Биоқауіпсіздік ірі қара шаруашылығында да тиімді басқарудың ажырамас бөлігі болып табылады. Оның мақсаты — инфекция тізбегін үзу және қоздырғыштардың қоршаған ортаға енуіне немесе зооноздардың пайда болуына жол бермеу.

Қауіп көбінесе фермадағы қызметкерлер арқылы, жануарларды басқа қораға көшіру кезінде, жабдықтар мен техника арқылы және, әрине, иттер, мысықтар, кеміргіштер және құстар арқылы инфекцияның таралуы нәтижесінде туындайды.

Бұған шаруашылыққа келіп қызмет көрсететін мал дәрігерлері, ұрықтандыру мамандары, тұяқ кесушілер, жем-шөп жеткізушілер немесе сүт таситын көлік жүргізушілері мен олардың көліктері арқылы сырттан келетін қауіп-қатер де қосылады. Сонымен қатар жаңадан әкелінген жануарлар, еркін жүрген бөтен мал, сондай-ақ зиянкес кеміргіштер мен құстар да үлкен қауіп төндіреді.

Деңгейлі модель түріндегі биоқауіпсіздік бойынша 5 кеңес:

• 1-деңгей: бүкіл шаруашылықты қоршау және кірме жолдарын айқын белгілеу.
• 2-деңгей: келушілерге ферманың өзінен резеңке етік беру.
• 3-деңгей: сиыр қорасына барудың алдында етік тазалау.
• 4-деңгей: келушілерге жұмыс киімі, резеңке етік және киім ауыстыратын бөлме.
• 5-деңгей: киім ауыстыратын бөлмеде қол жуғыш болуы керек. Етікті ластан бірінші щеткамен тазалап алып, содан кейін бүріккіш (желін тазалауға арналған су бүріккіш) су ағынымен жуы керек.

Уве Веддиге

Фото ©Weddige

2019 жылдан бастап KFM жобасы еліміздің барлық өңірлеріндегі ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына сүт өнімдерін өндірудің заманауи әдістерін енгізуге қолдау көрсетіп келеді. Жақында жоба Алматыдан Астанаға көшкеннен кейн, қазақстандық оқу орындарына қолдау көрсету негізгі мақсаттардың бірі болып бекітілді.

Колледждер, кәсіптік оқу орындары мен Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығынан басқа, жобаның серіктестеріне енді Астанадағы С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (ҚАТЗУ) қосылды, ол өзінің керемет жетістіктерімен танымал, 8 факультеті бар және жыл сайын 6500-ден астам студент қабылдайды.

Жақында KFM жобасының жетекшісі Уве Веддиге мен оның орынбасары Айнагүл Аяғанова ҚАТЗУ ректоры Қанат Маратұлы Тіреуовті жоба жұмысымен таныстырды. Осы орайда ҚАТЗУ мен KFM жобасы кең ауқымды ынтымақтастық туралы уағдаласты.

ҚАТЗУ мен KFM жобасы кең ауқымды ынтымақтастық туралы келісті.

Кездесу қорытындысы бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Меморандум мыналарды көздейді:

• Бірлескен білім беру іс-шараларын өткізу;
• Оқу бағдарламалары мен әдістемелік материалдарды әзірлеу;
• Агроөнеркәсіптік секторда тәжірибе мен білім алмасу.

Университет ректоры, ҚР Ұлттық ғылым академиясының мүшесі Қанат Тіреуов бұл әріптестік қазақстандық сүт шаруашылығын дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашатынын және азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал ететінін атап өтті.

Уве Веддиге

Фото © С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті, солдан оңға қарай:

Қанат Маратұлы Тіреуов пен Уве Веддиге

A2 сүті немесе «тұмса сүт» деп аталатын өнім сияқты табиғи және пайдалы тағамдар барған сайын маңызды бола түсуде.

A2 сүті- бұл құрамында β-казеиннің белгілі бір түрі бар сиыр сүті. Атап айтқанда, Джерси тұқымды сиырлар, Швиц, сондай-ақ кейбір Симментал тұқымды сиырлар негізінен A2 сүтін береді.

Кәдімгі сүт ішкенді ауырсынатын көптеген адамдар A2 сүті жақсы сіңетінін байқап отыр. Кәдімгі сүтті ішкеннен кейін жүрегі айныйтын, іші өтетін немесе іші ауыратын көптеген тұтынушылар A2 сүтін ішкенде ешбір ауырсыну белгілерін байқамаған. Тіпті лактозаға төзбеушілігі бар адамдар A2 сүті жақсы сіңеді деп жиі айтады, бірақ A2 сүтіндегі лактозаның мөлшері A1 сүтінен өзгеше емес.

Тамақтану мәселесінде денсаулық  аспектісінін маңыздылығы көптеген адамдар үшін арта түсуде. Сондықтан нарықта «сауықтыру факторы бар» азық-түлік ассортименті үнемі кеңейіп келеді. Әсіресе Жаңа Зеландияда, Австралияда және АҚШ-та A2 сүті және A2 сүт өнімдері нарығында үлкен өсім байқалады.

Бірақ жаңа өндіріс технологиясына көшу ұшін көп қаражат қажет және сиырлардың бірнеше ұрпағы селекциялық жүмыс арқылы өсіп өзгеретін уақыт өтуі керек.  Алайда, жоспарлы селекция арқылы табындарды біртіндеп A2-ге ауыстыруға болады.

Уве Веддиге

Фото: A1 сүті A2 сүтінен β-казеиндегі бір ғана амин қышқылымен ерекшеленеді. © eurofins.de

Уыз сүті бұзаудың денсаулығы үшін шешуші рөл атқарады. Сиырдың алғашқы сүті антиденелерге бай, осы құрамына байланысты өте құнды, бірақ сонымен бірге сол құнды қасиеттерін тез жоғалтуы мүмкін: ол бактериялардың көріктенуіне тамаша орта. Сондықтан уыз сүті берілетін шелектерді мұқият тазалау бұзаулардың денсаулығы үшін өте маңызды.

Нашар тазаланған шелектерде майдың, ақуыздың және қанттың көп мөлшері бактериялардың көбеюіне ықпал етеді. Миллиондаған микробтар тез дамиды да, келесі рет уыз құйылғанда антиденелерді уыз бұзауларға жеткенше жойып тастайды. Нәтижесінде бұзауларда диарея, пневмония немесе кіндік инфекциясы жиі болады.

Сондықтан уызға арналған шелектерді қолданғаннан кейін бірден жылы сумен шаю керек. Содан кейін құрамында сілті бар жуғыш құрал қолданып жылы сумен (45-60 °C) мұқият жуыңыздар. Соңында 80 °C-тан жоғары ыстық сумен шайып, қораның сыртында таза жерде кептіріңіздер. Ешқашан шелектерді шүберекпен сүртпеңіздер және оларды бір-біріне салып қоймаңыздар.

Еміздік пен тазалау щеткалары туралы жиі ұмытып кетеміз. Оларды да солай үнемі мұқият тазалау керек. Биоүлдір пайда болмайтындай оның алдын алу керек, өйткені ол тұрақты микробтардың көзі. Қосымша ақпаратты KFM жобасының «Бұзауларға арналған шелектерді тазарту» атты жаднамадан табуға болады.

Уве Веддиге

Фото: © KFM

Бауырда артық май жиналуы арқылы қандағы май қышқылдарының мөлшері реттеледі. Бұл қандағы қант деңгейі төмен болған кезде, яғни месқарындағы ферментация процесінің өнімдері жеткілікті мөлшерде түспеген жағдайда қажет. Бұл әсіресе лактацияның басында, сиырлар энергия тапшылығына байланысты дененің май қорын шамадан тыс жұмсаған кезде қиындық тұдырады. Бауыр артық майды триглицеридтер түрінде сақтайды, бұл бауырда артық май жиналуына және оның жұмысының нашарлануына әкеледі. Егер бауырдың май жинау әлеуеті шегіне жетсе, кетон денелері пайда болады, бұл кетозға әкеледі.

Бауырдың тағы бір функциясы -детоксикация үшін де, қоректік заттармен қамтамасыз ету үшін де маңызды несепнәр циклі. Ыдырайтын ақуыздың жетіспеушілігінен немесе артық болуынан месқарында аммиак пайда болады. Бауыр бұл аммиакты несепнәрге айналдырады, ол ақуыздың көзі ретінде сілекей арқылы месқарынға енеді немесе зәрмен және сүтпен бөлініп шығады.

Арнайы азықтандыру шаралары арқылы бауырдың қоректік заттармен қамтамасыз ету және детоксикация қызметінің әлеуетін толық пайдалануға болады. Егер бауырға қажетсіз қызмет шамадан тыс жүктелсе, сиырдың денсаулығы зардап шегеді және иммундық реакция әлсірейді.

Қорытынды:

• Жануардың кондициясы оңтайлы болғаны, әсіресе суалған кезеңінде өте маңызды. Бұл кезеңде құрғақ затты көп мөлшерде тұтунyына назар аудару керек.
• Рациондарыңыздың теңдестірілгендігін, қорада берілетін азық құрамы есептеп құрастырылған рациондарыңызға сәйкес келетіндігін тексеріңіздер.
• Рационда ақуыз артық мөлшерде болмауын қадағалаңыздар.

Уве Веддиге

Фото: Сиырдың орталық зат алмасу органы — сансыз метаболикалық процестерге қатысатын бауыр. Сондықтан сиыр ұзақ мерзім бойы сау және өнімді болу үшін бауырының сау болғаны маңызды. © KFM

KFM ұжымы төрт жыл бойы еліміздің солтүстігінде жұмыс істеп, сүт фермалары үшін көптеген жеке консультациялар мен тренингтер өткізгеннен кейін, 2023 жылдың қараша айында Алматы облысында сүт өндіру бойынша құзыреттік орталығын құру жұмысын бастаған.

2025 жылдың тамызында жоба ұжымы Қазақстанның сүт өндірісі саласындағы құзыреттерді тұрақты дамыту саласында елеулі қолдау көрсету қызметін жалғастыру үшін Астанаға оралды. Қазақстандық НАНОЦ және ATAMEKEН мекемелерімен, Астанадағы Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті сияқты оқу орындарымен, Қосшыдағы «Асыл түлік» Республикалық мал шаруашылығын асылдандыру орталығы сияқты коммерциялық кәсіпорындармен бірлесіп, кең ауқымды консультациялар, тренингтер мен семинарлар жоспарларын әзірлеу жұмыстары басталды.

Сонымен қатар, ұжым Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігімен және «Германия мен Қазақстан арасындағы аграрлық-саяси диалог» жобасының ұжымымен бірлесіп, тиімді оқыту және біліктілікті арттыру бойынша ұсыныстар бойынша, сондай-ақ сүт шаруашылықтары үшін кеңес беру жүйесін құру бойынша жұмыстар жүргізуде. сондай-ақ, жануарлар денсаулығы, биоқауіпсіздік және азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі сияқты тақырыптар пысықталу барысында.

Бұл жұмыстың алғашқы нәтижелері 2025 жылғы 22 қазанда «ҚазАгро» көрмесі аясында өтетін аграрлық салада білім беру туралы конференциясында таныстырылады.

Уве Веддиге

Фото: Біздің ұжымымыз © KFM

Агритехника 2025 көрмесі 9-15 қараша аралығында Ганновер қаласындағы көрме орталығында өтеді. Биылғы жылы ауыл шаруашылығы техникасының дүниежүзілік үздік көрмесі «Тouch Smart Efficiency» (Сенсорлық интеллекттің тиімділігі) ұранымен өтеді және тағы да ауыл шаруашылығының болашағына қатысты мәселелерін талқылауға арналған алаңға айналады.

Биыл көрменің арнайы бағдарламасында бөлек тақырыптарға арналған күндер жоспарланған. «7 күн — 7 тақырып» ұранымен өтетін Агритехника 2025 тақырыптық көрме күндері келушілердің әртүрлі топтарына арналады. Мысалы, 10 және 11 қарашадағы екі Агробизнес күні ауылшаруашылық дилерлер, мердігерлер мен ірі фермалар үшін жасалатын ұсыныстарға  арналады.

«Инновациялар және баспасөз күні» (9 қараша), «Халықаралық фермерлер күні» (12 қараша), «Цифрлық ферма күні» (13 қараша), «Жас маман күні» (14 қараша) және  «Фермерлікті мерекелеу» басқа да арнайы топтар мен тақырыптарға арналады.

Ганноверде экспоненттер егіншілік пен өсімдік шаруашылығы бойынша халықаралық көрменің ең ауқымды және алуан түрлі бағдарламасын ұсынатын болады: бүріккіштерден дрондарға дейін, тракторлардан автономды жабдық жүйелеріне дейін, астық жинайтын комбайндардан бастап цифрлық көмек жүйелеріне дейін.

Толығырақ https://www.agritechnica.com/en/about-the-fair

Уве Веддиге

Фото: Ірі фермаларға арналған жемшөп араластырғышы ©Веддиге

Азықтандыру процесінің  тиімділігі  ақша мен ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік береді. Азық дайындап тарататын жұмысшылардың кәсіби білімінен басқа, шығындарды азайту мүмкіндітеріне ерекше назар аудару керек.

1. Мал азығын араластыратын қондырғы мен азық таратуға арналған бағдарламалық жасақтаманы қолданып араластыру және азық беру процестерін тексеріңіздер. Жұмысшылар бәрін дұрыс жасайтын болса, нәтижесінде ауытқу тек 2 % құрайды. Неғұрлым үлкен ауытқулар оп-оңай бірнеше мың еуро шығынға айналуы мүмкін!
2. Мал азығын араластыратын қондырғыны кесте бойынша уақытында күтіп, тексеріп, жөндеп тұрсаңыздар, пышақтардың өткірлігін, азықтың біркелкі және таза болуын қамтамасыз ете аласыздар. Техникалық қызмет көрсетуден басқа, азықтандыру процесінің нәтижелі болуына ең алдымен мал азығын араластыратын қондырғының тазалығы әсер етеді.
3. Жаңа/балғын азықты сиырлар әрқашан да жақсы жейді. Әсіресе әр сиырға бөлінген оттық орыны тар болса, азық беру менеджментінің «жұмсақ» факторлары қаншалықты маңызды екені айқын көрінеді!
4. Егер азық қалдықтары 2-3% аспасын десеңіздер, азықтандыру менеджментін жақсартыңыздар. Азықтың қалдықтары сәл көбірек қалатындай мөлшерді жоспарлаған дұрыс (және сенімдірек) және сиырлардың алдында әрқашан азық барын үнемі қадағалап, камтамасыз етіп тұрыңыздар.
5. Азық қалдықтарын тексеріңіздер: бұл шынымен де қалдықтар ма, әлде сиырлар рационнан «бас тартты» ма? Аралық түсірілім камералары азық түні бойы желінбейтінін тез анықтайды.
6. Әсіресе ірі фермаларда азықтандыру процесімен көп жұмысшы айналысады. Сондықтан осындайда барлық ақпарат бір жерде жиналуы маңызды. WhatsApp сияқты мессенджерлер қорада да пайдалы болуы мүмкін.
7. Алдын ала әзірленген қоспаларды қолдану жұмыс уақытын үнемдейді. Бірақ егер олар дұрыс сақталмаса және ауа-райының әсеріне ұшыраса, көптеген қымбат азық зая кетеді. Сондықтан жеке компоненттер мен алдын-ала әзірленген қоспалар құрғақ және сенімді жерде сақталуы керек.

Азық өндіріс шығындарының 60 % құрайды, бірақ азық жақсы желініп, қалдықтары аз болу үшін жақсы менеджмент қажет. Жұмысшылар арасындағы байланысты жақсартыңыздар. Азықтандыру орындарын жақсартуға және азықты шығыны аз болатындай сақтауға салынған инвестиция көбінесе тез өтеледі.

Уве Веддиге

Фото: Сиырлардың әрбіреуіне  шаққанда оттықтың ені кемінде 70 см болса, әр 2 сағат сайын азық оларға жақындатып итеріліп тұрса, азық сапасы үнемі қадағаланса азық жақсы желінеді, қалдықтар аз болады. © KFM

Біздің еңбек әлемі туралы түсінігімізде индустриалды дәуірден қалып қалған көптеген ұстанымдар әлі де бар. Олар аптасына алты күн, күніне 10 сағат қатаң нұсқаулар бойынша жұмыс істейтін өнеркәсіптік жұмысшылар қажет болған заманда пайда болған.

Сондықтан мектептер мен университеттердің оқыту процесінде «пәндік» тәсілі әлі де басым және тәртіп пен бейімделгіштік  құпталады. Осы жерде тақырыптық оқытуды енгізу ілгері жасалған үлкен қадам болар еді. Жұмыс берушінің өз тұрғысынан қызметкерлердің көпшілігі бір жағынан «жұмысқа» барып, ал өмірінің мәнін басқа жерден іздейтіндігі ақылға сыйматын көрініс деп санау керек пе? Бұл ескірген түсінік 50 жыл бұрынғы зауыт дәуірінен келе жатыр! ХХІ ғасырға сәйкес болу үшін не істей аламыз?

— Біз бәріміз өміріміздің алтын уақытының көп бөлігін «жұмыста»өткізетінімізді мойындауымыз керек.

— Біз өзіміз үшін көңілге қонымды мағына мен мақсатты анықтап, мықты да батыл бизнес ұстанымызды қалыптастыруымыз керек! Әйтпесе, біз өмірдің мәнін іздеп дәрменсіздік теңізінде адасқандай күй кешеміз.

— Әр таң мен әр кеш сайын біз өз жұмысымыздың мағынасы бар екенін және ол өміріміздің маңызды бөлігі екенін түсінуіміз керек. Біз әрқашан да көбінесе не ойлайтынымыздығының бейнесіміз. Ұстанымдарымызды өзгертуді бастайық!

Уве Веддиге

Фото: © KFM

«Слаг-фидинг» (азықты бір бергенде көп мөлшерде бірақ салу)  сауын роботында берілетін концентратты (түйіршіктерді) тұтыну кезінде месқарынның РН көрсеткішінің ауытқуын тудырады. Бұл сүттің майлылығын төмендетеді және месқарын ацидозына шалдығу қаупін арттырады. Сондықтан жоғары концентрацияланған азықты бермей ақ автоматтандырылған сауу мүмкін бе деген сұрақ туындайды.

ТМR месқарынның  қызметін жақсартатынын және сүт майының мөлшерін 0,2–0,4% — ға арттыратынын ұмытпаған жөн. Екінші жағынан, роботпен сауу барысында берілетін концентраттың қосымша мөлшері әсіресе өнімділігі жоғары табындар мен жаңа төлдеген сиырларға пайдалы. Сонымен қатар, сиырлардың еркін жүріп-тұруы роботпен сауу барысында концентрат берілмесе мүмкін емес екені анық.

Жаңа тәсілдер концентраттарды үнемдеуге, сүттің майлылығын жақсартуға және месқарынның қалыпты жұмысына жақсы ықпал етеді. Сонымен қатар, израильдік зерттеулер  сиырлардың ыстыққа төзімділігі артатынын көрсетеді.

Сиырлар еркін жүретін қораларда, генетикалық көрсеткіштері жоғары арнайы табындарда және азықтандыруға байланысты проблемалары бар фермаларда концентрат беруді жалғастыра беру керек. Концентратсыз азықтандыру жақсы нәтиже көрсетіп жатса ғана кеңесшілердің ұсыныстары осыған сәйкестендіріліп өзгертіледі.

Уве Веддиге

Фото: © Веддиге