Жыл сайын қорадағы жазғы климат сиырлар мен қызметкерлер үшін жаңа сынақ болады. Сүтті сиырларға қолайлы температура 0-ден 17 ° С-қа дейін. Егер сырттағы температура осы диапазоннан едәуір асып кетсе, сиырларға жылу шы5ару қиынға соғады. Нәтижесінде жылу стрессі пайда болады!

Мұның ең айқын белгісі – жемшөп жеудің төмендеуі. Сүт азаяды, сиырлар ауа ағыны көп жерлерде ұзағырақ және жиі тұрады, олар ентігіп, тыныс алуы жиіленеді. Эструс азаяды және ұрықтану деңгейі нашарлайды. Сіздердің міндетті түрде араласатын уақытыңыз осы!

Сиыр қорасындағы микроклиматты қалай жақсартуға және сиырлар үшін жылу стрессін қалай болдырмауға болады? Төрт кеңес:

1. Су: көптеген және тұрақты жұмыс істейтін астаулар мәселені шеше алады! Жануарларыңыздың суды көп және жеткілікті мөлшерде ішуін қамтамасыз етіңіз. Берілетін судың сапасы әрқашан ішетін судың сапасындай  болуы керек. Күн сайын ыдыстарға жеткізілетін су тазалығы мен ағымын (мин.20 л/мин) тексеріп жүріңіз.
2. Желдету және ауа ағыны: олар желдеткіштер жақсы, таза және қосулы болған жағдайда ғана қажетті әсер береді! Терезелерді, перделерді және қақпаларды ашып, қорада мүмкіндігінше ауа ағынын жасаңыз. Сонымен қатар өтпе желдің алдын алыңыз.
3. Салқындату: қорадағы бос жерлерге, жемшөп үстелінің жанына немесе сауу залының алдына су шашу сиырларға өз денесінің жылуын жақсырақ таратуға көмектеседі. Қазақстанның құрғақ климатында басқа жерлерде кездесетін “сауна әсері” қауіп төндірмейді, бірақ соған қарамастан әрқашан қора жақсы желдетіліп тұруын қамтамасыз ету керек.
4. Шыбындармен күресу: проблемалық тақырып, әсіресе бұзау қорасында! Шыбын популяциясының 80% құрт кезеңінде. Үнемі тазалау шыбындарға көбею және жұмыртқа салу үшін орын табуды қиындатады. Олар негізінен қораның жылы, ылғалды бұрыштарында болады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

KFM ұжымының тұжырымына сәйкес, мастит тұяқ ауруларымен және олардың салдарынан болатын  репродкутивтік проблемаларымен қатар сүт өндіруде ең көп экономикалық шығын келтіреді.

Субклиникалық мастит салдарынан болатын шығын бір лактация кезінде бір сиыр басына шақанда 99 000 теңге деп бағаланады, жедел мастит тіпті 198 000 теңге шығынға апарады. Лактацияның басында маститке оның салдарынан пайда болатын метрит қосылады. Олар микробтардың таралуынан және иммундық жүйеге шамадан тыс салмақ түскенінен туындайды. Нәтижесінде көбінесе сервис кезеңі ұзағырақ болады. Осының салдарынан кетоз да пайда болады, өйткені температураның көтерілуінен, эндогендік токсиндер мен ауырсынудан жемшөп аз желінеді және қажетті энергия жеткіліксіз болады.

KFM кеңестері:

• Антибиотиктерді қолдануды және шығындарды азайтыңыз.
• Жануарлар мен сиырлардың гигиенасын, әсіресе сиырлар жататын жердегі тазалықты тексеріңіз.
• Сарапшылармен кеңесіп суалтуға арналған дәрі-дәрмектерді дұрыс қолданыңыз.
• Созылмалы ауру жануарларды үнемі дезинфекциялаңыз.
• Сауу процесін оңтайландырыңыз, сауу машинасының жұмысын және тазалануын тексеріңіз.
• Жоғары сапалы жемшөп компоненттеріне, энергиямен және ақуызбен қамтамасыз етуге, сондай-ақ минералдар қосылған жемшөп беруге назар аударыңыз.

Бұл тақырып туралы толығырақ KFM жадынамаларынан оқыңыздар: «Желін денсаулығын бақылау тізімі», «Сиырларды суалту», «Суалту препараттарын дұрыс қолдану», «Сауу қондырғыларын тазарту», «Емізік резеңке таспаларын ауыстыру» және «Сауу қондырғысын күтіп тексеру парағы».

Уве Веддиге

Фото: Веддиге

Уыз сүті неғұрлым көп болса, соғұрлым жақсы, бірақ ол әрдайым солай бола бермейді: көктем мен жазда бұзаулаған сиырлар күзде немесе қыста төлдеген сиырларға қарағанда көбірек уыз сүтін береді. Көктем мен жазда болатын көбірек жарық жануарлардың көбірек уыз сүтін өндіруіне ықпал етеді.

Техаста 3000-ға жуық Джерси тұқымының сиыры бар сүтті табынды бақылағанда, жануарларда уыз өндірісінің орташа мөлшері шамамен 4,26 литрді құрайтыны анықталды. Бұл көрсеткіш қаңтарда 2,49 литрден, мамырда 4,81 литрден, маусымда 6,58 литрге дейін өзгерді.

Күннің әртүрлі ұзақтығына байланысты жарық сәулесінің ауытқуын уыз өндірісінің ең маңызды факторы ретінде атауға болады. Төлдегенге дейін үш апта бойы күн сәулесінің ұзағырақ болуы уыз сүтінің жоғары өндірілуіне айқын әсер етті.

Қорытынды: жарығы көп көктем мен жаз айларында алынған жоғары сапалы уызды мұздатып, күз және қыс айларында қосымша беру керек. Егер бұл мүмкін болмаса немесе уыз жеткіліксіз болса, жаңа туған бұзауларға өмірдің алғашқы күндерінде, тіпті қараңғы мезгілде де оңтайлы бастама беру үшін жоғары сапалы уыз алмастырғышын қолдану керек.

Бұзауларды уызбен дұрыс азықтандыру туралы толығырақ KFM жобасының «Уызды дұрыс сақтау» және «Бұзауларға уыз беру менеджменті» атты жадынамаларынан оқи аласыздар.

Уве Веддиге, дереккөз: CEVA 2023

Фото: KFM

Дұрыс қолданбаса, ешбір дәрі қажетті нәтиже бермейді. Фермерлер немесе ззотехниктар көбінесе сиырларды емдеуді өз мойнына алады. Алайда, бұл үшін терең арнайы білім қажет.

Біздің кеңес беру тәжірибемізге сүйене отырып, біз келесі кеңестерді ұсынамыз:

• Қажетті әсерге кедергі келтірмеу үшін емдеу процедурасын препаратты қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес жүргізіңіз. Дозаны және қолдану әдісін білу үшін препаратты қолдану жөніндегі нұсқаулықты алдын ала оқып шығыңыз!
• Инъекцияны тиісті жерге салыңыз! Мойындағы инъекцияға арналған үшбұрыш жамбастан емес, иықтан бір-екі алақанның енінде!
• Тазалықты қадағалаңыз! Инъекция нәтижесінде абсцесс пайда болуының көбінесе себебі — гигиенаның нашарлығы!
• Өзіңіз және жануарлар үшін емдеу шарасының қауіпсіздігін қамтамасыз етіңіз! Сиырлар процедуралық станокта немесе жемшөп торында ұсталынуы керек!
• Әр процедурадан кейін инені ауыстырып, шприцтер мен инелерді құрғақ және таза ғып ұстаңыз!
• Дәрі-дәрмектерді жарықтан қорғаңыз. Препараттарды құрғақ, таза және салқын жерде және қажет болса тоңазытқышта сақтаңыз!

Әр түрлі процедуралар үшін нақты кесте құрған жөн. Бұл сізге қажетсіз қателіктерден аулақ болуға және күткен нәтижеге жетуге көмектеседі.

Сондай-ақ, KFM жобсаының «Инъекция салу туралы жадынамасын» оқыңыз.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Сиырлардың өнімділігі-бұл генетикалық бейімділіктің, ұстау жағдайларының және сіздің басқаруыңыздың жиынтығы. Жиі айтылатыннан айырмашылығы, табын әрқашан генетикаға қарамастан дами алады!

Ұстау жағдайы мен басқаруда көптеген пайдаланылмаған әлеует бар. Жаңа сиыр қорасы немесе жаңа технология болмаса да, жақсартудың әрқашан арзан немесе тіпті қымбат емес жолдары бар.

Мұқият бақылау үшін үнемі біраз уақыт бөліп шыдамдылық танытыңыз, тек проблемаларды шешу қажет болғанда ғана емес: табын жалпы қандай  әсер қалдырады, жануарлар таза ма, ақсандап жүргендер бар ма, жануарлар қанағаттанғандай әсер қалдырады ма?

Басқа фермаға барғандай қораңызды аралап, сыни көзбен қараңыз:

• Жануарлардың әл-ауқатын одан әрі жақсарту үшін не істей аласыз? Жарық, таза ауа және орын жеткілікті ме?
• Сиырларыңыздың жатқанына дейін қанша уақыт өтеді? Ең дұрысы, бұл үшін сиыр дүңгіршекке кіргеннен кейін екі минут кетеді.
• Өтетін жерлер қандай? Сіздің сиырларыңыз ол жерлермен жеңіл өте ме? Су ішу, азыққтану немесе сауын залына бару үшін ыңғайлы ма. Ол жолдар көбінесе тайғақ және лас болады!
• Сіздің сиырларыңыз жемшөпті босаңсыған күйде жей ме? Жемшөп жатқан жер таза ма және оған жету оңай ма? Алдындағы қоршауы мен мойын түтігі жеткілікті жоғары ма? Көбінесе өлшемдер сәйкес келмей тұрады.
• Астаулары жеткілікті ме, су ағыны сәйкес келе ме және астаулар күнделікті тазалана ма?

Уве Веддиге

Фото: Веддиге

Бұл бәрімізге таныс жағдай: қорада біраз уақыт бәрі жақсы болады, бір кезде бұзаулар күн сайын ауыра бастайды: диарея — бұл ірі қара малдың ең көп таралған ауруы, оған әсіресе табындағы ең жас жануарлар шалдығады.

Вирустар мен бактериялар да, паразиттер де бұзауларда диарея тудыруы мүмкін, аралас инфекциялар жиі кездеседі. Аурудың қоздырғыштарын білу маңызды. Осыдан кейін ғана мақсатты профилактикалық және емдік шараларды қабылдауға болады.

Әсіресе, егер диарея өмірдің алғашқы 21 күнінде жиі пайда болса, нәжіс үлгілерін микроорганизмдер мен сальмонеллаларға тексеру қажет. Егер көбірек ересек жануарлар ауырса, кокцидия, сальмонелла және диарея қайта-қайта  пайда болса, лямблии жұқтырғаны мүмкін.

Көбінесе жақын маңдағы зертхана қол жетімді емес немесе тым баяу жұмыс істейді. Бұл жағдайда диареяны анықтайтын жедел тест көмектесе алады. Ол бірнеше минут ішінде бұзаулардың рота- және коронавирустардан, E. coli бактерияларынан, криптоспоридиялардан немесе клостридиялардан зардап шегетіні туралы ақпарат береді.

Қолдануы өте қарапайым. Тест 10 минуттан кейін оңай оқылатын нәтиже береді. Егер тест оң болса, сынақ жолағы түсін өзгертеді.

Бұл айтарлықтай дұрыс терапияны таңдауды жақсартады және ең алдымен тездетеді. KFM ұжымы сіздерге тәжірибсі және нәтижелерімен бөлісуге дайын.

Сондай-ақ, KFM 03/2023 «Бұзау өсіру және олардың денсаулығы» тақырыбындағы ақпараттық бюллетеньді оқыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Шаң қабаттары желдеткіштердің өнімділігін 50 % дейін төмендетеді. Сондықтан маусымның басында жылына кемінде бір рет құрылғыларды шаңнан тазалаған жөн.

Жеңіл кірді щеткамен немесе сыпырғышпен тез кетіруге болады. Қабаттасқан кірді пластикалық қырғышпен алып тастауға және барлық бөлшектерді дымқыл шүберекпен сүртуге болады. Желдеткіш қалақшаларын күш салып тазартуға болмайды.

Жабдық неғұрлым аз тазаланса, жұмыс соғұрлым көп уақытты қажет етеді, өйткені қора шаңы, сиыр жүні мен ауа ылғалдылығының қоспасы бір-біріне жабысып, қатып қалады. Қатты ластанған жағдайда сумен тазалау тек кейбір құрылғылар үшін мүмкін. Ешқандай жағдайда желдеткіштерді жоғары қысымды тазартқышпен немесе қатты су ағынымен тазалауға болмайды. Сондықтан көбінесе қорғаныс себеттерін алып тастап, оларды жоғары қысымды тазартқышпен бөлек жуу керек.

Егер сумен тазаланса, желдеткіштер кебу үшін кем дегенде бір сағат бойы толық жылдамдықпен жұмыс істеуі керек. Бұл қозғалтқышқа енген ылғалдың булануына мүмкіндік береді.

Дәл қазір қосымша желдеткіштерді орнату туралы ойланатын кез келді. «Casablanca желдеткіштерін орнату» және «Осьтік желдеткіштерді орнату» атты KFM жадынамаларын оқыңыз. KFM қызметкерлері кез келген сұрақтарыңызға жауап беруге дайын.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Кератиндеу процесі үшін тұяқтарға аминқышқылдары, май қышқылдары, минералдар, микроэлементтер мен дәрумендер қажет. Қоректік заттардың теңгерімсіздігі мүйіздің сынғыштығына, тұяқтағы жарықтарға немесе инфекцияларға әкеледі.

Тәжірибелік  кеңестер:

1. Рациондағы ақуыз мөлшері құрғақ затта 16% — 19% — дан аспауы керек. Қандағы ыдырау өнімдерінің тым жоғары концентрациясы тұяқтың сезімтал дермисін зақымдайды және ақсақтыққа әкеледі.
2. Арық сиырларда аяқ сүйегі мен тұяқ қабырғасының арасындағы май қабаты жұқа болады, сондықтан ақсақтық қаупі жоғары. Дегенмен, май қабаты соққыларды жұмсарту үшін маңызды.
3. Ацидоз кезінде месқарынның РН көрсеткіші төмендеуі гистаминдер, эндотоксиндер және нитриттер сияқты зиянды заттарды шығаратын көптеген тыртық бактерияларының өліміне әкеледі. Олар өз кезегінде қанға бай, мүйіз құрайтын дермистің тамырларын зақымдайды. Нәтижесінде мүйіз дұрыс құралмайды: кір мен микробтар оңай енеді. Содан кейін ламинит тез дамиды. Сондықтан рационда өндірілген сүттің бір литріне шаққанда концентрат 250 г-нан аспайтын болуы тиіс.
4. Тұяқ мүйізінің өсуі үшін кальций әсіресе маңызды. Мыс пен мырыштың жеткілікті мөлшері иммундық жүйе үшін өте маңызды және тұяқтың бактериялық инфекцияларының алдын алады.

5. Тұяқтардың денсаулығы үшін ең маңызды дәрумендер-A, B7, D және E. Олар тұяқтардың сапасы мен өсуіне әсер

етеді және иммундық қорғаныс үшін маңызды рөл атқарады.

Уве Веддиге, дереккөз: Лангова және басқалар 2020; Исмаил 2022

Фото: KFM

Кіндік инфекциялары жеке жануарлардың денсаулығына зиян келтіріп қана қоймайды, шаруашылықтарға кеңес беруге барғанымызда  кіндік инфекциясымен ауыратын бұзауларда тәуліктік салмақ қосу және өсу  қарқыны төмен болатынын жиі кездестіреміз. Сондықтан инфекцияны уақытында танып, мүмкін болса, алдын алу керек.

Кіндік инфекциясының себептері көбінесе уыз сүтін жеткілікті ішпеу және гигиенаны сақтамау болып табылады. Көп жағдайда жануарлардың бір-бірін соруы да осы проблеманы күшейтеді.

Негізгі белгілер — бұл әсіресе бірінші кезеңде көзге тусе қоймайтын кіндік маңайындағы терінің қалындауы, ысыу, дене қызуы және іріңдеу. Бұл жаңа туған бұзауларды жүйелі түрде тексеруді және гигиеналық жағдайда кіндік қалдықтарын визуалды тексеруді одан да маңызды етеді. Көбінесе кіндік қалыңдайды және тез қызады, сонымен қатар жануар оны қатты ауырсынады. Кіндік ылғалды, дене температурасы 39,5 °C-тан жоғары болады. Кіндік қабынуының жоғары кезеңінде температура 39,5°C-тан жоғары болады, көбінесе кіндіктен іріңді сасық секрециялар бөлінеді. Бұзаудың бүкірейіп, тәбеті нашарлағаны және ауырсынғанының айқын белгілері көрінеді.

Бұл жануарларға шұғыл ветеринарлық көмек қажет, әйтпесе бауыр абсцессі, буын мен өкпе инфекциясы және өспей қалуы сияқты ауыр салдарлары болуы сөзсіз.

KFM жобасының «Бұзаулардың кіндік қабынуы кезіндегі шаралар туралы«, «Бір-бірін сору — 16 кеңес» және «Уыз сүт беру менеджменті» атты жаднамаларын оқыңыз.

Уве Веддиге

Фото: swiss genetics

Сүтті сиырларды олардың қажеттіліктеріне сәйкес азықтандыру оңай емес. Жемшөпті көп тұтыну сиырларды дұрыс азықтандыру үшін маңызды,әсіресе лактацияның бірінші кезеңінде. Көптеген табын менеджерлері құрғақ заттың шамамен 24 кг мәндерін көрсетеді, бірақ егжей-тегжейлі талдау кезінде олар көбінесе 20 кг-нан аз болады.

Келесі кеңестер сіздерге ұзақ мерзім бойы табыныздың жемшөп жеуін арттыруға көмектеседі.

Әрқашан күн сайын бір уақытта азықтандырыңыз және жемшөпті сағат сайын сиырлар алдына итеріп тұрыңыз. Көптеген фермаларда жемшөп араластырғышындағы қоспа бірыңғай емес екенін көруге болады. Мұның себебі көбінесе араластыру уақытының тым қысқа болуында немесе араластырғыш қондырғының лық толып кетуінде. Жемшөптің тазалығына ерекше назар аударыңыз! Көгерген және саңырауқұлақша түскен жерлерді сүрлем шұңқырында толығымен алып тастау керек.

Азықтың кем дегенде 3-5% қалатынын жоспарлау қажет. Жемшөп аз жейтін бірінші лактация кезеңіндегі сиырлар немесе төмен дәрежелі жануарлар көбінесе ең соңында ғана жей алады. Бұл дегеніміз, жемшөптің аз қалу қаупі бар, сонымен қатар теріп желінгеннен қалған азықтың энергия тығыздығы азаяды. Жануарлар саны мен жемшөп орындарының сәйкестігі маңызды. Жануарлардың алдында күн мен түннің кез келген уақытында жеткілікті жемшөп болуы керек.

Стресс, бірін-бірі ығыстыру және мазасыздық жемшөп жеуге кері әсер етеді. Сондықтан тыныштықты бұзатын барлық сыртқы факторларды мүмкіндігінше азайтыңыз және сиырларды азыққтандыру, сауу және емдеу уақытын сақтаңыз. Сондай-ақ күні бойы 100-150 люкс шамдармен бүкіл қорада біркелкі жарықтандыруды қамтамасыз етіңіз.

Осы тақырып бойынша KFM жобасының «Сүт сиырларының жемшөп жеуін арттыру бойынша 10 кеңес» және «Лактация кезіндегі сиырларды азықтандыру» жадынамаларын оқыңыз.

Уве Веддиге

Фото: Веддиге