Бұзау өсіру саласында қандай қателіктерден аулақ болу керек? Неліктен қыста бұзаулар жем-шөбі басқаша болады, ауру бұзауды қалай анықтауға болады және диареяның себептері қандай?

Жоғары өнімді табынның ұрпағы ретінде сау және тез өсетін бұзаулар — бұл сүтті мал шаруашылығымен айналысатын әр фермердің қалауы. Өкінішке орай, іс жүзінде көбінесе басқаша болады, және көп жағдайда фермерлер не істерін білмей қалады.

Бұл жерде Айнагүл Аяганова мен Уве Веддигенің бұзаулар денсаулығы бойынша тәжірибеге бағытталған, бұзауды күту және азықтандыру бойынша дәлелденген шешімдер ұсынатын дәрістері көмектесе алады (екеуі де KFM атты сүт өндірісі саласындағы біліктілікті арттыру жобасынан). Бұл тақырыптар ірі қара мал жөніндегі мал дәрігері Әсет Ерғалиевтің бұзауларды вакцинациялау бағдарламаларын іске асыру туралы баяндамасымен, сондай-ақ  Юлия Вильдбранттың (Caisley компаниясынан) бұзауларды сәйкестендіру туралы ақпаратымен толықтырылатын болады.

Семинар сүт өндірушілерге де, сүт өндірумен айналысуды жоспарлап отырған фермерлерге де арналған.

Іс-шара

Неміс Аграрлық Орталығында 17 қараша күні сағат 10:00 өтеді.

Мекен-жайы: 021231 Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Чаглинка ауылы.

Семинар ақысы 6500 тенге. Жататын орын және тамақтану Немс Аграрлық Орталығында тегін.

Қосымша ақпарат алу және тіркелу үшін Олеся Кобзевамен (НемАО) осы телефон арқылы байланысыңыздар: +7 705 754 32 72.

Мал денсаулығы тұрғысынан пилоттық фермаларда жағдай қалай? Желіннің немесе тұяқтың ауруларына байланысты проблемалар қалай шешіледі? Дұрыс жемделмеген немесе толық егілмегендіктің салдарынан қандай проблемалар туындайды және малдың көбеюі мен бұзаудың өсуін қалай жақсартуға болады?

Алдағы бірнеше ай бойы тәжірибелі мал дәрігері пилоттық фермалардың басшыларымен кездесіп, малдардың ұсталынатын жағдайын өз көзімен көріп, сиырлардың, төлдер мен бұзаулардың деңсаулығын тексереді. Ол сонымен қатар фермаларда сынамалар алады. Оларды өзі талдап, малды сауықтыру туралы кеңестер береді.

Ерекше ештеңе жоқ сияқты, бірақ Әсет Ерғалиевқа қазақстандық сарапшы ретінде өткізетін жергілікті сапарлары барысында неміс мал дәрігері д-р Хуберт Буер онлайн-қолдау көрсетеді. Екі сарапшы табындардағы медициналық тарихты бірге талқылайды, сонымен бірге диагноз қойып, емдеу және алдын-алу шаралары бойынша  ұсыныстар жасайды.

Сонымен қатар, олар KFM ұжымына фермаларда мал денсаулығын қадағалау шараларын үйрету үшін маңызды кеңестер береді, өйткені бірқатар мәселелерді фермерлердің өздері малдың дене температурасын, қозғалыс белсенділігін, руминациясын және су ішуін жақсы бақылау арқылы анықтап шеше алады. Денсаулыққа қатысты проблемалар туралы жануарлардың иелері неғұрлым ертерек білсе, соғұрлым олар тезірек әрекет етіп, аурулардың дамуын бәсендете алады.

Бұл нәтижелер мен тәжірибе сүт өндірушілер мен ветеринарларға пайдалы болатыны анық. KFM жобасы өзінің жұмысы барысында мұндай ақпаратты фермерлер әрқашанда қандай қызығушылықпен қабылдайтынын көріп жүр: олар өз жануарларының сау болғанын қалайды.

Уве Веддиге

Қазақстанда сүт өндірісі ұдайы өсіп келеді және көптеген жерлерде заманауи сиыр қоралары салынуда. Бұл үрдіс жақсы дайындалған ірі қара мал мамандарына тартымды басқарушы жұмыс орындарына орналасуға мүмкіндік береді: табын менеджері!

Бір қарағанда, табын менеджері жануарлардың денсаулығын қадағалай отырып, табынның генетикалық әлеуетін пайдалануды қамтамасыз етеді. Алайда, білікті және тәжірибелі табын менеджерлері жануарларды ғана емес, қызметкерлерді де бақылайды. Олар күнделікті көптеген жұмыстарды тапсырып бақылайды және жұмыс жоспарларын құруға және орындауға жауап береді.

Олардың міндеттеріне сиыр қорасындағы барлық жұмыс түрлерін ұйымдастыру, жүзеге асыру, бақылау және мониторинг жүргізу кіреді. Бұл тұрғыда олар деректер мен негізгі көрсеткіштерді есепке алады және бағалайды, тиісті шараларды қолданады, қажетті шешімдер қабылдайды және кейбір жағдайларда тікелей жануармен жұмыс істейді.

Жоғары дамыған технологияларды қолданғанына қарамастан, оқу кезінде жануарлардың анатомиясы мен физиологиясы туралы негізгі білімнің маңызды екені туралы ұмытпаған жөн. Технология-бұл тек құрал. Ол адамның көзбен шолып диагностика жасауын және жануарға қажетті шешім қабылдауын алмастыра алмайды.

KFM командасы фермерлік шаруашылықтарға және болашақ табын басқарушыларына персоналды басқару мен басқарудың практикалық міндеттері саласындағы теориялық және практикалық білімдерін тереңдетуге қолдау көрсетеді. Қызығушылық танытқан үміткерлерге әрдайым қауныштымыз, хабарласыңыздар: adt-ayaganova@outlook.com .  Тел.: + 77055955264.

Айнагүл Аяганова мен Уве Веддиге

KFM жобасы 24 айға жуық уақыт бойы жұмыс істеп келеді, сондықтан оны қорытындылау уақыты да келіп қалды.

Жақында жоба командасы жобаны іске асыру барысын талқылау үшін Қазақстанның ауыл шаруашылығы министрлігінің (АШМ) өкілдерімен кездесті.

«Халықаралық сарапшылардың қатысуымен тренингтердің 34 күні және KFM командасының 60 жеке консультациясы ағымдағы жылы пилоттық шаруашылықтарды айтарлықтай ілгерілетті», — деп ағымдағы жылдың алғашқы қорытындыларын Уве Веддиге шығарды, — «тұяқтарды күту, жемшөп дайындау және жануарлар денсаулығы бойынша тренингтер барлық тараптан ерекше жоғары баға алды». «Бұған Аграрлық-кредиттік корпорациямен өткен (АКК) вебинарлар да қосылады», — деп қосты KFM жобасы басшысының орынбасары Айнагүл Аяганова. Бизнес-жоспарларды бағалау бойынша ұсыныстар ерекше бағаланды, өйткені алынған нәтижелер сүт өндірушілерге несие беру туралы шешім қабылдаған кезде бірден ескерілуі мүмкін.

Қайрат Меңдібайұлы Мұтаев ай сайын шығарылатын ақпараттық бюллетеннің сапасын жоғары бағалады. Барлық пайдаланушылар үшін еркін қол жетімді жадынамалар мен бақылау тізімдерімен бірге бұл керемет және ерекше сараптамалық білім жинағы деп қосты Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеу департаменті (MoA) директорының орынбасары. Сондай-ақ, еркін қол жетімді және ең алдымен білімді тарату бойынша қызметкерлерге арналған кеңес беру модульдерінің сапасы ерекше.

Таяудағы айларда Алматы қаласындағы Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылыми зерттеу институтының (ҚазМШжЖӨҒЗИ) сүт шаруашылығы жөніндегі консультанттарының біліктілігін арттыру жалғастырылып қана қоймай, кеңейтілетін болады. «Біз фермерлік шаруашылықтарға жеке кеңес беру жөніндегі іс — шараларымыздың шеңберінде ҚазМШжЖӨГЗИ консультанттарын қарқынды оқытуды жоспарлап отырмыз», — деп толықтырды KFM жобасының жетекшісі. Кездесуге қатысушылардың барлығы осы сарапшылар Қазақстанда сүт өндіру бойынша болашақ консультациялық қызметтің өзегін құрайды және әріптестер мен фермерлерге өз білімдерін беруіне тиіс деп санайды.

Уве Веддиге

Фотода (солдан оңға қарай): Мутаев Қайрат Меңдібайұлы, Айнагүл Аяганова, Светлана Пучкова, Уве Веддиге

EXPO 2017 заманауи кешенінің аясында және кең заманауи залда көптеген экспоненттер ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына арналған өз өнімдерін көрсетті. Қазақстанның Ангус республикалық палатасы көрнекті жануарларды аукционға шығару және ұсыну арқылы өте танымал болды, бірақ жергілікті қазақтың ақбас сиырлары да назардан тыс қалмады.

Өткен күндері Нұр-Сұлтандағы «ҚазАгро/Қазфарм» көрмесі қазақстандық ауыл шаруашылығының кездесу орнына айналды. Қатысушылардың аралас құрамы көптеген келушілерді таң қалдырды, ал нақты статистикасыз – Қазақстанның өзінен және Шығыс және Орталық Еуропадан келген экспоненттердің саны шамамен бірдей болды. Қуатты тракторлар мен егін жинау машиналары, тыңайтқыштар мен тұқымдар, сондай-ақ астықты сақтау және өңдеу технологиялары және дрондардың көмегімен дақылдарды есепке алу әдістері ұсынылды.

Бір ғана Германия Федералдық азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрлігінің (BMEL) ортақ стендінің өзіне келушілердің санына қарағанда, ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасы үшін үлкен маңызға ие.

KFM жобасының көптеген пилоттық шаруашылықтары көрмеге келіп, жобаның екі жетекшісімен сөйлесуге уақыт бөлді: «Біздің шаруашылықтарымызды қалай оңтайландырсақ болады және ол үшін білікті қызметкерлерді қайдан табуға болады?». Бұл сұрақтарға Айнагүл Аяганова және Уве Веддигемен кездесу барысында сүт өндірісіндегі табысты консультациялардың негізі ретінде сүттің, азықтың және ветеринарияның лайықты зертханалық диагностикасына қатысты сұрақтармен қатар басты назар аударылды.

Уве Веддиге

Суретте: доктор Ольга Хунгер (Неміс ауылшаруашылық қоғамы /DLG) көрмені ашу рәсімінде

Жоба ұжымына жаңа қызметкер қосылды: Бақдәулет Тұрсынбай (23 жаста) ұзақ мерзімді сарапшы ретінде бірден Айнагүл Аяғанова мен Уве Веддигеге Қазақстанның солтүстік облыстарындағы 16 пилоттық шаруашылыққа кеңес беруде қолдау көрсетуге кіріседі: «Біз өзіміздің кеңес беру жұмысымызды одан әрі жандандырып, ұсыныстарымызды іске асыруға көмектескіміз келеді». Уағдаластыққа сәйкес, осы штаттық орынға жұмсалатын шығындарды жобаның серіктесі ретінде Алматыдағы Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылымы-зерттеу институты өтейді.

Бақдәулет Тұрсынбай Нұр-Сұлтан қаласындағы С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінде «агроинженерия» мамандығы бойынша оқыған. Содан кейін ол Вайенштефан-Трисдорф қаласындағы қолданбалы ғылымдар университетінде «Ауыл шаруашылығын басқару» халықаралық магистрлік бағдарламасы бойынша оқудан сәтті өтті. Содан кейін ол KAZ Chemicals Trading House және Vitaprofi GmbH компанияларында жұмыс істеді.

Жобада ол пилоттық шаруашылықтардың биологиялық және экономикалық көрсеткіштерін жинау және талдау жұмыстарымен айналысады, сонымен қатар жобаның шақыруымен келетін халықаралық сарапшыларға қолдау көрсетеді.

Табындағы малдың денсаулығындағы әлсіз жерлерді қалай анықтауға және жоюға болады? Себептері қандай және қандай құралдарды қолданып шешім табуға болады?

Қазақстанның түкпір-түкпірінен мемлекеттік және жеке ғылыми-зерттеу мекемелерінің зоотехниктері, мал дәрігерлері және ауыл шаруашылығы инженерлері Чаглинкадағы Неміс Аграрлық орталығына (НемАО) доктор Марк Хольштегпен ірі қара малдың денсаулығын нығайту бойынша шешімдерді талқылау үшін келд

НемАО директоры Олеся Кобзева неміс сарапшысы мен қатысушыларды семинарлардың басталуымен құттықтап, нақты істерге шақырды: «Жаңа фермалар сүт өндіруін бастап, осы салада жұмыс істеп келе жатқан фермалар өндірісін ұлғайтып жатыр, бірақ көбінде мал денсаулығына байланысты проблемалар кездеседі. Біз бір нәрсе істеуіміз керек!»

Ең басында мал шаруашылығы мамандары маститтің пайда болуы және бактериялық қоздырғыштардың жіктелуі туралы қызу пікірталас өткізді. «Табындағы сиырлар желінінің саулығы ең алдымен инфекцияға шалдығу жиілігін төмендету және инфекциялық процестің өту мерзімін қысқарту арқылы қамтамасыз етуге болады», — деп түсіндіреді доктор Хольштег.

Неміс ветеринары пікірі бойынша, фермадағы қауіп факторларын анықтап, оларды азайтпайса, әлсіз жақтарды талдау мүмкін емес. Сонымен қатар, патогеннің ерекшелігін ескере отырып жасалған емдеу стратегиясы, емделмейтін ауру сиырларды табынның бөліп шығару және иммунитеттің әлсіреуіне апаратын факторларды азайту да маңызды. «Оған қоса, сауу режимін және сауу техникасын, сондай — ақ дезинфекциялық құралдарды қолдануды мұқият бақылау керек»,-деді доктор Хольштег.  Одан басқа сиырлардың жайлылығы мен гигиенасына да назар аудару керек. Мал тұратын жерге қарқынды күтім жасалғаны және сиырлардың тиісті тазалығы әрқашан желіннің денсаулығына жақсы әсер етеді.

Семинарларда бұзаулар денсаулығы туралы да көп пікірталастар өтті. «Өмірдің алғашқы апталарында инфекцияларға қарсы тұру үшін қолдан келгеннің бәрін жасаңыз», — деп кеңес береді доктор Хольштег». Оның пікірі бойынша, ең жақсы гигиеналық ортада жақсы күтілген бұзаулар ғана кейін сүт көп беретін өнімді сиыр болып шығады.

Уве Веддиге, KFM жобасының жетекшісі

Сиыр сауу ұнауы мүмкін, бірақ тек сиыр желіні сау болса. Бірақ ол үшін не аса маңызды, желіннің денсаулығын қалай сақтау керек және қандай шаралар қажет?

Сиырлар желінінің денсаулығымен айналысу доктор Марк Хольштег үшін хобби болып кеткен деп айтуға болады. Мал дәрігері 15 жылдан астам уақыт бойы сүт фермаларына кеңес беріп келеді. «Желіні ауратын сиырлар аз сүт береді, оларды пайдалану мерзімі, демек, өмір бойы өнімділігі төмендейді», — дейді неміс ветеринары, оның бұл тұжырымы күмән тудырмайды.

Солтүстік Қазақстанның фермаларына кеңес беру сапары кезінде ол сауудың  гигиенасын қатаң сақтау қаншалықты маңызды екенін түсіндіріп, сауыншыларға сауар алдында емізікшелерді мұқият тазалап, сауып болғаннан кейін арнайы ерітіндіге батыру туралы ұмытпауды ескертті. Бірақ көбінесе ол сауу жабдықтарына үнемі техникалық қызмет көрсетілмейтінін байқады. «Сауу циклы, сауу вакуумы және тазарту параметрлерін реттеу сияқты сауу технологиясын үнемі тексеріп отырыңыз және белгілі мерзімнен кейін емізікше резеңкесін ауыстырыңыз»

Сарапшы саууды ұйымдастыру бойынша маңызды кеңес берді: «Желін ауруы бар сиырларды табыннан бөліп, әрқашан ең соңында сауыңыздар».

Доктор Хольштег сонымен қатар мал жататын орынға күтім жасауды жақсарту мүмкіндіктерін қарастырды: «Күн сайын сиыр жататын орынды тазалап төсейтін материалды ауыстырыңыз. Арнайы төсейтін материал қолданыңыз және орындарын үнемі әкпен зарарсыздандырыңыз». Мүмкіндігінше сиырлар сауылғаннан кейін бірден жатпағаны дұрыс. «Микробтар емізікшеге әлі жабылмаған емізік каналы арқылы оңай ене алады», деп түсіндірді ол. Сондай-ақ сарапшы азықтандыру мен қорадағы климаттың маңыздылығын атап өтті: «минералдар мен қоспалармен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етіңіз және күн жылы кезде қораны желдетіп, ауаның таза болуын қадағалаңыз».

Оқу мен білімге деген сұраныс әлсіремейді. Сондықтан KFM тобы 2022 жылы сүт өндіруге арналған басқа курстардан басқа, желіннің денсаулығына қатысты қосымша шараларды ұсынады.

Уве Веддиге, жоба жетекшісі

Сиырлар жайылымда жүргенде олардың тұяқтары әр қадам сайын қажалады, ал жұмсақ жерге басқанда олар жеңілденіп қалады. Керісінше, қорада ұсталатын мал қатты еденді басып жүреді. Жүргенде алдымен табанның жұмсақ бөлігіне, содан кейін сыртқы тұяққа, соңында ішкі тұяққа салмақ түседі. Қатты жерде тұяқ бататындай жер жоқ. «Тұяқтың ұшы аз қажалады да ұзарады, әсіресе артқы сыртқы тұяқтар салмақ түскен сайын шамадан тыс ынталандырудың арқасында өсе береді»,-деп түсіндіреді Хольгер Пловка.

Фехровтан (Германия) келген тұяққа күтім жасау бойынша сарапшы жақында сүт фермаларының мамандары мен сүт өндіру жөніндегі кеңесшілерге тренинг өткізді. Осы жұмыс сапары барысында Хольгер Пловка Қостанай, Павлодар, Акмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында болды. Ол екі жерде болашақ тұяқ күтушілеріне екі күндік тренинг өткізді, қатысушылар саны 31 адам болды. Барлық қатысушыларға сертификат берілді.

«Мен тұяққа қатысты проблемалардың көбін бокстары нашар фермаларда байқаймын», — дейді неміс сарапшысы өз тәжірибесінен. Егер сиырлардын тұрып-жатуына орыны аз болса немесе қоралар дымқыл және лас, едені қатты болса жануарлар неғұрлым ұзақ тұрады. «Ұзақ тұрып тұру — бұл тұяққа у сияқты әсер етеді», — дейді Пловка,»скрепердің жұмысындағы ұзақ үзілістердің салдарынан ластанып және дымқылданып кеткен мал өтетін жерлер де сондай әсер етеді».

Тұяққа күтім жасау туралы тренингтерге үлкен сұраныс бар. Әр қатысушының тәжірибелі тұяқшының қарауында жұмыс істеп үйренуіне жеткілікті уақыт қажет. Сондықтан екі күндік оқу курстарына 6 адамнан артық қатыса алмайды. KFM жобасы осындай тренингтер өкізуді 2022 жылы да жалғастырады.

Уве Веддиге, KFM жобасының жетекшісі

Жүгері жинаудың оңтайлы мерзіміі қашан? Жоғары сапалы сүрлем дегеніміз не және ұсақтау ұзындығы қандай? Тығыз жабылған пленка қалай жұмыс істейді және неге бұл өте маңызды?

Ян Хендрик Пукхабер Мекленбург-Алдыңғы Померания федералды жерінің солтүстігіндегі алдынғы қатардағы сүт фермаларының біреуіндегі басқарушы ретінде жүгерімен жұмысты жақсы біледі. Ол 10 жылдан астам уақыт бойы сүт фермаларына кеңес беріп келеді. Оның негізгі бағыты — малды жемдеу.

41 жастағы фермер мен KFM жобасының командасы Солтүстік Қазақстан, Ақмола және Павлодар облыстарының 8 фермасына барып қайтты. Барлық жерде астық жинау жұмыстары қызу жүріп жатты. «Көптеген мәселелер өсімдіктердің жеткіліксіз ұсақталуымен байланысты деп санаймын, астықты оңтайлы ұсақтау және егін жинау күнін дұрыс анықтау бойынша әлі де жұмыс істеу қажет», — деп түсіндіреді Ростоктан келген неміс сарапшысы. Ұсақтау ұзындығы өсімдіктің құрғақ массасының құрамына байланысты, » неғұрлым құрғақ болған сайын, соғұрлым қысқа ғып ұсақтап турау керек керек, тек сонда ғана сүрлемені жеткілікті түрде нығыздауға болады», — дейді Пукхабер. Сонымен қатар, ол тұтас жапырақтарға назар аударды: «ұсақтауға арналған пышақтар өтпейді немесе қарама — қарсы кесетін брус дұрыс реттелмеген немесе ұсақтауға арналған қондырғының өткізу қуаты тым төмен», — деп түсіндіреді ол.

Сондай-ақ, сарапшы сүрлемді нығыздау туралы маңызды кеңес берді: «осы ұсақтағыштардың қуатын есептегенде кем дегенде екі ауыр трактор пайдалану керек, олардың біреуі — итергіш пышақпен үздіксіз нығыздап тұратын трактор». Сүрлемдік алаңдарда ол қос үлдірмен қымтап жабуды көрсетті. Оттегі кірмеуін қамтамасыз ету ушін үлдірі ауа көпіршіктері болмайтындай етіп тығыз жабылыуы керек. Осыны траншеяның үстін түгел мұқият жабу арқылы жасауға болады».

Сарапшымен бірге барған осы сапар барысында оқуға деген сұраныс қаншалықты жоғары екеніне тағы да көзіміз жетті. Бірнеше басшылар семинарларды қайталауды сұрады. Сондықтан, 2022 жылы KFM ұжымы сүт өндірудің басқа курстарымен қатар жем консервілеу бойынша қосымша шараларды ұсынатын болады.

Бақдәулет Тұрсынбай