Диареямен ауыратын бұзау бір литр сүт құрамындағы энергияны сіңіру үшін 10 литр электролит ішуі керек. Сондықтан диарея кезінде сүт берудіі жалғастыру керек. Алайда, электролитті сусынды сүтпен бір уақытта немесе әр түрлі уақытта беру керек пе деген сұрақ туындайды.

Келлич оқу-тәжірибе орталығында жан-жақты эксперименттердің негізінде электролит ұнтағын бұзауларға берілетін сүтте дайындау ұсынылады. Электролитті препаратты сумен араластыруға арналған мөлшерде сүтте араластыруға болады. Сүт пен электролитті сусынды бір мезгілде беру бұзаудың іш қуысында қанның ұюын бұзуы және сол арқылы диареяны күшейтуі мүмкін деген болжам мүлдем негізсіз.

Алайда, электролиттерді сүтпен беретін кезде бұзауларға кез келген уақытта судың жеткілікті болуын қамтамасыз ету қажет. Топта ұстайтын жағдайда диареямен ауыратын бұзауларға электролиттерді тікелей сүт арқылы беру жұмысты бір кезеңге қысқартуға мүмкіндік береді. Энергетикалық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өмірдің бірінші айында сау бұзауларға күніне кемінде 7,3 литр сүт қажет. Ауру жануарлардың энергетикалық қажеттіліктері әлдеқайда жоғары. Диареямен ауыратын бұзауға күніне 6-дан 10 литрге дейін сұйықтық қажет, оны электролитті сусынның тұра осындай мөлшерімен теңелту керек. Қарапайым электролитті сусындар сұйықтық пен электролиттердің орнын толтыруға өте қолайлы. Алайда бұзаулардың бірінші күнінен бастап суды еркін ішуі өте маңызды. Диарея әдетте өмірдің 14-ші күніне дейін пайда болады. Егер бұзаулар өмірдің бірінші күнінен бастап су ішуге дағдыланған болса, олар диарея жағдайында өздерінің сұйықтық теңдестігін жақсы реттей алады. Сонымен қатар, бастапқы кезеңде суды еркін ішетін бұзаулар жемді көбірек жейді және олардың күнделікті салмақ қосуы жоғары болады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Автоматтандыру-бұл сиыр қораларына байланысты мегатренд. Көптеген фермалар автоматты сауу жүйелеріне ( АСЖ) ауысып жатыр. Бұл ретте белгіленген сауу уақыттың болмауы өте ыңғайлы, бұл көбінесе жанама немесе басқа өндіріс салаларымен айналысатын шағын шаруашылықтар үшін маңызды. Көптеген ферма басшылары робот уақытты үнемдейді, жануарларды ұстау жағдайын ыңғайлы етеді және оларды физикалық жұмыстан босатады деп үміттенеді. Тағы бір аргумент — жануарлардың денсаулығы туралы нақты мәліметтер алу мүмкіндігі.

Дегенменде, автоматтандырылған технологияларға байланысты жалған үміттер кейде ақталмайды. «Технологияларға белгілі бір жақындық болуы керек. Сонда да жануарларға күтім жасау басты міндет болып қала береді. Сиыр қора жұмыстары ешқашан өздігінен реттелмейді», — деп түсіндіреді сауу технологиясы бойынша кеңесші. «Кәдімгі сауу жүйесімен өз табынын басқара алмайтындарға автоматты сауу жүйесін басқару одан да қиын болады».

Автоматты сауудың үлкен шығындары да кейбір фермалардың топтық сауу залдарына оралуының себебі болып табылады. Жыл сайынғы техникалық қызмет көрсету шығындары €7,000 — дан €10,000-ға дейін, ал 10% амортизация шамамен €15,000 құрайды. Төменгі Саксонияның ауылшаруашылық палатасының бағалауына сәйкес, АСЖ бар фермалар орташа есеппен 2,6 кг/кг энергиямен түзетілген сүтке (ECM) қосымша шығындар төлеуге мәжбүр. Онда шамамен 10% уақыттың үнемделуі маңызды емес болып шығады.

Оңай шешім таңдаңыз: жалпы ұсыныстар қиын, әсіресе классикалық сауу технологиясы да көп жағдайларда мал туралы қажетті мәліметтерді тіркейтінін ескерсек. Жақсы жоспарланған топтық сауу залдары мен арзан персоналы бар және сауу ұзақтығы күніне 8 сағаттан асатын ірі фермалардың сауу шығындары сөзсіз төмен болады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Жұмсақ еден жануарлардың денсаулығы үшін маңызды. Бұл дене салмағының жататын жердің бетіне біркелкі түсуінің жалғыз әдісі.

Сиыр тұрған кезде оның дене салмағының үштен бір бөлігі шынтақ буындарына түседі. Сырылған жерлердің немесе буындардың ісінуін болдырмас үшін, жататын орынның беті салмақтың біркелкі түсуін жеңілдетуі керек.

Сиырлар қалыңдығы 25-тен 50 мм-ге дейін төсеніші бар орынды жақсы көреді. Төсеніш шамамен 20 мм дей басылуы керек. Өкінішке орай, кеңінен қолданылатын асты поролон төсеніштер бірнеше жылға ғана жарайды; корпусы қуыс резеңке төсеніштер әлдеқайда берік. Сондай-ақ, төсеніштер жылыны жақсы сақтайтын болуы керек.

Төсеніш салмаса болмайды! Нәжістің және зәрдің қалдықтарын байланыстыру үшін жыл бойы қораға төсеніш салуды ұмытпаңыз. Ұсақталған сабанды қолданған дұрыс, бірақ ұзыны да жарайды. Үгінділер көбінесе үлкен бөлшектердің әсерінен денеге батады.

Аздап ылғалданған ұсақтап кесілген сабан мен ұсақталған әк (CaCO3) қосындысы әсіресе тиімді екен. Алайда, төсеніш ешқашан оған қол тигізгенде ылғал сезілетіндей ылғал болмауы керек,. Көгерген немесе шаңды сабан партияларын пайдаланбаңыз. Сиыр жататын жерді күніне кемінде екі рет тазалаңыз және әрдайым жаңа төсеніш төсеңіз.

Алдымен, бұл жүйені бүкіл кәсіпорын үшін стандарт ретінде еңгізер бұрын, қораның жеке бөліктеріндегі көң тазалау техникасының функционалды сенімділігін тексеріңіз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Сүт өнімділігі тым төмен, сиырлардың күйі нашар, сонымен қатар өнімділікті арттыру үшін жем шығыны жоғары: көптеген фермаларда сиырларды азықтандыру жайы жолға қойылмаған.

Солтүстік Қазақстанның түкпір-түкпірінен 30-дан астам сиырларды жақсы көретін, талапкер фермерлер мен табын басқарушылары жуырда Чаглинка (НемАЦ) ауылындағы Неміс Аграрлық Орталығы мен CT Agro компаниясы ұйымдастырған Азықтандыру күнінде Мінкесер кентіндегі “Мәмбетов” фермасында кездесті.

Күйіс қайыратын жануарлардың ас қорыту және рацион жасау негіздерін білу әрбір сүт өндірушіге қажет. Айнагүл Аяғанова өзінің күнделікті кеңес беру тәжірибесінен: «жануарларды қажеттіліктеріне сәйкес қамтамасыздандырудан басқа ешқандай жол жоқ!». Әсіресе ақуыз мен энергияның жеткіліксіз болуы сауын сиырларға зиян келтіреді. Сарапшы кетоздың жануарлардың, желіннің және тұяқтың денсаулығына тигізетін кері әсерін толық сипаттады.

Азықтандыруду үнемі бақылау Уве Веддигенің дәрістері мен тренингтерінің басты назарында болды. 63 жастағы маман өсімдіктерді ұсақтау деңгейі мен құрғақ зат құрамы маңыздылығын атап өтті: «бірде-бір азықтандыру жолы апта сайын жемді шайқағыш пен кептіру пешін қолданып тексермей сәтті бола алмайды!». Бірақ, оның айтуынша, жануарларға байланысты факторларды, мысалы, желінген жем, сауылған сүт көлемі және сүтті тексеру сияқты факторларды ескеру қажет. Олеся Кобзеваның (НемАО) бастауымен қарқынды пікірталас Уве Веддиге жем қажеттілігін жоспарлау, жемді араластыру сапасы және егінді бақылау бойынша ұсыныстарын талқыға салған кезде өтті. Қатысушылардың бірі сиырды жақсы сиырға айналдыратын көптеген факторлардың әсерін түсіну өзінің осында алған білімінің ең маңыздысы екенін атап өтті. «Тек бәрін тұтас қарастыру — бұл сүті өндіруде табысқа жетудің негізі», — деді фермер күнді қорытындылай келе.

Уве Веддиге

Ауру тұяқтар көптеген жағдайда сүтті мал ақсақтығының себебі болып табылады. Сондықтан көптеген фермаларда тұяқтардың денсаулығын едәуір жақсарту маңызды.

Ақсақтық репродуктивтік қызметтің бұзылуы мен мастит проблемаларынан кейін сүтті сиырларды жарамсыздыққа апаратын аурулар тізімінде жоғарғы орында тұр. Жақсы басқарылатын сүт фермаларында маңызды алдын-алу шарасы -жылына үш рет тұяқтарды кәсіби күту, сонымен қатар суалу кезінде және лактацияның 40-60-шы күнінде барлық сиырлардың тұяқтарын тексеру және күту. Бұл шараларды ақсақтықты мұқият тексеру толықтырады.

Семинардың теориялық бөлімінде зоотехниктер, тұяқ күту мамандары және табын басқарушылар тұяқ анатомиясының негіздерін, тұяқтардың маңызды ауруларын және ақсақтықты анықтау тәсілдерін зерттейді. Алайда, іс-шарада басты назар функционалды тұяқ күтуге арналған практикалық жаттығуларға аударылады. Жаттықтырушының нұсқауына сәйкес қатысушылар тірі жануарлармен қажетті жұмыстарды өткізеді және пышақтарды қайрау, таңу, қалып желімдеумен айналысады және құралдармен танысады.

Біз Хольгер Пловканы тұяқтар денсаулығы боынша танымал сарапшы ретінде шақырып отырмыз. Ол бірнеше рет Қазақстандағы халықаралық жобаларда жаттықтырушы ретінде табысты жұмыс атқарған.

Іс-шара

Неміс Аграрлық Орталығында (НемАОАМТК) 2022 жылдың 27 және 28 сәуірінде, сағат 09:00 бастап өтеді.

Мекен-жайы: Чаглинка ауылы, Зеренді ауданы, Ақмола облысы.

НемАО ұжымы қатысушыларға түнеу орыны мен тамақтану мүмкіндігін ұсынады.

Қатысушылар саны шектеулі, тіркеусіз қатысу мүмкін емес!

Қосымша ақпарат алу және тіркелу үшін Олеся Кобзеваға (НемАО) +7 705 754 32 72 телефон арқылы хабарласыңыздар.

Уве Веддиге

Тек сау жануарлар өнімді болады және өздерінің өнімділік әлеуетін толық пайдалана алады. Сондықтан біздің мақсатымыз бен уәжіміз-денсаулыққа бағытталған тұжырымдамаларды әзірлеу және ветеринарлармен бірлесіп шешім ұсыну.

Бұл семинарда тек білім беруге ғана емес, сонымен қатар ветеринарлар, зоотехниктер және табындарды басқарушылар ірі қара малға зоотехникалық және ветеринарлық іс-шараларды дұрыс өткізу дағдыларын үйренетіндей практикалық оқытуға баса назар аударылады.

Біз ірі қара малдың денсаулығы мәселелері бойынша танымал сарапшы ретінде Доктор Йоахим Клинді шақырып отырмыз. Ол бірнеше рет Қазақстандағы халықаралық жобалардың жаттықтырушысы ретінде табысты жұмыс жасаған.

Семинар 2022 жылдың 26 сәуірінде сағат 10:00 бастап

Неміс Аграр Орталығында (НемАО/AMTK) өтеді.

Мекен-жайы: Чаглинка ауылы, Зеренді ауданы, Ақмола облысы.

Сондай-ақ, НемАО ұжымы қатысушыларға түнеу орыны мен тамақтануды ұйымдастырады.

Қатысушылар саны шектеулі. Қосымша ақпарат алу және тіркелу үшін Олеся Кобзеваға (неміс ауылшаруашылық орталығы) +7 705 754 32 72 телефон арқылы хабарласыңыздар.

Уве Веддиге

Қазіргі заманғы сауу технологиялары үнемі дамып келеді. «Прекрасное» атты пилоттық фермада инвестициялық шығыны аз 12 сауу аппаратымен 24 сиыр сауға арналған жаңа сауу залы жұмыстың жоғары тиімділігін қамтамасыз етеді. Ирландиялық Dairymaster өндірушісінің технологиясының арқасында осы топтық сауу залында 2 сағат ішінде 200 сиыр саууға болады.

«Прекрасное» фермасында өткізілетін сиыр сау тренингтереріне дайындық аясында Уве Веддиге Дэвид Ланге оны Dairymaster «Swiftflo Commander»операциялық жүйесімен таныстыруды өтінген еді. Везербергландмильх фермасының табын басқарушысы әсіресе дисплейде сауу және денсаулық туралы деректер көрсетілетініне ерекше риза. Төменгі Саксониядағы Оттенштайн фермасында төрт сауыншы күніне үш рет 600-ге жуық сиыр сауады. Ол үшін оларға  фронтальды шығысы бар 2×20 сауу залында күніне 3 сағат жетеді. Оттенштайндағы сауу жүйесінің ерекшелігі-перацет қышқылын қолдана отырып, сығылған ауамен автоматты түрде аралық дезинфекция жасау. Автоматтандырылған процесс әрбір сауу алдында сауу аппараттарының тазалығын мен шлангілерде су болмауын қамтамасыз етеді.

Уве Веддигеге сиырлар желіндерінің тазалығы қатты әсер етті:»терең төсеніші бар сиыр жататын жер резеңке төсеніші бар биік жерге қарағанда біршама көп жұмыс қажет етеді, бірақ сауу залындағы желінді қосымша тазарту бұл жүйені ақтап шығады». Әр сиырдың күнделікті сүт өнімділігі 31 кг болса да бактериялар саны ұйғарынды шектен аспайды.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Ауыл шаруашылығы Қазақстан үшін өте маңызды, осыған қарамастан сүт өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі өте төмен. Бұл жағдайды өзгерту қажет. Фермалар тез салынып, жем-шөп өсіретін жер, заманауи технологиялар мен заманауи генетика қол жетімді болса да, білікті жұмысшылар жетіспейді. Ауылшаруашылық колледждері мен университеттік курстардың түлектері жеткілікті, бірақ терең және жан-жақты практикалық білімі бар білікті жұмысшылар аз.

Сондықтан Қазақстан Республикасының Елшісі Дәурен Кәріпов пен дипломатиялық уәкілі Шолпан Шынасылованың сапары дуальді оқыту, өндіріс аралық оқыту жүйесін талқылауға, сондай-ақ сүт өндірісі бойынша консультанттарды дайындау мәселелеріне арналды.

Шлезвиг-Гольштейн жерінің ауылшаруашылық палатасының президенті Уте Фольквардсен мен Клаус-Петер Бойенс қонақтарға ауылшаруашылық білімі, консультанттар даярлау, сынақтар жүргізу, кеңес беру қызметтері және қоғаммен байланыс саласындағы көптеген міндеттерді, сондай-ақ мал шаруашылығы және ауылшаруашылық құрылысы бойынша мекемесі ретіндегі оқу-тәжірибе орталығының мақсаттары мен маңыздылығын түсіндірді. Одан кейін экскурсия барысында қатысушылар құзыреттілік орталығымен оның барлық алуан түрлілігі мен ауқымымен танысты.

Қонақтар Ронья Мау әсерлі түрде таныстырған мал шаруашылығы саласындағы оқытудың көлемі мен алуан түрлілігіне ерекше таң қалды. «Бұл тұра ЕвроТир сияқты», — деп Елші Йохим Роведер мен Клаус-Петерс Бойенске экскурсия кезінде құрылыс және энергетика көрмесін жоғары бағалады. Сол күннің екінші жартысында Бад-Маленттегі сүтті мал шаруашылығы бойынша оқу-тәжірибе орталығының басшысы Майк фон Берген аудиторияны қызықтырып, онда өткізілетін оқу курстары туралы айтып берді.

Шығыс Еуропа және Орталық/Шығыс Азия бойынша BMEL[1]департаменті өкілі Пегги Ланцшпен және GFA Consulting Group атынан Ральф Роговскиймен (BMEL шетелдік жобаларын басқару бойынша консультант) бірге қатысушылар қазақстандық фермерлер мен консультанттар үшін мамандандырылған тағылымдамалардың мүмкіндіктерін, сондай-ақ Қазақстанда сүт өндіру бойынша құзыреттер орталығын құру жөніндегі шараларды талқылады. «Білікті мамандар үлкен сұранысқа ие және сүт өндірісі экономикалық тұрғыдан тиімді», — дейді Уве Веддиге. Оның бағалауынша, сауыншыларға, зоотехниктерге, жемшөп таратушыларға, ветеринарларға, зертханашыларға, табынды басқарушыларға және сүт өндіру жөніндегі кеңесшілерге практикаға бағытталған оқыту мен біліктілікті арттыру жетіспейді, «мұны тек білім жинау мен жинақталған білімді беру жөніндегі ұлттық құзырет орталығында ғана дуальды оқытумен біріктіре отырып шешуге болады».

Уве Веддиге

Фото KFM: Уте Фольквардсен және Дәурен Кәріпов

[1] BMEL – Германияның Федералдық азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрлігі

Артық картоп, сәбіз және алма сиыр жемінің дәмді құрамдас бөлігі бола алады. Картоп, атап айтқанда, жоғары жемдік құндылыққа ие, өйткені оның құрамында крахмал түрінде көп энергия бар.

Картоптағы құрғақ заттың (ҚЗ) мөлшері пайдалану бағытына байланысты 18-ден 22% — ға дейін. Олардағы ақуыз, крахмал және энергия мөлшері дәнді жүгерімен бірдей, сондықтан олар құнарсыз/ірі азық емес! Мес қарындағы азоттың теріс балансына байланысты (RNB) тиісті ақуызды қосымша қажет. Шикі жасұнықтың мөлшері өте төмен болғандықтан, құрылымды жеткілікті түрде қамтамасыз ету керек.

Картоп шикі түрінде береді, ол таза, шіріген емес, жасыл емес және қатты өсіп кетпеуі керек. Сүт сиырлары үшін күніне 10 кг-ға дейін картоптың максималды мөлшері ұсынылады, бұл шамамен 2 кг құрғақ затқа сәйкес келеді. Дегенмен, оған жеткілікті әдеттену өте маңызды.

Назар аударыңыз: азықтың тұрақсыздығы және таңдалынуы

Сиырларға рацион құрылымындағы өзгерістер ұнамайды. Жаңа піскен көкөністермен немесе жемістермен азықтандыру кезінде рационның үздіксіздігін қамтамасыз ету қажет.

Сиырлар картоп,сәбіз және алма дәмі ұнайды. Жем араластырғыш келгенде, жануарлар оларды толық араласқан рационнан бірден таңдай бастайды. Нәтижесінде, азықтың тәттісі сиырға, дәлірек айтқанда, партиялап жетеді. Бұл табындарда ацидоздың жиі кездесетін мәселелерінің себебі.

Бұған жол бермеуге болады, егер бұл жемдер араластырылмас бұрын доңғалақты тиегіш шөмішімен немесе арнайы техниканы қолдана отырып траншеяда ұсақталатын болса. Бұл үшін жем араластырғыштар жарамайды, әсіресе көбінесе өткір және тозған пышақтар, сондай-ақ бұрандалы қарсы пышақтар жиі кездесетіндіктен. Бірақ тіпті өткір пышақтар да жеткілікті ұсақтауды қамтамасыз етпейді.

Жалпы, аралас рациондағы картоп, сәбіз және алма қарқынды және тұрақты тамақтануды бақылауды қажет етеді! Әйтпесе, нәтижесінде қоректік заттар аз болып ас қорыту физиологиясы тұрғысынан көптеген проблемалар туындайды.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Тағы да міне желтоқсан айы, сонымен қатар жақында осы жыл да аяқталады. Сіздер үшін және сіздердің жануарларыңыз үшін 2021 жыл қалай өтті? Жем сапасы мен өнімділік қанағаттанарлықтай ма? Сіз биылғы жылы сүт өнімділігін арттырып, жануарлардың денсаулығын жақсарта алдыңыз ба? Сіздердің өндірістеріңіздің табыстылығы қалай дамып келе жатыр?

Енді 2022 жылға арналған мақсаттарыңызды жазатын уақыт келді. Сіздерде мақсаттар кестесі бар ма? Жазылған мақсаттар тезірек іске асады. Сондықтан біз осы стратегияны ұсынамыз:

• үш, ең көбі төрт негізгі мақсатты жазыңыз;
• мақсатқа жету керек күнді/мерзімді анықтаңыз;
• аралық мақсаттарды белгілеңіз.
• оларды кеңседегі көрнекті жерге іліп қойыңыз.

Өзіңінздің жоспарларыңызда шаруашылығыңыздың мықты жақтарына сүйеніңіз. Мақсаттарыңыз жеке өздеріңізге және шаруашылықтарыңызға сай болса ғана сіздер оларға жетесіздер. Сіздердің ниеттеріңіз туралы бәрі білу үшін міндетті түрде жоспарларыңызды ұжымдарыңызбен талқылаңыздар. Сіздің қызметкерлеріңізде басқа идеялар болуы мүмкін.

Бірақ есте болсын: мақсаттарыңыз нақты болуы керек. Егер сіздер оларға қол жеткізуге болатынына сенсеңіздер, олар жүзеге асырылады.

2022 жылға осындай мақсаттар қоюға болады:

• қызметкерлермен байланысты жақсарту, фермада не болып жатқандығы туралы оларды толығырақ хабардар ету;
• айына бір рет жем шығындары мен жем шығынымен салыстырғандағы кірісті есептеу;
• аралас рационды үнемі бақылау.

2022 жылға мақсаттарыңызды жазу үшін келесі бірнеше аптаны пайдаланыңыздар! Сіздер үшін қандай мәселелер маңызды? Сіздер не нәрсеге қол жеткізгіңіз келеді және қандай мерзімге? KFM ұжымы жоспар құруда сіздерді қолдауға қуанышты болады.

2022 жыл сіздер үшің сәтті басталуын тілейміз.

KFM ұжымы