Диарея мен пневмония бұзау өсіретін әрбір фермер үшін, әсіресе қыста, ең үлкен қиындық болып табылады. Бірақ ерте анықтаса және дұрыс шаралар қолданса оның алдын алуға болады.

Мичиган мемлекеттік университетінің Ветеринария колледжінің кафедра меңгерушісі Памела Руэггтің айтуынша, антибиотиктерге қарағанда қолдау терапиясы маңызды. Шейла МакГиркпен бірге Руэгг ауру бұзауларға қатысты келесі шараларды қолдануға кеңес береді:

• Ауру бұзауларды төсеніші ауыстырылған таза жерлерде ұстаңыз және таза судың үнемі қол жетімді болғанын қамтамасыз етіңіз.
• Күнделіктей сұйылтылған және үйреншікті температурадағы сүтті немесе сүт алмастырғышты беріңіз, бірақ тәуліктік мөлшерді 4-5 ретке бөліңіз және дегидратацияны азайту үшін электролиттер беріңіз.
• Егер ол өздігінен сүт ішпесе, зонд арқылы беріңіз. Ол қондырғының мұқият тазаланғанына көз жеткізіңіз.
• Қабынуға қарсы препараттар бұзауларға өздерін жақсы сезінуге көмектеседі. Ал пробиотиктерді қолдану ішек микрофлорасын қалпына келтіруге көмектеседі, әсіресе антибиотиктермен емдеу курсынан кейін.
• Антибиотиктерді сіздің фермаңызда анықталған мәселені шешуде тиімді екендігі белгілі болған жағдайда ғана қолданыңыз.
• Тәжірибелі ветеринармен бірге ауру бұзауларды күту мен емдеудің барлық хаттамаларын жасаңыз. Антибиотиктерді тек белгіленген дозада белгіленген кесте мен енгізу әдісі бойынша қолдану керек.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Сіз жылыну үшін кейде суық, желді күнде қораға кіресіз бе? Бұл суықтан көмектеседі және бірден көңіл-күйді көтереді. Бұл жаңа туған бұзауларға да қатысты.

Жылы бокстар жаңа туған бұзаулардың суықтан аман қалуына көмектеседі. Сүтті сиыр бұзаулары дене майының 2-4% — мен ғана туады, бұл суық температурада ұзақ тұру үшін жеткіліксіз. Жылы бокстар жаңа туған бұзау үшін таза, құрғақ және жылы орын болып табылады, онда ол тұғаннан кейін кеуіп, демала алады.

Сонымен қатар, қоршаған орта таза және құрғақ болуы керек. Патогендердің көбеюіне жол бермеу үшін қабырғалар мен едендерді үнемі тазалау керек. Жеткілікті желдету де маңызды. Онсыз бұзаулар дұрыс кеппейді, сонымен қатар ауа сапасы нашар және денсаулыққа зиянды болады.

Жаңа туылған бұзаулар өздерінің негізгі дене температурасын сыртқы орта температурасында 10 °C-тан 25 °C-қа дейін сақтай алады, егер температура осы шектен төмен түссе, бұзау суықтан күйзеліске ұшырай бастайды және дене температурасын оңтайлы ұстап тұру үшін ол көп энергия жұмсайды.

Осындай кезде желдеткіші бар жылытқыштарды пайдаланған дұрыс, олар бұзауларды тез кептіреді. Ең тиімдісі, бұзаулардың денесі қызып кетуіне жол бермеу үшін жылу көзі таймер немесе термостат арқылы реттелетін болса.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Бұзауларды қарқынды азықтандыру репродуктивті жолдың дамуына және кейінгі өсімталдығына оң әсер етеді. Әсіресе бұзауларды азықтандырудың қарқындылығы болашақ қашарлардың өсімталдығына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Бұл канадалық зерттеудің нәтижесі (Альберта университеті) 36 голштейн бұзауы мен төрт азықтандыру тобын қамтыды.

— 7-ші аптаға дейін: 5 литр қаймағы алынбаған сүт және күніне 10 литр қаймағы алынбаған сүт.

— 11-ші аптадан 25-ші аптаға дейін: 70% концентрат және 30% ұсақталған сабан 85% концентрат пен 15% ұсақталған сабанмен салыстырғанда.

26-шы аптадан бастап дене салмағы мен жамбас биіктігі апта сайын өлшеніп, эндометрияның қалыңдығын, аналық без құрылымын, фолликулалардың саны мен мөлшерін анықтау үшін ректалды ультрадыбыстық зерттеу жүргізілді. Көрінетін сары дене алғашқы овуляцияға, демек, жыныстық жетілудің басталуына әкеледі. Ректалды ультрадыбыстық зерттеу екінші овуляцияға дейін жалғасты.

Нәтижелер: қарқынды азықтандырылған жануарлардың дене салмағы (8 аптада 82 кг, 25 аптада 247 кг) стандартты азықтандыру тобымен салыстырғанда (8 аптада 73 кг, 25 аптада 230 кг) айтарлықтай жоғары болды.

Ақуызы мол азық берілген бұзауларда емшектен шығарғаннан кейін эндометрия қалыңырақ болды (10,8 мм-ге қарсы 12 мм) және бірінші цикл кезінде фолликулалардың саны мен мөлшері үлкенірек болды.Келесі циклдардағы қашарлардағы фолликулалардың саны жоғары қайталанумен сипатталады. Бұл фолликулалар кейінірек жұмыртқаға айналған 2-класс (6-дан 9 мм-ге дейін) және 3-класс (>9 мм) көп фолликулаларына айналды. Орташа алғанда, жануарларда бірінші цикл 39 аптада пайда болды.

Тәжірибе үшін қорытынды: қарқынды азықтанатын бұзаулар салмақ қосады, жыныстық жетілуге тез жетеді және жақсы өсімділіктің негізін құрайды.

Дереккөз: Bruinje et al., 2019

Вакциналар, антибиотиктер және емдеу стратегиялары үнемі жетілдіріліп отырса да, ірі қара малдың тұмауы бұзаулардың ауруы мен өлімінің негізгі себептерінің бірі болып қалып жүр.

Тұмау ауруында бактериялар мен вирустар үлкен рөл атқарады, алайда мал тұмауы бірнеше факторлардың жиынтығынан туындайтын мультифакторлы ауру болып табылады.

Ірі қара малдың иммундық жүйесі өкпеге шабуыл жасайтын қоздырғыштарға күшті қабыну реакциясымен жауап береді. Мұндай шамадан тыс иммундық реакция көбінесе қалпына келтіру процесіне ықпал етпейді, бірақ бастапқыда симптомдардың жоғарылауына әкеледі. Жөтел және жылдам тыныс алу сияқты белгілерді тудыратын өкпедегі қабыну негізінен пациенттің патогеннің өзіне емес, патогенге иммундық реакциясынан туындайды. Патогенді анықтағаннан кейін қабыну жасушаларының тез белсендірілуі және өкпе тініне иммиграциясы жүреді. Бұл иммундық реакция ауруды тудыратын қоздырғыштардан қорғауы керек, бірақ өкпеде кеңістіктің айтарлықтай жетіспеушілігі пайда болады, сондықтан газ алмасуы төмендейді.

Соңғы зерттеулердің нәтижелері иммундық жүйенің орын пен жемді ауыстыру, сыртқа шығару және т.б. туындаған өткір стресстің әсерінен шамадан тыс реакцияға түсетінін көрсетеді.

Егер бұзаулар созылмалы күйзеліске ұшыраса, иммундық жүйе әлсірейді. Созылмалы стресс, мысалы, мал ұстау нашар жағдайларынан, гигиенаның жеткіліксіздігінен немесе дұрыс азықтанбаудан туындайды.

Бұзаулардың денсаулығын сақтау үшін олар стресске ұшырамауы керек! Ферманы басқаруды қайта қарастырып, бұзаулар үшін стрессті азайту керек. Өйткені, ауру бұзаулардың аз болуы жануарлардың әл-ауқатының жақсаруын және, әрине, мал өсірушіге де стресс пен шығындардың азайғанын білдіреді!

Сіз ірі қара малдың тұмауын тануға сенімді болғыңыз келе ме? Калифорниялық ұпайлар жүйесі мен маңызды кеңестері бар бақылау тізімін жүктеп алу үшін осы жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Жануарлардың денсаулығын сақтауда азықтандыру, күтіп-бағу, күтім жасау, жануарлардың денсаулығы және құжаттама сияқты салаларды қамтитын табынды басқару басты рөлді атқарады.

Кез келген арнайы профилактикалық әрекет табынның денсаулығын жақсартады. Кең және күндіз күн сәулесі түсіп тұратын таза, құрғақ және жақсы желдетілетін қора жануарлардың денсаулығының міндетті шарты болып табылады. Азықтандыру және азықтандыруды басқару өнімділікке бейімделген, стандарттарға сай болуы керек. Сонымен қатар, сауу залында гигиенаны сақтауға және дұрыс саууға назар аудару керек.

Ең жиі кездесетін аурулар-бұл көбінесе жемшөп жетіспеушілігінен және тұяқ немесе желін инфекцияларынан болатын метаболикалық аурулар. Мұндай инфекциялар зиянсыз емес және сиыр үшін әрдайым ауыр тиеді. «Тезірек жазылу керек» — бұл осы күнгі ұран. Ал ол үшін барлық дерлік инфекцияларды дереу емдеу керек. Бұл жағдайда антибиотиктер жиі қолданылады.

Көптеген елдерде сүт өндірушілер үшін қатаң шектеулер бар. Сондықтан ауру сиыр дереу «ауруға байланысты жарамсыз болып саналады», оның сүтін сатуға немесе оны өңдеуге болмайды. Соматикалық жасушалар мен эмбриондар санының төменгі көрсеткіштері барлық сүтке қатысты — ішу үшін де, ірімшік өндіру үшін де. Дәрі-дәрмектің қалдықтарына ерекше назар аударылады. Антибиотиктердің қалдықтары әсіресе. Жоғары тағамдық қауіпсіздік тұрғысынан ингибиторлар деп аталатындардың сүтте мүлде болмауы керек.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Жаңа Зеландия әлемдегі ең маңызды сүт және сүт экспорттаушысы болып табылады. Дегенмен, сиырларды жыл бойы жайылымдарда ұстау да елеулі экологиялық проблемаларды тудырады. Шешімдердің бірі: сиыр дәретханасы.

Жаңа Зеландияның жұмсақ климаты табындарды жыл бойы жайылымдарда ұстауға мүмкіндік береді. Бұл қора салу мен азық-түлік шығындарын үнемдейді, бірақ сонымен бірге қоршаған ортаға үлкен ауыртпалық болып табылады. Сұйық көңдегі қоректік заттардың көп бөлігі жайылымдағы шөпке құнды тыңайтқыш ретінде сіңеді, бірақ 20 000 м3-тен астам көң күн сайын топыраққа сіңіп, жер асты суларын, сондай-ақ өзендер мен көлдерді ластайды.

Осы жағдайда бір биолог сиырларды өзі жасаған сиыр дәретханасына баруға үйрете алды. «Moo-Loo» деп аталатын бұл сиыр дәретханасы Германияда да сыналған. Зерттеушілер 16 сиырды зәр шығару үшін қорадағы арнайы орынға баруға үйретуге тырысты.

Мінез-құлық биологы Линдси Мэтьюстің айтуынша, жаттығудан кейін он бір жануардың сиыр дәретханасына бейімделгені белгілі болды. Енді Мэтьюс өз идеясын басқа елдерге экспорттағысы келеді. Егер бүкіл әлемдегі сиырларды іс жүзінде шалғындарды тазартуға мәжбүрлеу мүмкін болса, бұл мақсатты тыңайтқыш үшін жинауға және пайдалануға болатын көптеген қоректік заттарды береді, дейді биолог.

Уве Веддиге

Фото KFM

Фосфор, кальций, магний, натрий, калий және хлормен бірге күкірт мал азығындағы жеті негізгі элементтің бірі болып табылады. Бұл элемент маңызды метаболикалық процестерді қамтамасыз етеді және табынның тұрақтылығы мен денсаулығы үшін маңызды рөл атқарады.

Күкірт тапшылығы месқарындағы ақуыздың бактериялық синтезінің елеулі бұзылуына әкеледі, жем жеуін және целлюлозаның қорытылуын төмендетеді. Сонымен қатар, сүттегі соматикалық жасушалар көбейіп, ағзаның қорғанысы күтім мен азықтандыру қателіктері, сондай-ақ инфекциялар кезінде төмендейді. Сонымен қатар тұяқ күтімі бойынша мамандар тұяқтарда кератиннің пайда болуындағы өзгерістер мен соның салдарынан болатын тұяқ ламиниті туралы хабарлайды.

Бірақ артық күкірттің теріс салдары да бар: тыртықтың ашытуының бұзылуы, мыс пен селен үшін антагонистік әсер, DCAB деңгейінің төмендігі және бауырға үлкен жүктеме — бұл ең маңызды салдар. Оңтайлы диапазон өте шектеулі, тіпті ауыз сумен бірге ағзаға енетін күкіртті да есепке алу керек.

«Неліктен аралас рациондағы күкірт маңызды?» деп аталатын профессор доктор Манфред Хоффманның мақаласын біздің желтоқсандағы ақпараттық бюллетеньде оқи аласыз. Жүктеу үшін мына жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Ірі қара малдың месқарын ферменттері пластикті ыдыратуы мүмкін. Бұл австриялық зерттеудің нәтижесі.

Қазіргі уақытта біздің қоршаған ортада және Дүниежүзілік мұхитта пластикалық қалдықтардың көп мөлшері бар, олардың шамамен 15 пайызы полиэфирден тұрады. Қалдықтар мәселесін тек пластмассаларды қайта өңдеу және қайта пайдалану арқылы шешуге болады. Алайда, көптеген жалпы шешімдер қымбат, энергияны қажет етеді және улы немесе химиялық заттарды қолдануға байланысты экологиялық тұрғыдан таза емес.

Көптеген жолдармен пластмассалар өсімдік жасушаларының табиғи компоненттерінің құрылымына ұқсайды. Дорис Рибич және оның Австрияның Өнеркәсіптік биотехнология орталығының (acib) және Вена Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің Қоршаған орта биологиясы институтының (BOKU) командасы бұл заттардың месқарын сұйықтығының әсерінен месқарында ыдырайтынын және қорытылатынын анықтады.

Кейіннен ғалымдар тобы синтетикалық полимерді, биологиялық ыдырайтын пластикті және жаңартылатын шикізаттан жасалған био табиғи материалды зерттеді. Жақында жарияланған нәтижелер пластиктің барлық үш түрін сиырлар асқазананындағы микроорганизмдер ыдыратуы мүмкін екенін көрсетеді.

Дегенмен, зерттеушілер месқарын сұйықтығынан ауқымды өнеркәсіптік пластикті өңдеуге дейінгі жол ұзағырақ болатынын ескертеді. Микробтық қауымдастықтар әлі де пластикті ыдыратудың әлеуетті экологиялық таза ресурсы ретінде жеткілікті түрде зерттелмеген. Дегенмен, acib және Boku зерттеушілері процестің нәтижелі екенін және оның пластик қалдықтарын өңдеуде жаңа жол ашатынын дәлелдеді.

Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің материалдары негізінде дайндаған Уве Веддиге, Вена.

Фото: KFM

Барлық сиырлардың көпшілігі лактацияның алғашқы апталарында кетозбен ауырады. 1000-нан астам фермада жүргізілген кең испандық зерттеулерге сәйкес, жануарлардың 23 пайызы кетозбен ауырып, сау жануарларға қарағанда 350 кг аз сүт берген.

Американдық ғалымдар Мадридтегі Дүниежүзілік мал дәрігерлер конгресінде жаңа әдіспен таң қалдырды: кетозға қарсы қызыл шарап қолдану әдісі.

Глюкозин инфузиясының, кортизон инъекциясының және фосфор-В12 инъекциясының пропиленгликольді ауыз арқылы берумен үйлесуі әлі де көптеген фермаларда стандарт болып табылады,бірақ пропиленгликольді (күніне 250-300 мл, 1 x) бірнеше күн бойы беру басым көпшілігінде жеткілікті.

АҚШ — тың зерттеушілер тобы қызыл шараптың пропиленгликольді әдеттегі қабылдаудан гөрі жақсы екенін анықтады. Бірінші күні екі литр шарап және келесі екі күннің әрқайсысында 1 литр барлық басқа емдеу әдістеріне қарағанда сәтті болып шықты. Қызыл шараптың әсері алкогольдің әсерінен асып түседі. Шараптағы таниндер ішек жұмысын реттеп детоксикация мен қабынуға қарсы әсер ететін болуы керек.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Тіпті жаңа туған бұзаулар да сусыз өсе алмайды. Әсіресе қыста бұл үлкен мәселеге айналады.

Өмірдің алғашқы күндерінде бұзаулар ылғалдануды, денсаулықты сақтау, стартерлік жемді тұтыну, месқарынның дамуы мен өсуі үшін қосымша суды қажет етеді. Тек сүтпен немесе сүт алмастырғышпен тамақтандыру жеткіліксіз. Месқарынның тез дамуы үшін әрқашан таза судың бөлек көзін қажет етеді.

Бірақ бұзауларды төмен температурада сумен қамтамасыз ету қиын. Аяз кезінде сумен қамтамасыз етуді тоқтату мәселенің дұрыс шешімі болмайды. Американдық зерттеушілер енді шелектен емес, емізік бөтелкесінен су беруді ұсынады.

5 апталық қысқы зерттеу барысында бұзаулар шелекпен су берілгенде 0,2 литр, ал бөтелкелерден күніне орта есеппен 1,4 литр су ішті. Емшектен шығарғанға дейін бастапқы жемді тұтынудағы айырмашылық шамалы болды. Бірақ бөтелкеден ішкендер емшектен шығарғаннан кейін әлдеқайда жақсы дамыды.

Осыған сүйене отырып, Рrovimi компаниясының бұзаулыр бойынша сарапшысы Тана Денис суық күндерге байланысты келесі кеңес береді:

«Емізік бөтелкесі арқылы жылы су беріңіз. Сүт бергеннен кейін 15-20 минуттан соң су беріңіздер. Егер осылайша жануарлар күніне кемінде 2 литр су ішсе, олар күн сайын қосымша 250 — 500 г күнделікті стартерлік жемді қорыта алады. Бұл жануарлардың өсуіне жақсы бастама болады».

Уве Веддиге

Фото: Dairy Herd