Ветеринар көбінесе сиыр ауырған кезде шақырылады. Егер жануарлар мүлдем ауырмаса жақсы болар еді. Сондықтан доктор Йоахим Клин: «егер денсаулықты жақсартатын болсақ, онда малымыз өнімді де ұзақ өмір сүретін болады», — деп кеңес береді.

Жақында жануарлар денсаулығы жөніндегі халықаралық сарапшы қазақстандық әріптесі Әсет Ерғалиевпен бірге KFM ұжымының консультативтік жұмысын қолдады. Осы екі ветеринар Уве Веддиге және Айнагүл Аягановамен (екеуі де-KFM) бірге Қазақстанның солтүстігіндегі алты пилоттық фермаға барды.

«Фермерлер теңдестірілген жем беріп көбірек сүт алғысы келеді. Бірақ көбінесе сиырлар бұзаулағаннан кейін көп ұзамай ауырады», — деп түсіндіреді жоба жетекшісі Уве Веддиге. Осыған байланысты доктор Клин жаңа бұзаулаған сиырларды қатаң бақылаудың артықшылығын атап өтті: «Бұзаулағаннан кейін әр сиыр ерекше назар мен бақылауды қажет етеді».

Бірақ болашақта лактация кезінде тыртықтағы рН мәніне қайта-қайта назар аудару керек. Көбінесе сиырлар тамақты қатты сұрыптайды, ал әртүрлі жем құрамы РН-да ауытқуды тудырады. Нәтижесінде көптеген жағымсыз салдары бар метаболикалық проблемалар болуы мүмкін. Шешім әрдайым бірдей жем құрамын пайдалану болып табылады. Осының арқасында табын тынышталады, құрғақ заттарды тұтыну артады, әсіресе жас сиырлардың денсаулығы жақсырақ болады. «Оттықтын қасында аз уақыт тұру тұяқтардың денсаулығына жақсы, жем де жақсы қалыпта болады, ал ашбүйір тола түседі», — деп түсіндіреді доктор Клин.

Малды байламай ұстайтын фермалардың барлығында дерлік сиыр тұратын жерде резеңке едені бар. Оның үсті құрғақ болып тұру үшін міндетті түрде ұсақталған сабан салып қою керек. Сонда сиырлар ұзағырақ жата алады, бұл зат алмасуы жақсы болу үшін өте қажет. Доктор Клин мен Әсет Ерғалиев сиыр жататын жер құрғақ және таза болуы да ретке келтірілген сауу процесі мен техникасы сияқты желіннің денсаулығы үшін маңызды екеніне сенімді.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Сіздердің бұзауларыңыз күніне 1000 грамнан артық салмақ қосады ма? Шындығына келгенде, сіздер жануарларға арналған таразының болмауына байланысты бұл маңызды көрсеткішті білмейсіздер ме? Балама ретінде бұл жағдайда өлшеу таспасымен де кеуде көлемін өлшеп салмағын білуге болады. Бірақ бұл шамамен 20 евро тұратын және тікелей иықтың артына, яғни алдыңғы аяқтардың артындағы ең тар жерін өлшейтін таспаларының көрсеткіштері қаншалықты сенімді?

Малдың ұсталынуы мен тамақтануы туралы мәлімет беретіндей қандай көрсеткіштер маңызды? Өмірдің алғашқы апталарында күнделікті 850 г-нан артық салмақ қосу және өмірдің 56-шы күніне қарай туғандағы салмағы екі есе көбеюі бұл жерде маңызды көрсеткіш болып табылады.

1400-ге жуық бұзауды қамтитын ауқымды зерттеуде өлшеу таспасы мен таразыны пайдалану арасындағы үлкен айырмашылықтар анықталды, әсіресе 70 кг-нан аз салмаққа қатысты. Өлшеу таспасы салмақты асыра  көрсеттті: Салмағы 60 кг бұзауларда 3,5 кг ауытқу күнделікті өсімнің шамамен 100 г айырмашылығын құрады!

80 кг салмақтан бастап, эксперимент барысында анықталған салмақта онша маңызды ауытқу болмады. Айырмашылық тек бір-екі килограмм құрады, ал күнделікті салмақ қосу кқрсеткішіне айтарлықтай әсері болмады.

Қорытынды: салмағы 100 кг-нан төмен бұзауларды өлшегенде өлшеу таспасы ұсақ бұзаулардың салмағын асырып көрсетеді және осылайша күнделікті салмақ қосу көрсеткіштерін бұрмалайды. Алайда, тірі салмағы 100 кг-нан асатын ересек бұзаулар үшін өлшеу таспасы практикалық балама болып табылады. Бұл салмақ диапазонында ауытқулар әлдеқайда аз және соншалықты маңызды емес.

Уве Веддиге  (дереккөз: proteinmarkt.de)

Фото: КFM

Диареямен ауыратын бұзау бір литр сүт құрамындағы энергияны сіңіру үшін 10 литр электролит ішуі керек. Сондықтан диарея кезінде сүт берудіі жалғастыру керек. Алайда, электролитті сусынды сүтпен бір уақытта немесе әр түрлі уақытта беру керек пе деген сұрақ туындайды.

Келлич оқу-тәжірибе орталығында жан-жақты эксперименттердің негізінде электролит ұнтағын бұзауларға берілетін сүтте дайындау ұсынылады. Электролитті препаратты сумен араластыруға арналған мөлшерде сүтте араластыруға болады. Сүт пен электролитті сусынды бір мезгілде беру бұзаудың іш қуысында қанның ұюын бұзуы және сол арқылы диареяны күшейтуі мүмкін деген болжам мүлдем негізсіз.

Алайда, электролиттерді сүтпен беретін кезде бұзауларға кез келген уақытта судың жеткілікті болуын қамтамасыз ету қажет. Топта ұстайтын жағдайда диареямен ауыратын бұзауларға электролиттерді тікелей сүт арқылы беру жұмысты бір кезеңге қысқартуға мүмкіндік береді. Энергетикалық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өмірдің бірінші айында сау бұзауларға күніне кемінде 7,3 литр сүт қажет. Ауру жануарлардың энергетикалық қажеттіліктері әлдеқайда жоғары. Диареямен ауыратын бұзауға күніне 6-дан 10 литрге дейін сұйықтық қажет, оны электролитті сусынның тұра осындай мөлшерімен теңелту керек. Қарапайым электролитті сусындар сұйықтық пен электролиттердің орнын толтыруға өте қолайлы. Алайда бұзаулардың бірінші күнінен бастап суды еркін ішуі өте маңызды. Диарея әдетте өмірдің 14-ші күніне дейін пайда болады. Егер бұзаулар өмірдің бірінші күнінен бастап су ішуге дағдыланған болса, олар диарея жағдайында өздерінің сұйықтық теңдестігін жақсы реттей алады. Сонымен қатар, бастапқы кезеңде суды еркін ішетін бұзаулар жемді көбірек жейді және олардың күнделікті салмақ қосуы жоғары болады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Автоматтандыру-бұл сиыр қораларына байланысты мегатренд. Көптеген фермалар автоматты сауу жүйелеріне ( АСЖ) ауысып жатыр. Бұл ретте белгіленген сауу уақыттың болмауы өте ыңғайлы, бұл көбінесе жанама немесе басқа өндіріс салаларымен айналысатын шағын шаруашылықтар үшін маңызды. Көптеген ферма басшылары робот уақытты үнемдейді, жануарларды ұстау жағдайын ыңғайлы етеді және оларды физикалық жұмыстан босатады деп үміттенеді. Тағы бір аргумент — жануарлардың денсаулығы туралы нақты мәліметтер алу мүмкіндігі.

Дегенменде, автоматтандырылған технологияларға байланысты жалған үміттер кейде ақталмайды. «Технологияларға белгілі бір жақындық болуы керек. Сонда да жануарларға күтім жасау басты міндет болып қала береді. Сиыр қора жұмыстары ешқашан өздігінен реттелмейді», — деп түсіндіреді сауу технологиясы бойынша кеңесші. «Кәдімгі сауу жүйесімен өз табынын басқара алмайтындарға автоматты сауу жүйесін басқару одан да қиын болады».

Автоматты сауудың үлкен шығындары да кейбір фермалардың топтық сауу залдарына оралуының себебі болып табылады. Жыл сайынғы техникалық қызмет көрсету шығындары €7,000 — дан €10,000-ға дейін, ал 10% амортизация шамамен €15,000 құрайды. Төменгі Саксонияның ауылшаруашылық палатасының бағалауына сәйкес, АСЖ бар фермалар орташа есеппен 2,6 кг/кг энергиямен түзетілген сүтке (ECM) қосымша шығындар төлеуге мәжбүр. Онда шамамен 10% уақыттың үнемделуі маңызды емес болып шығады.

Оңай шешім таңдаңыз: жалпы ұсыныстар қиын, әсіресе классикалық сауу технологиясы да көп жағдайларда мал туралы қажетті мәліметтерді тіркейтінін ескерсек. Жақсы жоспарланған топтық сауу залдары мен арзан персоналы бар және сауу ұзақтығы күніне 8 сағаттан асатын ірі фермалардың сауу шығындары сөзсіз төмен болады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Жұмсақ еден жануарлардың денсаулығы үшін маңызды. Бұл дене салмағының жататын жердің бетіне біркелкі түсуінің жалғыз әдісі.

Сиыр тұрған кезде оның дене салмағының үштен бір бөлігі шынтақ буындарына түседі. Сырылған жерлердің немесе буындардың ісінуін болдырмас үшін, жататын орынның беті салмақтың біркелкі түсуін жеңілдетуі керек.

Сиырлар қалыңдығы 25-тен 50 мм-ге дейін төсеніші бар орынды жақсы көреді. Төсеніш шамамен 20 мм дей басылуы керек. Өкінішке орай, кеңінен қолданылатын асты поролон төсеніштер бірнеше жылға ғана жарайды; корпусы қуыс резеңке төсеніштер әлдеқайда берік. Сондай-ақ, төсеніштер жылыны жақсы сақтайтын болуы керек.

Төсеніш салмаса болмайды! Нәжістің және зәрдің қалдықтарын байланыстыру үшін жыл бойы қораға төсеніш салуды ұмытпаңыз. Ұсақталған сабанды қолданған дұрыс, бірақ ұзыны да жарайды. Үгінділер көбінесе үлкен бөлшектердің әсерінен денеге батады.

Аздап ылғалданған ұсақтап кесілген сабан мен ұсақталған әк (CaCO3) қосындысы әсіресе тиімді екен. Алайда, төсеніш ешқашан оған қол тигізгенде ылғал сезілетіндей ылғал болмауы керек,. Көгерген немесе шаңды сабан партияларын пайдаланбаңыз. Сиыр жататын жерді күніне кемінде екі рет тазалаңыз және әрдайым жаңа төсеніш төсеңіз.

Алдымен, бұл жүйені бүкіл кәсіпорын үшін стандарт ретінде еңгізер бұрын, қораның жеке бөліктеріндегі көң тазалау техникасының функционалды сенімділігін тексеріңіз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Сүт өнімділігі тым төмен, сиырлардың күйі нашар, сонымен қатар өнімділікті арттыру үшін жем шығыны жоғары: көптеген фермаларда сиырларды азықтандыру жайы жолға қойылмаған.

Солтүстік Қазақстанның түкпір-түкпірінен 30-дан астам сиырларды жақсы көретін, талапкер фермерлер мен табын басқарушылары жуырда Чаглинка (НемАЦ) ауылындағы Неміс Аграрлық Орталығы мен CT Agro компаниясы ұйымдастырған Азықтандыру күнінде Мінкесер кентіндегі “Мәмбетов” фермасында кездесті.

Күйіс қайыратын жануарлардың ас қорыту және рацион жасау негіздерін білу әрбір сүт өндірушіге қажет. Айнагүл Аяғанова өзінің күнделікті кеңес беру тәжірибесінен: «жануарларды қажеттіліктеріне сәйкес қамтамасыздандырудан басқа ешқандай жол жоқ!». Әсіресе ақуыз мен энергияның жеткіліксіз болуы сауын сиырларға зиян келтіреді. Сарапшы кетоздың жануарлардың, желіннің және тұяқтың денсаулығына тигізетін кері әсерін толық сипаттады.

Азықтандыруду үнемі бақылау Уве Веддигенің дәрістері мен тренингтерінің басты назарында болды. 63 жастағы маман өсімдіктерді ұсақтау деңгейі мен құрғақ зат құрамы маңыздылығын атап өтті: «бірде-бір азықтандыру жолы апта сайын жемді шайқағыш пен кептіру пешін қолданып тексермей сәтті бола алмайды!». Бірақ, оның айтуынша, жануарларға байланысты факторларды, мысалы, желінген жем, сауылған сүт көлемі және сүтті тексеру сияқты факторларды ескеру қажет. Олеся Кобзеваның (НемАО) бастауымен қарқынды пікірталас Уве Веддиге жем қажеттілігін жоспарлау, жемді араластыру сапасы және егінді бақылау бойынша ұсыныстарын талқыға салған кезде өтті. Қатысушылардың бірі сиырды жақсы сиырға айналдыратын көптеген факторлардың әсерін түсіну өзінің осында алған білімінің ең маңыздысы екенін атап өтті. «Тек бәрін тұтас қарастыру — бұл сүті өндіруде табысқа жетудің негізі», — деді фермер күнді қорытындылай келе.

Уве Веддиге

Ауру тұяқтар көптеген жағдайда сүтті мал ақсақтығының себебі болып табылады. Сондықтан көптеген фермаларда тұяқтардың денсаулығын едәуір жақсарту маңызды.

Ақсақтық репродуктивтік қызметтің бұзылуы мен мастит проблемаларынан кейін сүтті сиырларды жарамсыздыққа апаратын аурулар тізімінде жоғарғы орында тұр. Жақсы басқарылатын сүт фермаларында маңызды алдын-алу шарасы -жылына үш рет тұяқтарды кәсіби күту, сонымен қатар суалу кезінде және лактацияның 40-60-шы күнінде барлық сиырлардың тұяқтарын тексеру және күту. Бұл шараларды ақсақтықты мұқият тексеру толықтырады.

Семинардың теориялық бөлімінде зоотехниктер, тұяқ күту мамандары және табын басқарушылар тұяқ анатомиясының негіздерін, тұяқтардың маңызды ауруларын және ақсақтықты анықтау тәсілдерін зерттейді. Алайда, іс-шарада басты назар функционалды тұяқ күтуге арналған практикалық жаттығуларға аударылады. Жаттықтырушының нұсқауына сәйкес қатысушылар тірі жануарлармен қажетті жұмыстарды өткізеді және пышақтарды қайрау, таңу, қалып желімдеумен айналысады және құралдармен танысады.

Біз Хольгер Пловканы тұяқтар денсаулығы боынша танымал сарапшы ретінде шақырып отырмыз. Ол бірнеше рет Қазақстандағы халықаралық жобаларда жаттықтырушы ретінде табысты жұмыс атқарған.

Іс-шара

Неміс Аграрлық Орталығында (НемАОАМТК) 2022 жылдың 27 және 28 сәуірінде, сағат 09:00 бастап өтеді.

Мекен-жайы: Чаглинка ауылы, Зеренді ауданы, Ақмола облысы.

НемАО ұжымы қатысушыларға түнеу орыны мен тамақтану мүмкіндігін ұсынады.

Қатысушылар саны шектеулі, тіркеусіз қатысу мүмкін емес!

Қосымша ақпарат алу және тіркелу үшін Олеся Кобзеваға (НемАО) +7 705 754 32 72 телефон арқылы хабарласыңыздар.

Уве Веддиге

Тек сау жануарлар өнімді болады және өздерінің өнімділік әлеуетін толық пайдалана алады. Сондықтан біздің мақсатымыз бен уәжіміз-денсаулыққа бағытталған тұжырымдамаларды әзірлеу және ветеринарлармен бірлесіп шешім ұсыну.

Бұл семинарда тек білім беруге ғана емес, сонымен қатар ветеринарлар, зоотехниктер және табындарды басқарушылар ірі қара малға зоотехникалық және ветеринарлық іс-шараларды дұрыс өткізу дағдыларын үйренетіндей практикалық оқытуға баса назар аударылады.

Біз ірі қара малдың денсаулығы мәселелері бойынша танымал сарапшы ретінде Доктор Йоахим Клинді шақырып отырмыз. Ол бірнеше рет Қазақстандағы халықаралық жобалардың жаттықтырушысы ретінде табысты жұмыс жасаған.

Семинар 2022 жылдың 26 сәуірінде сағат 10:00 бастап

Неміс Аграр Орталығында (НемАО/AMTK) өтеді.

Мекен-жайы: Чаглинка ауылы, Зеренді ауданы, Ақмола облысы.

Сондай-ақ, НемАО ұжымы қатысушыларға түнеу орыны мен тамақтануды ұйымдастырады.

Қатысушылар саны шектеулі. Қосымша ақпарат алу және тіркелу үшін Олеся Кобзеваға (неміс ауылшаруашылық орталығы) +7 705 754 32 72 телефон арқылы хабарласыңыздар.

Уве Веддиге

Қазіргі заманғы сауу технологиялары үнемі дамып келеді. «Прекрасное» атты пилоттық фермада инвестициялық шығыны аз 12 сауу аппаратымен 24 сиыр сауға арналған жаңа сауу залы жұмыстың жоғары тиімділігін қамтамасыз етеді. Ирландиялық Dairymaster өндірушісінің технологиясының арқасында осы топтық сауу залында 2 сағат ішінде 200 сиыр саууға болады.

«Прекрасное» фермасында өткізілетін сиыр сау тренингтереріне дайындық аясында Уве Веддиге Дэвид Ланге оны Dairymaster «Swiftflo Commander»операциялық жүйесімен таныстыруды өтінген еді. Везербергландмильх фермасының табын басқарушысы әсіресе дисплейде сауу және денсаулық туралы деректер көрсетілетініне ерекше риза. Төменгі Саксониядағы Оттенштайн фермасында төрт сауыншы күніне үш рет 600-ге жуық сиыр сауады. Ол үшін оларға  фронтальды шығысы бар 2×20 сауу залында күніне 3 сағат жетеді. Оттенштайндағы сауу жүйесінің ерекшелігі-перацет қышқылын қолдана отырып, сығылған ауамен автоматты түрде аралық дезинфекция жасау. Автоматтандырылған процесс әрбір сауу алдында сауу аппараттарының тазалығын мен шлангілерде су болмауын қамтамасыз етеді.

Уве Веддигеге сиырлар желіндерінің тазалығы қатты әсер етті:»терең төсеніші бар сиыр жататын жер резеңке төсеніші бар биік жерге қарағанда біршама көп жұмыс қажет етеді, бірақ сауу залындағы желінді қосымша тазарту бұл жүйені ақтап шығады». Әр сиырдың күнделікті сүт өнімділігі 31 кг болса да бактериялар саны ұйғарынды шектен аспайды.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Ауыл шаруашылығы Қазақстан үшін өте маңызды, осыған қарамастан сүт өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі өте төмен. Бұл жағдайды өзгерту қажет. Фермалар тез салынып, жем-шөп өсіретін жер, заманауи технологиялар мен заманауи генетика қол жетімді болса да, білікті жұмысшылар жетіспейді. Ауылшаруашылық колледждері мен университеттік курстардың түлектері жеткілікті, бірақ терең және жан-жақты практикалық білімі бар білікті жұмысшылар аз.

Сондықтан Қазақстан Республикасының Елшісі Дәурен Кәріпов пен дипломатиялық уәкілі Шолпан Шынасылованың сапары дуальді оқыту, өндіріс аралық оқыту жүйесін талқылауға, сондай-ақ сүт өндірісі бойынша консультанттарды дайындау мәселелеріне арналды.

Шлезвиг-Гольштейн жерінің ауылшаруашылық палатасының президенті Уте Фольквардсен мен Клаус-Петер Бойенс қонақтарға ауылшаруашылық білімі, консультанттар даярлау, сынақтар жүргізу, кеңес беру қызметтері және қоғаммен байланыс саласындағы көптеген міндеттерді, сондай-ақ мал шаруашылығы және ауылшаруашылық құрылысы бойынша мекемесі ретіндегі оқу-тәжірибе орталығының мақсаттары мен маңыздылығын түсіндірді. Одан кейін экскурсия барысында қатысушылар құзыреттілік орталығымен оның барлық алуан түрлілігі мен ауқымымен танысты.

Қонақтар Ронья Мау әсерлі түрде таныстырған мал шаруашылығы саласындағы оқытудың көлемі мен алуан түрлілігіне ерекше таң қалды. «Бұл тұра ЕвроТир сияқты», — деп Елші Йохим Роведер мен Клаус-Петерс Бойенске экскурсия кезінде құрылыс және энергетика көрмесін жоғары бағалады. Сол күннің екінші жартысында Бад-Маленттегі сүтті мал шаруашылығы бойынша оқу-тәжірибе орталығының басшысы Майк фон Берген аудиторияны қызықтырып, онда өткізілетін оқу курстары туралы айтып берді.

Шығыс Еуропа және Орталық/Шығыс Азия бойынша BMEL[1]департаменті өкілі Пегги Ланцшпен және GFA Consulting Group атынан Ральф Роговскиймен (BMEL шетелдік жобаларын басқару бойынша консультант) бірге қатысушылар қазақстандық фермерлер мен консультанттар үшін мамандандырылған тағылымдамалардың мүмкіндіктерін, сондай-ақ Қазақстанда сүт өндіру бойынша құзыреттер орталығын құру жөніндегі шараларды талқылады. «Білікті мамандар үлкен сұранысқа ие және сүт өндірісі экономикалық тұрғыдан тиімді», — дейді Уве Веддиге. Оның бағалауынша, сауыншыларға, зоотехниктерге, жемшөп таратушыларға, ветеринарларға, зертханашыларға, табынды басқарушыларға және сүт өндіру жөніндегі кеңесшілерге практикаға бағытталған оқыту мен біліктілікті арттыру жетіспейді, «мұны тек білім жинау мен жинақталған білімді беру жөніндегі ұлттық құзырет орталығында ғана дуальды оқытумен біріктіре отырып шешуге болады».

Уве Веддиге

Фото KFM: Уте Фольквардсен және Дәурен Кәріпов

[1] BMEL – Германияның Федералдық азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрлігі