Сүт өндіру саласында біліктілікті арттыру

Фаза 1 — Жоба жұмысы және пилоттық шаруашылықтар (11/2019-10/2023)

Жобаның бірінші кезеңі 2019 жылғы қарашада жобалық кеңсені ұйымдастырумен, Нұр-Сұлтандағы (Астана) кеңсені жабдықтаумен және жобаның халықаралық және ұлттық ұжымдарын қалыптастырумен басталды. Алғашқы айлардың өзінде-ақ ынтымақтастық үшін негізгі құрылымдарды құруға, оның ішінде Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Аграрлық несие корпорациясының және НИЦЖиВ өкілдерінің қатысуымен жобалық жұмыс тобын құруға қол жеткізілді. Сонымен қатар, консультациялық мекемелер, оқыту әлеуеті және сүт өндірісі саласындағы өңірлік проблемалар бойынша алғашқы талдаулар жүргізілді.

2020 жылы өңірлік мекемелермен тығыз байланыста пилоттық шаруашылықтарды іріктеу басталды. Шаруашылықтарды жан-жақты тексеріп, деректер жинап, сараптамалық сұхбаттар жүргізгеннен кейін кеңес беру бағдарламасына Қазақстанның солтүстігіндегі төрт түрлі облыстан жалпы он бес пилоттық шаруашылық қосылды. Барлық шаруашылықтарда бастапқы деректер жинақталып, бірыңғай мониторинг және талдау рәсімі енгізілді. Осылайша, шаруашылықтарды салыстыруға, өндірісті талдауға және табыстарды бағалауға арналған жақсы негіздеме жасалды.

2020-2022 жылдар аралығында жекелеген шаруашылықтарға интенсивті түрде кеңес беруге басты назар аударылды. Азықтандыру, малдың денсаулығы, көбеюі, қорадағы климат, жұмыс пен басқару жүйесін оңтайландыру басты назарда болды. Тағы бір негізгі бағыт — жем-шөп сапасын сараптау. Бұл үшін шаруашылықтарға егінді консервілеу және жинау технологияларын жақсартуға көмектесу үшін шөп, сабан және сүрлемнен үнемі сынама алынып, талдау жүргізілді. Бұған қоса, жобаның техникалық қолдауымен сиыр қораларын, азықтандыру технологияларын және сауу жүйелерін жаңғырту бойынша инвестициялық жоспарлар әзірленді.

Сонымен қатар көптеген қазақстандық серіктестермен байланыс орнатылды: НИЦЖиВ консультанттары шаруашылықтармен жұмысқа кезең-кезеңімен қосылып, ал Аграрлық несие корпорациясының қызметкерлері шаруашылықтарды инвестициялау мен бағалау үдерістерінің қыр-сырын меңгерді. Институционалдық әлеуетті жүйелі түрде арттыру жобаның ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ететін негіз қалыптастырды.

2022–2023 жылдары консультациялық қызметтің мазмұны айтарлықтай тереңдей түсті. Мониторинг нақтыланып, экономикалық және өндірістік көрсеткіштер жүйелі түрде жинақталып, талданып, өзара салыстырылды, шаруашылықтармен жұмыс ұйымдастыру модельдері тұрақтанып, жем-шөп өндіру, мал қораларын салу және еңбекті ұйымдастыру бағыттары бойынша техникалық ұсынымдар кеңейтіліп, жетілдірілді. 2023 жылдың күзінде жобаның 1-кезеңі ресми түрде аяқталып, оны іске асыру барысында ауқымды тәжірибе жинақталып, тұрақты жұмыс істейтін консультациялық жүйе қалыптасты. Бұл өз кезегінде жобаның екінші фазасына өтуге мүмкіндік берді. Ал техникалық және мазмұндық сипаттағы жекелеген мәселелер бойынша қосымша жұмыстар 2025 жылдың ортасына дейін жалғасты.

Фаза 2 – Шаруашылықтардың кәсіби құзыреттілігін арттыру (2023 жылғы 11 қазан)

2023 жылдың қараша айында жобаның екінші кезеңі басталуымен оның географиялық қамту ауқымы мен тақырыптық бағыты кеңейтілді. Жоспарланған құзыреттер орталығын құруды тікелей және тиімді сүйемелдеу мақсатында жобаның кеңсесі Алматы облысына қарасты Арқабай ауылына көшірілді.

Нәтижесінде 2-кезеңнің алғашқы айларында жобаны іске асырудың ұйымдастырушылық негізі қаланды. Атап айтқанда, кеңейтілген жобалық команда қалыптастырылып, қазақстандық сүт секторына гендерлік талдау жүргізілді, сондай-ақ егжей-тегжейлі жұмыс жоспары мен мониторинг жүйесі әзірленді. Бұған қоса, елдің оңтүстігінде қосымша жобалық шаруашылықтар іріктелді, бұл кеңес беру қызметтерін көрсету географиясын айтарлықтай кеңейтуге мүмкіндік берді.

Бұл кезеңнің негізгі бағыттарының бірі құрылатын құзыреттер орталығының құрылыс және техникалық инфрақұрылымын жоспарлау және дайындау болды. Серіктестермен бірге жоба ұжымы оқу шеберханаларының, санитарлық бөлмелер мен киім ауыстыратын бөлмелердің, сондай-ақ басқа да оқу бөлмелерінің сызбалары мен функционалдық концепцияларын әзірледі. Сонымен бірге сүрлем, қи және сұйық көң сақтайтын жаңа қоймалардың, қосымша сүт сақтайтын қойманың жобалары, сауу жабдықтарын, оның ішінде заманауи автоматты сауу жүйелерін пайдалану тұжырымдамалары жасалды. Осылайша, техникалық кеңес беру және ұйымдастырушылық жоспарлау кейінгі практикалық оқытудың маңызды негізіне айналды.

Іс-әрекеттің екінші маңызды бағыты білім беру болды. 2-кезеңнің басынан бері орыс, қазақ және неміс тілдерінде «KFM жаңалықтарының» жалпы 151 шығарылымы жарияланды, онда қысқаша түрде практикалық ұсыныстар, шаруашылықтардың тәжірибесі және салалық тақырыптар ұсынылды.

Бұдан басқа, жоба ұжымы сүтті мал шаруашылығының негізгі бағыттары бойынша, оның ішінде азықтандыру, жемшөп өндірісі, мал денсаулығы, төл өсіру, сондай-ақ сиыр қораларын салу және техника бойынша 90 жадынама, чек-парақтар мен есептеу кестелерін дайындады. Бұл материалдар жобаның сайты, әлеуметтік желілер арқылы және іс-шараларда басылған түрінде таратылды.

Білім беру және кәсіби даярлық бағытында жобаның семинарлар мен тренингтердің ауқымды бағдарламасына көптеген мамандар мен сала жетекшілері қатысты. Атап айтқанда, модельді (латекс сиыр) пайдалану негізінде өткізілген ұрықтандыру бойынша практикалық тренингтер, тұяқ күтімі жөніндегі оқыту курстары, ветеринарлар мен салалық мамандарға арналған тренингтер, сондай-ақ УНПЦ орталығымен ынтымақтастық аясында ұйымдастырылған 37 бетпе-бет және 12 онлайн семинар тұрақты түрде жоғары сұранысқа ие болды.                                      Қажеттіліктерге терең талдау нәтижесінде жоба ұжымы 2025 жылға арналған 200-ден астам семинар күнін қамтитын семинарлар бағдарламасын әзірледі.

Сонымен қатар сүт шаруашылықтарына кеңес беру жүргізілді: бұл үшін жобалық топ 1-ші кезеңдегі жекелеген пилоттық шаруашылықтармен жұмысты жалғастырды, сондай-ақ алғашқы және кейінгі кеңес берулер барысында Қазақстанның оңтүстігіндегі жаңа пилоттық шаруашылықтарды талдады. Негізгі назар азықтандыруда, мал шаруашылығында және ресурстарды пайдалануда агроэкологияның негізгі принциптерін енгізуге аударылды. Сонымен қатар, кооперативтер немесе ауыл тұрғындарының топтары сияқты төрт шаруашылықтар тобына кеңес беру жұмысы жүргізілді.

2-кезеңнің орталық компоненті Бейсеркедегі құзыреттілік орталығының тұжырымдамасы мен құрылымын дайындау болды. Бұл білімді басқару жүйесін әзірлеуді, кеңесшілер үшін оқу бағдарламасын құруды, сондай-ақ оқытудың ұзақ мерзімді модельдерін, соның ішінде мастер-тренерлер мен кеңесшілерді дайындау бағдарламаларын құруды қамтыды.

Жоба аясындағы маңызды шара — 2025 жылғы 16 шілдеде Асыл түлікте өткен ірі семинар, онда жобаны іске асырудың барлық кезеңінің нәтижелері туралы баяндалды. 2025 жылдың маусым айында 2-кезеңнің ресми аяқталуымен жоба аясындағы жедел іс-шаралар аяқталды. Сонымен қатар, оқу бағдарламасын, цифрлық оқу материалдарын және мал денсаулығы, биоқауіпсіздік және азық-түлік қауіпсіздігі бойынша саяси ұсынымдарды әзірлеуге бағытталған стратегиялық жұмыс басталды. Сонымен қатар, елдегі білім мен консультациялық қызметтерді ұзақ мерзімді негізде бекіту үшін сүт өндіру бойынша консультациялық қызметтерді қаржыландырудың тұрақты жүйесін дайындау басталды.