Қандай да болсын ірі ауылшаруашылық инвестицияларын қаржыландыру үшін бизнес-жоспар қажет. Консультанттар көбінесе инвестор үшін осы күрделі құжаттарды дайындайды, олардың көмегімен тиісті банкті қажетті несие беруге сендіру қажет.

Бірақ банк бұл қаржылық жоспарларды қалай бағалайды? Несие беру кезінде қандай сұрақтарға негізделген және дәлелді жауап беру керек?

Осы сұрақтарға жақында -ткен бизнес-жоспарларды бағалау бойынша тренингке қатысқан Қазақ Аграрлық несие корпорациясының (АНК) тоғыз қаржы сарапшысына доктор Тимм Георг жауап берді. Сарапшы Ганновердегі NordLB банкінде (Солтүстік Германия жерлерінің банкі) сүт фермаларын салуға және кеңейтуге несие беруге байланысты көптеген талдау және шешім қабылдау процестеріне қатысады. Оның тәжірибесі негізінде вебинар барысында жан-жақты білім беріліп, кейін нақты мысалдармен тереңдетілді. Оқу барысында қатысушылар жоспарларды жіктеу және ұсынылған құжаттарды қарастырудың әртүрлі тәсілдерін ғана емес, сонымен бірге несиелік шешімдер қабылдау факторларын да талқылады.

«Несие беру процесінде жобаның өндірістік-экономикалық табыстылығының болжамын мұқият талдамай ешбір бұлтартпайтын шешім қабылданбайды», — деп растады қатысушылардың бірі. «Ұсынылған құжаттарды талдап үнемі жаттығу  өте маңызды, өйткені олар әр инвестициялық жоба үшін жеке жасалады», — деп жал5астырды қаржы сарапшысы.

Уве Веддиге, KFM жобасының жетекшісі

«Ғылым мен бизнес бірігуде» ұранымен «Тұрақты дамуға арналған инновациялар» неміс-Орталық Азия конференцияларының сериясы Орталық Азиядағы жер ресурстарын басқаруға байланысты тақырыптық салаларда тұрақты дамуға арналған бірлескен жобалық бастамаларды ұсынады.

Екі күндік онлайн-іс-шара барысында неміс және Орталық Азия компаниялары, бизнес-қауымдастықтар, зерттеу жобаларына қатысушылар, сондай-ақ консалтингтік компаниялар ғылым мен бизнес арасындағы ынтымақтастық жобаларының нәтижелерін ұзақ мерзімді іске асыру әлеуетін талқылады. Спикерлер нақты іскерлік қатынастарды құруға көмектесетін кең ақпарат ұсынды. Алайда неміс-қазақстандық зерттеу жобалары ерекше әсер қалдырды.

LOCUST-TEC Қазақстанда шегірткемен күресу үшін инновациялық және экологиялық таза технологияларды енгізумен айналысады. Жоба химиялық пестицидтерді пайдалануды азайтуға және тиімді алдын-алу стратегияларын қолдана отырып, ауыл шаруашылығында егін шығынын азайтуға бағытталған.

Әлемдегі ең маңызды ауылшаруашылық аймақтарының бірі-Қазақстан мен Оңтүстік-Батыс Сібірдегі ReKKS жобасы аясында жер ресурстарын басқарудың және олардың климаттың өзгеруіне бейімделуінің инновациялық тәсілдері әзірленіп, енгізілуде. Сумен жабдықтау, жерді пайдалану әсері, топырақтың органикалық заттары, қоректік заттардың балансы және ауылшаруашылық технологиялары ескеріледі.

KASHEMP жобасы шеңберінде мақтаның тұрақты баламасы ретінде қазақстандық сораны/кендірді өсіру мен өңдеудің оңтайландырылған әдістері әзірленуде. Текстильді қарасора талшығы Қазақстанның жергілікті тоқыма өнеркәсібіне де, экспорттық нарыққа да балама шикізат ретінде қолданылады, сонымен бірге жергілікті құнды құруды күшейтеді.

«Сүт жобасы»да назардан тыс қалған жоқ. Жоба жетекшісі Уве Веддиге өндіріс және кеңейту саласындағы құзыреттілікті арттыру бойынша жобаның мақсаттары туралы хабарлады. Кең ауқымды кеңес беру шаралары мен тренингтерден басқа, жоба тобы сүт өндірісінің барлық бағыттары бойынша ай сайынғы ақпараттық бюллетень мен жаднамалар шығарады. Сүтті мал шаруашылығы туралы «анықтамалық құрал» жақында сүт өндірушілер мен білімді тарату бойынша мамандарға қол жетімді болады.

Уве Веддиге

Шуақты күнде көптеген қонақтардың қатысуымен Eurasia Group компаниясы Көкшетауда өзінің жаңа сервис орталығын ашты. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Айдарбек Сапаров, Ақмола облысының әкімі Ермек Маржықпаев және Көкшетау қаласының әкімі Бауыржан Ғайса құттықтау сөзінде Қазақстанның солтүстік өңірі үшін ауыл шаруашылығының орасан зор экономикалық маңызын атап өтті. «Джон Дир американдық компания болса да, тракторлар мен машиналардың көп бөлігі Германияда Манхайм қаласындағы зауытта шығарылады», — деді Германияның Төтенше және Өкілетті Елшісі Доктор Тило Клиннер. Оның айтуынша, бұл жаңа орталық Қазақстан мен Германия арасындағы өте жақсы қарым-қатынастарының белгісі болып табылады.

John Deere, JSB, Väderstad, Lindsay және Grimme ауылшаруашылық техникаларын сатуға және қызмет көрсетуге арналған әсерлі орталықтың сандық көрсеткіштері керемет: 10 гектар аумақта, 19000 м2 кедендік қойма және жабдықты сату аймағынан (13,600 м2) басқа, 13,500 м2 қызмет көрсету орталығы, агрегаттық шеберхана (450 м2) және қосалқы бөлшектер қоймасы (7,700 м2) орналасқан.

Келушілер заманауи кеңселерде және кең көрме залында қарсы алынады. Сондай-ақ, оның жанында толық жабдықталған жөндеу шеберханасы бар, бұл жерде оқыту шараларын өткізу де мүмкін. Сонымен қатар цифрландыру және автоматтандыру бойынша оқу орталығы, сондай-ақ тест-драйв үшін жеке полигон да бар.

Eurasia Group Қазақстанда 23 жылдан бері жұмыс істейді, компанияның 14 өкілдігінде 420 қызметкер жұмыс істейді. Бүгінгі таңда компания 12 000-нан астам трактор, жемшөп жинайтын комбайндар, астық жинайтын комбайндар мен топырақ өңдейтін техниканы сатты және жеткізді.

Айнагуль Аяганова, KFM жобасы жетекшісінің орынбасары

Ұйымдастырушылар Неміс аграрлық орталығы және AMTK жақында жарияланған Дала күні өткізілмейтінін жариялады. Көптеген жылдар бойы дәстүрге айналған өсімдік шаруашылығы саласындағы инновациялар көрмесі 2021 жылдың 29 шілдесіне жоспарланған болатын.

Неміс аграрлық орталығының мамандары картоп, арпа, бидай, зығыр, күнбағыс, рапс, соя, бұршақ және жүгерінің алуан түрлері мен будандарын егіп қойған. Әр түрлі егу мерзімдерінің әсерін зерттеу эксперименттері өте қызықты.

Алайда келетін қатысушылардың денсаулығына алаңдаушылық және COVID жағдайларының көбеюі жауапты тұлғаларды Дала күнін әзірше өткізбеуге мәжбүр етті. Бұл іс-шараны басқа форматта өткізу мүмкіндіктері алдағы күндері анықталады.

Мұндай шешім қабылдау барлық ұйымдастырушылар үшін оңай болған жоқ, бірақ келушілердің қауіпсіздігі осы қиын уақытта аса маңызды.

Уве Веддиге, KFM жобасының жетекшісі

Сүт өндірісі-бұл күрделі процесс, сондықтан ол туралы көптеген ақпарат бар: ғылым мен зерттеулер саласындағы жарияланымдар, жем мен техниканы өндірушілердің кең ауқымды ақпаратымен толықтырылған арнайы журналдардағы хабарламалар, қауымдастықтар мен ауылшаруашылық әкімшіліктерінің мәліметтері.

Бір сөзбен айтқанда, оңай оқылатын, тәуелсіз, өзекті және жан-жақты практикалық білім беретін ақпаратты табу қиын. Енді «консультант нұсқаулығы» жарияланымдары арқылы KFM жобасы сүт өндірісінің практикалық анықтамалық құралын интернетте тегін ұсынып отыр. Қазіргі уақытта алғашқы модульдерді неміс және орыс тілдерінде жүктеп алуға болады..

«Қағаз және сандық ңұсқасындағы бұл ақпараттық құрал сүт фермаларының кеңесшілеріне көмек ретінде ұсынылады», – дейді жоба жетекшісі Уве Веддиге. Айнагүл Аяғанова тиісті тақырыптар бойынша негізгі ақпарат ықшам және түсінікті баяндалғанына қуанышты. «Модульдер сүт өндіру бойынша кеңесшілерге, сондай-ақ сүт өндіретін фермалардың мал дәрігерлері мен мамандарына көптеген практикалық кеңестер мен техникалық ноу – хау ұсынады», — деді жоба жетекшісінің орынбасары.

«Біз 5 модульден бастаймыз, алдағы апталар мен айларда қосымша модульдерді жүйесіз тәртіпте орналастырамыз», – деп түсіндіреді Бонндағы ADT (жобаны орындаушы компания) Эккехард Шредер,»барлығы 23 модульді 2022 жылдың ортасына дейін жариялау жоспарланған».

KFM жобасы бір жылдан астам уақыт бойы маусымдық тақырыптарға ай сайынғы ақпараттық бюллетень шығарып келеді. 400-ден астам жазылушы ол туралы жақсы пікір білдіреді және ай сайын таратылатын басылымды немесе оның таратылғаннан кейін сайтта жүктеуге болатын онлайн нұсқасын пайдаланады.

Жоғары өміршеңдік көрсеткіштеріне тек малға қолайлы жемді пайдалану арқылы қол жеткізуге болады. Рацион дұрыс болмауынан көбінесе румин ацидозы немесе кетозы пайда болуы мүмкін. Бұл көп жағдайда ламинит және репродуктивті проблемалар сияқты басқа ауруларға негіз болады.

Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарындағы бірнеше пилоттық шаруашылықтарға бір апталық сапары барысында Абдувосит Файзуллоев жақсы жем-шөп қоспаларының қандай болатынын түсіндірді. Ол үшін ол Айнагүл Аяғановамен бірге жем-шөпті тексерді. Сонымен қатар, ол жем-шөп рационын  әртүрлі ұзындықтағы бөлшектерге бөлетін Пенсильвания елегін қолданды.

«Көптеген сүрлемдерде сіз жемдегі бөлшектердің ұзындығы тым үлкен екенін көресіз. Олар ұсақтағышты дұрыс реттемеген кезде пайда болады», – дейді халықаралық сарапшы. Бұл сүрлемнің тығыздалуына кедергі болады, бұл көбінесе ашыту сапасының нашарлауына әкеледі. Сонымен қатар, ұсақталмаған материал сиырлардың жем-шөп жеуін шектейді. Тағы бір мәселе-жүгері мен дәнді дақылдарды дұрыс ұсақтау, — деп түсіндіреді ол. Сиыр крахмалдың барлық құрамын қолдана алатындай етіп барлық дәнді дақылдар толығымен ұсақталуы керек. Сарапшы көңге арналған електі қолдана отырып, қаншама жүгері дәндері қорытылмай көң шұңқырына төгілетінін көрсетті.

«Минералды жемсіз рацион құрай алмайсыз «, – деп түсіндірді Абдувосит Файзуллоев. Ол бұдан әрі «жалайтын тұз сиырдың минералды заттарға деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға жарамайды» деп атап өтті. Әсіресе кальций мен фосформен қамтамасыз етуде барлық шаруашылықтарда үлкен тапшылық байқалады.”

Мұны Hybrimin ® PC бағдарламасының көмегімен рационды дәл сол жерде қайта есептеп, оңтайландырған Айнагүл Аяғанова да растайды. «Алайда, теңдестірілген диеталар жасау үшін көбінесе ақуыз және крахмал жетіспейді», – дейді жоба жетекшісінің орынбасары. Ол былай деп қосты:»жақсы көрсеткіштері бар сау табын үшін бәрі бір-біріне сәйкес келуі керек: дұрыс ұсақталған жақсы теңдестірілген негізгі жем-шөп әрқашан дәнді дақылдармен және соя немесе рапс шротымен, сондай-ақ минералды жеммен толықтырылуы керек».

Уве Веддиге

Чаглинкадағы Неміс аграрлық орталығында өткен (НемАО) «Бұзаулар күндеріне» арнап Айнагүл Аяғанова мен Уве Веддиге (KFM жобасы) НемАО директоры Олеся Кобзевамен бірге қатысушылар үшін кең ауқымды тақырыптар дайындады.

Өмірдің салауатты басталуы-бұзаулардың мықты, сау және өнімділігі жоғары сиырлар болып өсуіне негіз болады. Уве Веддиге бұл тезиске күмән келтірмеді және бұзау өсіру тиімділігі мен сиырдың кейінгі сүттілігі арасындағы байланысты көрсетті.

Бұзаулаудың негізі оның алдыңдағы лактация кезеңінде жатыр. Сиыр тым семіз бе немесе тым арық па? Суалу және транзит фазалары қалай өттті? Бұзаулау алдында барлық шаралар қолданды ма? Бұзаулауға арналған орын кең және таза ма, жататын жері қалың етіп құрғақ сабанмен жақсы төселенген бе? Жануарларды үнемі қарайлауға кім жауап береді? Бұзау туылғаннан кейін қандай шаралар қолдану қажет? KFM жобасының екі сарапшысы шаралардың толық каталогын ұсынып бірде-бір сұрақты жауапсыз қалдырмады.

«Уыз бермесеңіз болмайды», — деп түсіндірді Айнагүл Аяганова, сондай-ақ бұзауларға сүтті қалай беру жолдарын түсіндірді. Сондай-ақ, ол сүт, сүт алмастырғыш және қышқылдандырылған сүт беру артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттады. Таңдалған әдіске қарамастан, барлық бұзауларды ерте кезеңде мюсли мен шөппен қосымша азықтандыру, оларға су беру керек. Мюслиді немесе басқа қоспаларды беру көбінесе қажетті нәтиже бермейді. Бұл жерде бірнеше апта бойы сақтауға болатын құрғақ «бұзауларға арналған толық құрамды рацион» қолдану керек. Уве Веддиге осындай қоспаларды, сондай-ақ қажетті компоненттерді пайдалану және өндіру туралы көптеген практикалық кеңестер берді.

Сондай-ақ, жоба жетекшісі бұзау ұстау туралы ойландыратын көп ақпаратпен бөлісті. Иглус немесе дүнгіршек туралы сұрақтар, оттықты тазарту немесе өсіп келе жатқан бұзауларды ұстау әдістері болсын, Айнагүл Аяганова мен Уве Веддиге бұзау өсіруде табысқа жеткізетін көптеген практикалық және іс жүзінде тиімділігін көрсеткен шешімдермен бөлісті.

Уве Веддиге

Кристиана Брандес пен Зибилла Меклингхофф-Викке қатысуымен өткен KFM жобасының вебинарында басты назар құрылыс мәселелеріне бөлінді. Екі неміс сарапшысы 30-дан астам қатысушыға сүт фермаларының сиыр қора салудағы қазіргі тенденциялар туралы егжей-тегжейлі айтып берді.

Құрылыс жобасы іске асыру кезеңіне кіріспес бұрын, көптеген аспектілерді қарастырып, дайындық жұмыстарын жүргізу қажет. Зибилле Меклингхофф-Викке құрылысқа кез-келген ірі инвестицияның негізі ретінде бас жоспардың қажеттілігі мен оны әзірлеу туралы мәселеге назар аударып, бизнес-жоспарды жасамас бұрын жеке техникалық-экономикалық негіздеме дайындауға кеңес берді.

«Ыстық жаз және суық қыс «деген тақырыппен Кристиан Брандес «сиырдың жайлылық әліппесін (ABC) » қарастырды. Үш әріп сүтті малды ұстаудың маңызды бағыттарын ескереді, олар (неміс тілінде): A = ауа, B = оттық және C = сиырларға жайлылық.

Сиырлар қорада жайылым жағдайларына ұқсас жасалған жағдайларды ұнатады: жұмсақ, құрғақ және жақсы желдетілетін орын. Жататын жері неғұрлым жұмсақ болса, сиыр соғұрлым ұзақ жата алады. Сонымен қатар, жем-шөп әрқашан жеткілікті және қол жетімді, ауа әрқашан таза болуы керек. Қазіргі заманға сәйкес сауын сиыр ұстау осы табиғи қажеттіліктер мен мал ерекшеліктеріне негізделген. Тек осылай ғана сиырлар мен жас мал өнімділіктерінің барлық кезеңдерінде өздерін жайлы сезініеді және олардың өнімділігі жоғарлай түседі.

Аграрлық несие корпорациясы қызметкерлерінің және Қазақстанның сүт өндіру бойынша кеңесшілерінің алдында сөз сөйлеген сарапшы –»сиырлар үшін жайлылық» термині Еуропада осы сарапшы арқасында белгілі болған еді — «Болашақтағы сиыр қораларын салу сиырлар үшін барынша жайлы жағдай жасалған ортаны және сонымен бірге табынды тиімді басқару мүмкіндігін білдіреді», — деп атап өтті. Бірнеше жыл бұрын бұл ноу-хау енді ғана белгілі болып еді, ал бүгінде ол сүт фермасын салу бойынша әрбір жобаның бір бөлігі болып табылады.

Уве Веддиге

Сүт өндіру бойынша қазақ-неміс жобасы Қазақстанның солтүстік өңірлеріндегі 16 сүт өндірушіге кеңес береді және қазақстандық консультанттарды одан әрі оқытуды қолдайды. Жақында ғана жобаның басқарушы тобының отырысында Уве Веддиге мен Айнагүл Аяғанова жобаның қызметі мен барысы туралы айтып берді.

Жоба командасы ай сайын сүт өндіру саласындағы өзекті арнайы тақырыптар бойынша ақпарат ұсынады. Сайтта ақысыз жүктеп алуға ұсынылған көптеген жадынамалар, есептеу кестелері мен бақылау парақтары ай сайынғы жан-жақты ақпараттық бюллетеньді толықтырады. Жақын арада жоба аясында сүт өндірушілерге арналған кешенді «жолсілтеме» де желіде жарияланатын болады. «Осы жоба сайтындай басқа бірде-бір сайт сүт өндірушілерге мұндай құнды ақпаратты ұсынбайды, — дейді Еркебұлан Ахметов. «Мен бұл құжаттарды үнемі күнделікті жұмысымда қолдануды ұнатамын», — деп ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Мал шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу департаментінің директоры жалғастырады.

КазНИИЖиК (Қазақ мал шаруашылығының және жемшөп өндірісінің ғылыми-зерттеу институты) пен сүтті және аралас ірі қара мал тұқымдарының республикалық палатасының сүт өндірісі жөніндегі кеңесшілері де жобадан практикалық білім ала отырып, пайда көруде. «Біз шаруашылық мамандары мен сүт өндірісі жөніндегі кеңесшілерді қиыншылықтарды анықтауға және экономикалық шешімдерді әзірлеуге үйретеміз», — деп түсіндіреді жоба  жетекшісі Уве Веддиге. «Сүт өндірісі-бұл күрделі мәселе: фермерлер өздерінің кеңесшілерінен кең білім мен білікті қолдауды күтеді», — деп Веддиге сөзін жалғастырады.

Алдағы апталарда жоба ұжымы халықаралық сарапшылармен бірлесіп азықтандыру, тұяқтарды күту және жануарлардың, желіннің денсаулығы тақырыптары бойынша көптеген тренингтер өткізеді. Семинарға пилоттық фермалар мен сүт өндірісі жөніндегі кеңесшілер қатысады, бірақ басқа сүт фермалар мамандарының қатысуы әрқашан құпталады.

Салалық тақырыптағы жұмыстан басқа, жоба сүт өндіретін фермерлік шаруашылықтармен жұмыс істеудің жаңа дағдыларын игеруде Аграрлық несие корпорациясына (АКК) қолдау көрсетеді. Білім беру, атап айтқанда, фермерлердің бизнес-жоспарларын бағалауға бағытталған.

Жобаға жауаптылар Қазақстанда сүт өндіру бойынша кеңес беру қызметін кеңейтуге және жемшөп пен сүт бойынша сенімді зертханалық талдау жасау қызметтерін жақсартуға ерекше мүдделі. Бастапқыда үш жылға жоспарланған жобаның мақсаты-берілген әдістер мен білімнің сүт өндірушілер мен олардың жұмысшыларының санасында мықтап орныққаны.

Уве Веддиге

Сенімді деректер — бұл болашақтың алтыны, соның ішінде сүт өндіру үшін де. Сондықтан зертханалық диагностика шаруашылықты күнделікті басқаруда маңызды бола түсуде. Бұл өсімдік шаруашылығы немесе сүт өндірісі болсын, сіз сүт, жем, топырақ үлгілерін зерттеуді және ветеринарлық диагностиканы білікті зертханаларсыз жасай алмайсыз. Олардың нәтижелері нақты диагнозды қоюға немесе растауға көмектеседі.

Мамырдағы бюллетень толығымен осы қызықты және перспективалы тақырыпқа арналған және онда сүт фермалары зертханалық диагностика нэтижерерін шешім қабылдау үшін, сапаны қамтамасыз ету үшін қалай қолдануға болатындығы туралы кеңестер беріледі.

Зертханалармен практикалық жұмыс істеу үшін біз топырақ пен жем сынамаларын алу бойынша қосымша жадынамаларды, сондай-ақ жоба аумағындағы зертханалардың мекенжайлары, байланыс тұлғалары және сипаттамалары бар шолуларды ұсынамыз.

Зертханалық қызметтердің сапасын қамтамасыз ету бойынша тілектер мен идеяларды жақсырақ білу үшін біз сауалнама құрастырдық, оқырмандарымыздан оны толтыруды сұраймыз.

Сауалнамаға белсенді қатысқаны үшін біздің тартуымыз бар: біз сауалнаманы толтырып, жібергендер арасында жоба есебінен үш жем және үш топырақ үлгісіне зертханалық талдау жүргізуді ұтысқа саламыз.