Әртүрлі вакциналарды егу мен басқа да дәрілік заттарды енгізу шаруашылық мамандарының күнделікті тәжірибесінің бір бөлігі болып табылады.

Жауапты ветеринариялық мамандар шприцтер мен канюляларды әр қолданғаннан кейін мұқият тазалауды ұсынады. Вакцинацияның сәтті болуы үшін барынша тазалық сақтау аса маңызды. Қанмен, басқа дәрілік заттардың немесе тазартқыш құралдардың қалдықтарымен ластанған, сондай-ақ жеткілікті деңгейде тазаланбаған шприцтер мен инелер жануарларға зиян келтіруі, вакцинация тиімділігін төмендетуі немесе инъекция орнында абсцесс пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Негізінен, жоғары сапалы шприцтерді тазалап, дезинфекциялап, қауіпсіз түрде қайта пайдалануға болады. Қолданылмаған шприцтерді таза пластикалық пакетте немесе шаң мен ылғалдан қорғайтын, қақпағы бар контейнерде сақтау қажет.

Шприцтерді әр қолданғаннан кейін сыртынан да, ішкі бөліктерін де жұмсақ сабынды ерітінді қосылған ыстық сумен мұқият тазалау керек. Ол үшін шприцтердің көпшілігін бөлшектеуге болады. Қажет болған жағдайда щетка қолдануға болады.

Тазалау барысында шаң мен кір, сондай-ақ цилиндрде қалған вакцина қалдықтары толықтай жойылуы тиіс. Сабын қалдықтарын таза жылы сумен мұқият шайып, содан кейін барлық бөлшектердің толық кебуін қамтамасыз ету қажет.

Келесі рет қолданар алдында шприцтерді міндетті түрде дезинфекциялау қажет. Бұл мәселеге қатысты пайдалы кеңестер KFM-нің «Шприцтер мен канюляларды дұрыс тазалау және дезинфекциялау» атты жадынамасында келтірілген.

Уве Веддиге

Фото © Shutterstock

Өндірушілердің мәліметінше, Bovaer азықтық қоспасы сиырлардың климатқа әсерін төмендетуге мүмкіндік береді. Алайда Ұлыбритания, Дания және Норвегиядағы фермерлер мен тұтынушылар арасында бұл өнімге қатысты күмән сақталып отыр.

Зерттеулерге сәйкес, Bovaer қолданылған жағдайда оның қалдықтары сүтте де, етте де анықталмайды. Сонымен қатар месқарында түзілетін метан көлемі шамамен 30 пайызға азаяды. Мұндай нәтижеге қол жеткізу үшін бір сиырдың күнделікті рационына ширек шай қасық қоспа жеткілікті деп көрсетіледі. Соған қарамастан, Норвегиядағы ең ірі сүт кооперативі Bovaer пайдаланылатын фермалардан сүт қабылдаудан бас тартатынын мәлімдеді.

Данияда да соңғы апталарда бұл қоспа сынға ұшырады. Оны қолдану сиырлардың денсаулығына кері әсер етуі мүмкін деген болжамдар айтылды. Соның салдарынан бірқатар даниялық сүт өндірушілер Bovaer-ден бас тартқан.

Еуропалық Одақта бұл жемшөп қоспасын пайдалануға үш жыл бұрын рұқсат берілгеніне қарамастан, әзірге оны сүт фермаларының аз бөлігі ғана қолданады. Бұған негізгі себептердің бірі — құны. Қоспаны пайдалану өндірілген сүттің әр литріне шамамен бір цент қосымша шығын әкеледі.

Норвегиялық сүт кооперативі парниктік газдар шығарындыларын азайту қажеттігін атап өтеді: «Bovaer — шығарындыларды қысқартудың бір құралы. Егер одан бас тартсақ, күш-жігерді басқа бағыттарға жұмылдырамыз: ірі азықтың сапасы мен қорытылуын арттыру, сұйық көңді пайдаланудың климатқа қауіпсіз тәсілдерін енгізу және сиырлардың денсаулығын жақсарту».

Зерттеушілер мен сүт саласының өкілдері Bovaer-дің қауіпсіздігі дәлелденгенін алға тартады. Дегенмен, сүт өндірісіне жаңа азықтық қоспаларды енгізу тұтынушылар тарапынан сенімсіздік тудыруы мүмкін. Өйткені сүт өнімі дәстүрлі түрде табиғилықпен, қауіпсіздікпен және сапамен байланыстырылып келеді, ал «азық-түлік қауіпсіздігі» ұғымы нақты деректермен қатар, тұтынушылардың эмоциялық қабылдауымен де астасып жатады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Ондаған жылдар бойы қолданылып келген 305 күндік лактация және 60 күндік суалу кезеңі қағидасы бүгінгі күні де өз өзектілігін сақтай ма?

Нидерландтағы Вагенинген университеті мен ғылыми-зерттеу орталығының және Даниядағы Орхус университетінің зерттеушілері осы мәселеге балама жолдарды қарастырды. Төменде зерттеу нәтижелерінің қысқаша мазмұны ұсынылады.

Бұзаулау аралығы ұзарған жағдайда келесі артықшылықтар байқалады:

• Лактация кезеңінің ұзаруы сиыр өміріндегі өтпелі кезеңдердің, яғни денсаулық үшін ең қауіпті кезеңдердің қысқаруына ықпал етеді.
• Туылған бұзаулар санының азаюын бір жынысты шәуетті пайдалану және геномдық селекция әдістері арқылы өтеуге болады.
• Ұрықтандыру алдындағы ерікті күту кезеңін ұзарту сиырдың көбею қабілетін жақсартуы мүмкін, себебі бұл уақыт аралығында оң энергетикалық тепе-теңдік қалпына келеді.
• Лактация мерзімінің ұзаруы суалу кезеңіне, төлдеуге және ауруларды емдеуге байланысты жұмыс көлемін азайтады.

Екінші жағынан, лактацияның неғұрлым ұзақ мерзімдері жағымсыз салдарға да әкелуі мүмкін:

• Әсіресе, лактацияның соңғы кезеңінде семіру қаупі бар. Бұл бұзаулағаннан кейін денсаулық пен көбею қабілеттілігігің нашарлауына әкелуі мүмкін.
• Егер лактацияның ұзағырақ кезеңіне бірінші кезекте жоғары өнімді сиырларды таңдалса, онда дәл осы жануарлар аз ұрпақ береді. Ұзақ мерзімді перспективада бұл бүкіл табынның генетикалық прогрессіне әсер етуі мүмкін.

Екі зерттеуде де алғаш рет төлдеген сиырлардың төзімділігі ересек сиырларға қарағанда жоғары екені анықталды. Осыған байланысты лактация мерзімін ұзарту сүт өнімділігі мен экономикалық тиімділік тұрғысынан, әсіресе алғаш сүт беретін сиырлар үшін анағұрлым тиімді болып көрінеді.

Дегенмен, лактация кезеңін ұзарту белгілі бір мүмкіндіктермен қатар тәуекелдермен де байланысты. Оған көптеген факторлар әсер етеді, ал ықтимал салдары туралы деректер, әсіресе кейінгі лактациялар бойынша, әзірге жеткіліксіз. Болашақ зерттеулер нәтижесінде бұл мәселе жөнінде нақты әрі әмбебап ұсынымдар әзірленуі мүмкін.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Бұзаулардағы диарея аурулары олардың дамуын, өнімділігін және өсімталдығын төмендетіп қана қоймайды, сонымен қатар адам үшін қауіпті, өйткені олар малдан адамға жұғатын, зооноздар деп аталатын ауру.

Атап айтқанда, ротавирустар, криптоспоридиялар және сальмонеллалар бұзауларда да, адамдарда да диарея және басқа ауруларды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар кампилобактериялар мен иерсиниялар адамға зиянсыз емес, ал бұзаулар мен ірі қара малда көбінесе ауру тудырмайды немесе симптомсыз өтеді. Ішек таяқшасының ірі қара малдан жұғатын және адамда инфекция тудыратын әртүрлі штаммдары да солай.

Зооноздар қаупін азайту үшін қорадағы және жануарлармен жұмыс істеу кезіндегі гигиена — ең маңызды талап! Қорадағы жұмыс құралдары мен жабдықтарды дезинфекциялау бұзаулардың ауруының алдын алуға қаншалықты маңызды болса, бұл талап жануарлармен тікелей немесе жанама байланыста болатын барлық қызметкерлерге де дәл сондай дәрежеде қатысты.Тазалау және дезинфекциялау шаралары арқылы мұқият гигиена сақтау, сондай-ақ бір реттік қолғап кию адамдарды да, жануарларды да қорғайды!

Толығырақ ақпаратты KFM жобасының «Зооноздардың алдын алу» тегін жадынамасынан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото: © KFM

Еш кідірместен жата кететін сиырлар (жатын орны бар бокстарда) сіздің бокстарыңыздың дұрыс жобаланғанын көрсетеді.

Сиырлар тәулігіне 12 сағаттан артық жатуы керек. Бұл олардың денсаулығы мен өнімділігі үшін маңызды. Жатқан күйде аяқтары демалып, тұяқтары кеуіп, желіннің қан айналымы жақсы және күйіс қайыру уақыты ұзақ болады.

Егер мойын білеуі жылтырағанша тозса, бұл әрдайым дерлік оның тым төмен орнатылғанын көрсетеді. Бокстағы білеулердің қажалып жылтыраған жерлері сиырдың бас жағында орын жетпегендіктен бұрылып жатуға мәжбүр болғанын көрсетеді.

Табынның жүріс-тұрысы бокстардың өлшемдері қолайлы немесе қолайсыз екенін көрсетеді: көптеген жануарлар бокста алдыңғы аяқтарына тіреліп тұра бере ме немесе оларға ыңғайланып жату үшін уақыт керек пе? Көбінесе бұл көрініс төсеніштер тым қатты немесе бокстың тар екенін білдіреді.

Ыңғайлы жату үшін еден беті де жұмсақ болғаны маңызды. Буындардың ісінуі немесе жүні сыпырлуы жатқан жері тар немесе ыңғайсыз екенің көрсетеді. Көбінесе бұл сабан төселмеген резеңке төсеніштері бар биік бокстарда байқалады.

Жататын жер жайлылығын үнемі тексеріп отыру керек. Сиырлардың жүріс-тұрысы мен жабдықтың күйіне қарап, нені және қалай оңтайландыру керектігін түсунуге болады. Кез келген жақсарту шарасы сиырларыңыздың ұзағырақ жатуына және сау болуына жақсы әсер етеді, еңбегіңіз өтеледі.

Осы тақырып бойынша қосымша ақпаратты біздің «Сиыр бокстарының өлшемдері» атты тегін жадынамадан таба аласыздар

Уве Веддиге

Фото: © Бавария мал дәрігерлік қызметі

Сауу тренингтері барысында фермерлер бір реттік қолғаптарды қолдану кезінде пайда болатын тері проблемалары туралы жиі шағымданады. Ең көп кездесетін мәселелерге құрғақ және жарылған тері, қышу, сондай-ақ кутикулалардың жарылуы жатады. Бұл жағдай көбіне қолғаптың астында ылғал жиналып, соның салдарынан терінің қызарып, құрғап, тітіркенуінен туындайды.

Егер қолғаптың іші дымқылданып кетсе, оны уақытында ауыстырып отыру қажет. Теріге зақым келтірмеу үшін мамандар бір реттік қолғаптың астынан жұқа матадан жасалған қолғап киюді ұсынады. Сонымен қатар, қолғаптың дұрыс өлшемін таңдау да өте маңызды.

Біз теріге арнайы күтім жасауды ұсынамыз. Қолды жиі жуу, дезинфекциялау және қолғап кию терінің табиғи қорғаныш қабатын әлсіретіп, кері әсерін тигізуі мүмкін. Алайда бір реттік қолғаптың астына қорғаныш немесе күтім құралдарын жағу терлеудің күшеюіне және терінің ісінуіне әкелуі ықтимал.

Күтім құралдарының құрамында несепнәр (мочевина) немесе глицерин сияқты ылғалды сақтайтын заттар болуы тиіс, сондай-ақ мүмкіндігінше хош иіссіз болғаны жөн. Күнделікті жұмыс барысында тез сіңетін кремдерді қолдану ұсынылады, ал үй жағдайында теріні күту үшін құрамында майы бар, қоректендіретін құралдарды пайдаланған дұрыс.

Кремді жағу кезінде саусақтардың ұштарына, тырнақ айналасына және саусақтардың араларына ерекше назар аудару қажет.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Қоршаған ортаның төмен температурасы дәстүрлі дезинфекциялау құралдарының әсерін әлсіретіп, олардың тиімділігін төмендетуі мүмкін. Осындай жағдайда ультракүлгін (УК) сәулені қолдану тиімді шешім болуы мүмкін.

Бұзаулардың өмірінің алғашқы күндерінде уызды жеткілікті мөлшерде берумен қатар гигиена да ерекше маңызды. Гигиена тек тазалыққа ғана емес, дезинфекцияға да байланысты. Алайда ауа температурасы 10 °C-тан төмен болған кезде көптеген дезинфекциялау құралдары күткендей нәтиже бермейді.

Осығын қатысты бірнеше зерттеу барысында Urban компаниясының EcoProtector UV-C құрылғысы сыналды. Бұл жаңа технология жылжымалы сүт таксиіне орнатылып, соның электр қуатымен жұмыс істейді.

Небәрі екі минут сәулелендіруден кейін микробтардың басым бөлігі жойылады. Тек ашытқылар мен кейбір саңырауқұлақтар ғана кемінде екі есе ұзақ сәулелендіруді талап етеді. Дезинфекцияның тиімділігі сәулелендіру қашықтығына, оның ұзақтығы мен қарқындылығына, сондай-ақ құрылғының өңделетін аймаққа қатысты дұрыс орналастырылуына тікелей байланысты.

Вайенштефан университетінің зерттеулері бұл әдістің практикалық пайдасын дәлелдеді. Эксперимент соңында, өмірінің 14-күніне қарай дәстүрлі дезинфекция қолданылған бақылау тобындағы бұзаулар орта есеппен 5,2 күн ауырған. Ал УК-C сәулесімен залалсыздандырылған эксперименттік топта бұл көрсеткіш әр бұзауға шаққанда бар болғаны 0,8 күнді құрады.

Сонымен қатар зерттеу барысында УК-C дезинфекциясына жұмсалатын уақыттың ауру бұзауларды күтуге кететін уақыттан едәуір аз екені анықталды. Ал емдеуге байланысты қосымша шығындарды есепке алғанда, шығындарды үнемдеу бір бұзауға шамамен 47 еуроны құрайды. Үйшіктерді суық күндері тиісті температаруда (10 °C-тан жоғары) зарасыздандыру мүмкін болмағанда EcoProtector UV-C құрылғысын қолдану арқылы гигиена деңгейін, демек бұзауларды ұстау жағдайын айтарлықтай жақсартуға болады.

УК-C сәулесі арқылы дезинфекциялау өте қарапайым. Құрылғыны залалсыздандырылатын үйшікке жеткізіп, іске қосу жеткілікті.

Уве Веддиге

Фото © Urban

Сүт бағасы төмендеп, малға арналған шөптің өнімділігі күтілген деңгейде болмауы, кейде басқарушы қызметкердің кетіп қалуы сияқты жағдайлар жоспарланған сиыр қорасын салуға күмән тудыруы мүмкін.

Бірден туындайтын сұрақ әрдайым бірдей: жоспарлауды жалғастыру керек пе, әлде барлық жұмыстарды уақытша тоқтатқан дұрыс па? Мұндай қиындықтар, әсіресе қора салу кезеңінде, шешім қабылдауды айтарлықтай күрделендіреді.

Сіз бәрін есептеп, сызбалар жасап, субсидия алу үшін өтініш беріп, жеткізушілермен, банктермен және билік органдарымен келіссөз жүргізесіз. Дәл осы сәтте әрбір кідіріс немесе кедергі сенімділікті әлсіретіп, шешім қабылдауды қиындатады.

Бірақ мынаны естен шығармаңыздар: сиыр қора салу — бір жылдың табысына бағытталған жоба емес. Бастапқы идея мен құрылыстың басталуы арасында бірнеше жыл өтеді. Пайдаланудың ондаған жылдарында әрқашан көтерілу мен құлдырау кезеңдері болады. Нарықтағы әрбір қысқамерзімді қозғалысты және барлық кедергілерді жоспарлауға тырысқан адам табысқа жете алмайды.

Сондықтан шешуші сәт — өзіңіздің уақыт көкжиегіңіз. Сіз бір немесе екі жылға немесе 20 жылға күнделікті жұмыс істеуге арналған құрылыс саласыз ба? Дәл осы жерде қысқа мерзімді бағдар кәсіпкерлік ойлаумен сәйкес келмейді! Жақсы жобаланған, жұмыс процестері ойластырылған, экономикалық есептеулері консервативті сиыр қорасы табысы аз кезеңдерден де аман өтеді.

Бірақ мынаны ұмытпаған жөн: сиыр қорасын салу – бір жылдың табысына бағытталған жоба емес. Бастапқы идея мен құрылыс басталуының арасында бірнеше жыл өтеді, ал пайдалану барысында ондаған жыл ішінде әрдайым көтерілу мен құлдырау кезеңдері болады. Нарықтағы қысқа мерзімді өзгерістер мен барлық кедергілерді алдын ала жоспарлауға тырысатын адам шынайы табысқа жете алмайды.

Сондықтан шешуші сәт – сіздің уақыт көкжиегіңізді дұрыс анықтау. Сіз қораны бір-екі жылға ма әлде 20 жыл бойы күнделікті пайдалану үшін саласыз ба? Қысқа мерзімді бағдар бұл жағдайда кәсіпкерлік логикамен сәйкес келмейді.

Жақсы жобаланған, жұмыс процестері мұқият ойластырылған және экономикалық есептеулері консервативті сиыр қорасы табысы төмен кезеңдерден де аман шығады.

Нақты кесте жоспарлауды жеңілдетеді: белгіленген уақыт шеңбері мен саналы түрде анықталған негізгі кезеңдер арқылы сіз сыртқы жағдайлар өзгерсе де, әрекет етуге қабілетті болып қала аласыз.

Қорқыныш – нашар кеңесші. Ол ешқашан дұрыс шешімге апармайды, көбінесе тоқырауға әкеледі. Ал құрылым, айқындық және өз шаруашылығыңызға шынайы көзқарас, керісінше, ең сенімді бағыт беруші болып табылады.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Берлинде өткен Дүниежүзілік азық-түлік және ауыл шаруашылығы форумының (GFFA) аясында KFM ұжымы мен Федералдық ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік сәйкестік министрлігі (BMLEH) өкілдері Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов мырзамен және Қазақстанның Германиядағы Елшілігінің кеңесшісі Миржан Баймаханов мырзамен кездесті.

Уве Веддиге Қазақстанның сүт секторының қазіргі жағдайын соңғы талдау нәтижесі бойынша бағалап, жобаның келесі кезеңі үшін туындайтын міндеттер мен мақсаттарды атап өтті: „Қазіргі уақытта сүт секторы мемлекеттік қолдау шараларының ықпалымен және ішкі нарықтың тұрақты өсімі негізінде жұмыс істеп келеді. Болашақ даму үшін ішкі құрылымдық кемшіліктерді дәйекті түрде жою өте маңызды“.

Бұдан кейінгі пікірталас барысында Ауыл шаруашылығы вице-министрі қазақстандық сүт саласы үшін 2026 жылдың қаңтарының соңына дейін ұсынылуы тиіс жаңа бағдарлама туралы айтты.

KFM жобасы аясында ұсынылған бастамалар бағдарламаның жоспарланған тармақтарында ескерілді. Министрдің орынбасарының айтуынша, KFM тарапынан көрсетілетін қолдау ерекше маңызға ие. «Әсіресе құзыреттер мен кеңес беру орталығын құруды негізгі элемент ретінде қарастырамыз. Біздің мақсатымыз — жобаны Федералдық ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік сәйкестік министрлігімен бірлесіп жалғастыру», — деді ол.

Осыған байланысты BMLEH жауапты тұлғалары жобаны жоспарлау мақсатында Қазақстанға сапармен келетінін хабарлады. Сапар қорытындысы бойынша 2026 жылғы маусым айында ынтымақтастық ниеті туралы бірлескен меморандумға, сондай-ақ оны іске асыру жөніндегі келісімге қол қою жоспарланып отыр.

Уве Веддиге

Фото: APD

Жаңа туған бұзауларға криптоспоридия паразиттерінің жұмыртқалары (ооцисталар) бұзаулау боксында туылған кезде-ақ жұғуы мүмкін. иыр бұзаулайтын бокста туылған кезде-ақ жұғуы мүмкін. Өмірінің 3-ші күнінде-ақ аш ішекте жаңа ооцисталар пайда болады, олар бір жағынан бұзауда инфекция тудырса, екінші жағынан нәжіспен бөлініп, басқа бұзауларға жұғады.

Ооцисталар өте төзімді, олар -17-ден +60 °C температурада бірнеше айға дейін өмір сүреді. Жеткілікті мөлшерде уыз ішпегені, гигиенаның жеткіліксіздігі, суық және ылғалды ауа райы, бұзаудың әлсіреген иммунитеті, патогендердің жоғары деңгейі және ротавирус, E.coli сияқты қосалқы инфекциялар инфекцияның дамуына ықпал етеді.

Егер бұзауға ооцисталар жұғып аурса, электролиттер мен сүт, ауырсынуды басатын дәрі, сондай-ақ Е дәрумені, селен және В12 дәрумені көмектеседі. Қайталама инфекциялардың алдын алу үшін паромомицин қолайлы. Егер бұзауда сору рефлексі байқалмаса, электролит және натрий гидрокарбонатымен инфузия жасау көмектеседі. Галофугинон белсенді затын (мысалы, Halocur) тек профилактикалық мақсатта қолдануға болады. Ескерту: артық доза уыттық әсер беруі мүмкін.

Алдын алу үшін бұзау туылғаннан кейін екі сағат ішінде төрт литр уыз ішуі керек. Зерттеулер қанында иммуноглобулин мөлшері жоғары бұзауларда ооцисталар әлдеқайда аз бөлінетінін және диареямен ауру уақыты қысқа болатынын растайды.

Бұзауға арналған бокстарды міндетті түрде мұқият тазалау және зарасыздандыру керек. Бұзау қорасы мен бұзау боксындағы бетон үсті мен жұмыс құралдарын мұқият тазалап, сілтілі жуғыш затпен көбіктендіріп, жоғары қысымды жуғышпен тазалайды. Содан кейін оларды кептіріп, неопредисанның (Neopredisan) 4% ерітіндісімен дезинфекциялау керек. Ең дұрысы, бұзауға арналған бокс бес-жеті күн бойы бос тұруы керек.

Алдын алу шараларының тағы бірі — вакцинация. Суалту кезінде жасалатын инъекцияға қосымша үш аптадан кейін екінші инъекция жасау жақсы нәтиже береді. Бұл ретте ананы қорғауға арналған вакцинацияны басқа вакцинациямен (мысалы, Rotavec-Corona) еш қиындықсыз біріктіруге болады.

Алайда, вакцинация уызбен мұқият азықтандыру мен гигиена шараларын алмастыра алмайды.

Уве Веддиге

Фото: KFM