Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жас кадрлар жетіспейді. Көптеген жұмыс  орындары бос қалып отыр.

Бұл жағдайдың себебі әрдайым жалақы деңгейіне байланысты емес — көбіне мәселе ауыл шаруашылығы мамандықтарының жағымсыз имиджінде. Еңбек нарығы өзгерді, ал ауылдық жерлердегі көптеген жұмыс берушілерге бұл өзгерістерге ілесу қиынға соғуда.

Жұмыстың алғашқы жылдары кәсіби жолын енді бастаған жастар үшін үлкен сынаққа айналады: жақсы мектептік және университеттік білімі болғанымен, олар әлі де көп нәрсені меңгеруі тиіс. Сонымен қатар, коммуникация, командада жұмыс істеу және жауапкершілікті өз мойнына алу дағдыларын дамыту үшін уақыт пен тәжірибе қажет.

Менеджерлерге кеңес беретін коуч Лена Пильц басшыларға жас қызметкерлерге тең дәрежеде қарауға және тек «жазық иерархияны» жариялап қана қоймай, осыған сай әрекет етуге кеңес береді. Көптеген жас мамандардың көңілі толмағандығын олардың жұмыс орнын  ауыстыра салуға дайын екендігінен байқауға болады.

Жастарға тұрақты даму үшін қауіпсіздік сезімі мен сенім қажет. Алайда олар жиі қорлайтын сынға және шектен тыс қаталдыққа тап болады. Сондықтан оларды сындарлы кері байланыс беруге, тәжірибе алмасуға және жұмысты жетілдіру бойынша ұсыныстар айтуға ынталандыру маңызды. Тіпті еңбек жолын енді бастаған мамандар да жауапкершілікке, икемділікке және дербестікке ұмтылады, бірақ көбінесе артық бақылау мен сөзсіз бағыну талаптарына кезігеді.

Құндылықтар қақтығысы мен ұрпақтар арасындағы айырмашылық бұрыннан бар. Дегенмен жас қызметкерлерді ұстап қалу үшін қарым-қатынасты теңдік қағидатына негіздеп, ескірген ұстанымдар мен басқару тәсілдерінен біртіндеп бас тарту қажет.

Уве Веддиге

Фото © KFM:

Құйрық ұшының температурасына қарап, сиырлардың денсаулық жағдайын анықтауға болады.

Вайенштефан-Трисдорф университеті мен Людвиг Максимилиан атындағы Мюнхен университеті құйрық ұшының температурасын өлшеу мақсатында 351 голштин тұқымды сиырға бақылау жүргізді. Температураның орташа көрсеткіштері айтарлықтай айырмашылық көрсетпеді — бар болғаны 0,2 °C.

Құйрық ұшының температурасы жоғары сиырлар тобы ең жоғары сүт өнімділігін көрсетті. Ал құйрық ұшының температурасы ең төмен жануарларда дене қызуының көтерілуі (қызба) және месқарын белсенділігінің төмендеуі жиірек байқалды.

Профессор Кремер-Рюккердің айтуынша, құйрық ұшы температурасының төмендеуі шеткері қан айналымының нашарлауын білдіруі мүмкін. Бұл, өз кезегінде, ағзадағы қабыну үдерістерінің белгісі болуы ықтимал. Ғалым сүт өндірушілерге ықтимал өзгерістерді дер кезінде байқау үшін сиырлардың құйрық ұштарын қысқартып отыруды ұсынады.

Егер сиырларда құйрық ұштарының күйіндегі өзгерістер жиі байқалса, бұл табында белгілі бір мәселенің бар екенін көрсетуі мүмкін.

Мұның себептері ретінде микотоксиндер немесе эндотоксиндер аталады. Мұндай жағдайда шаруалар ең алдымен судың сапасы мен қолжетімділігін тексеруі тиіс. Суды жеткілікті мөлшерде тұтыну — ағзадан токсиндерді шығарудың маңызды шарты.

Сонымен қатар, месқарын ацидозының алдын алу үшін рационның күйіс қайыратын жануарлардың физиологиялық қажеттіліктеріне сәйкестігін бағалау қажет. Азық қоспасы бір жағынан жекелеген микотоксиндердің ыдырауын тежесе, екінші жағынан эндотоксиндердің қанға түсуіне ықпал етуі мүмкін.

Уве Веддиге

Фото ® Құйрық ұшындағы өзгерістер денсаулық жағдайының индикаторы бола алады.

Шаруашылықтарды аралау кезінде сырт көзге сау көрінетін, алайда басында, аяғында да алопециясы бар бұзауларды жиі көруге болады.

Бәлкім, бұл «сүттің месқарынға құйылып” қанның шамадан тас қышқылдануының салдары болуы мүмкін. Бұл жануарлардың ішкен сүті ұлтабарға емес, дамымаған мескарынға кұйылады. Бұл аса қышқылдануға әкеледі, нәтижесінде диарея пайда болады.

Сүттің месқарынға түсудің себебі оның тым суық болуы, асығыс ішу немесе дұрыс азықтандырмау салдарынан «жұту рефлексінің» бұзылуы болуы мүмкін. Мамандар оған бұзаудың ашық шелектен су ішуі де жиі себеп болады деп отыр. Ал егер бұзау енесінің емшегінен немесе шелектің емізігінен емсе, жұту рефлексі сүттің месқарынға құйылмай, ұлтабарға түсуін қамтамасыз етеді.

Ішкен сүті месқарынға түсетін бұзауларды емдеу малдың жалпы жағдайына байланысты және мал дәрігерімен келісілуі керек. Шұғыл шараларға диарея кезінде электролиттер енгізу, күйзелістің алдын алу, таза су беру, шөп пен концентрат жемшөпті тұтынуды ынталандыру жатады. Ауыр жағдайларда месқарынды тазалау қажет болуы мүмкін.

Алдын алу шаралары туралы толық ақпаратты KFM «Азық қорыту бұзылыстары бар бұзауларға көмек» тегін жадынамасынан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Белсенділік датчиктері фермерлерге сиырлардың жыныстық циклін бақылауға көмектеседі. Бұл технология қаншалықты дәл және сенімді?

Берлин еркін университетінің зерттеуінде шамамен 2200 сиыр бақыланды. Соның ішінде жануарлардың шамамен 80%-ында овуляция тіркелген. Бақылау кезеңінде барлық сиырлардың 64%-ында күйлеу белсенділік мониторингі арқылы анықталды. Жүйе күйлеу белгісі бар деп көрсеткен сиырлардың 88%-ында овуляцияның нақты болғаны расталды. Овуляция статусы қан талдауы арқылы анықталды.

Күйлеу белгілері байқалмаған көптеген жануарларда овуляция болды. Жүйе күйлеуін анықтамаған сиырлардың шамамен 35%-ында ғана овуляция шынымен болмаған. Әсіресе, бұзаулағаннан кейінгі алғашқы овуляция күйлеу белгілерісіз өтеді. Сондықтан ол көп жағдайда байқалмай қалады.

Дегенмен, зерттеу нәтижелері белсенділік датчиктерінің овуляция туралы сигналы әрдайым дерлік овуляцияны білдіретінін көрсетеді. Осылайша, сенсорлар күйлеу белгілерін бақылау үшін құнды ақпарат бере алады және ұрықтандырудың оңтайлы уақытын анықтауға көмектеседі.

Уве Веддиге

Фото © KFM: Белсенділікті бақылауға арналған датчиктер құлақ сырғасы, мойынға тағылатын құрылғы немесе болюс түрінде болады.

Бұзауларды үйшікте немесе қорада ұстағанына қарамастан, патогенді микроорганизмдер барлық жерде кездеседі. Аурулардың алдын алуда қатаң гигиеналық талаптарды сақтау маңызды.

Бұзау өсірудегі үш маңызды аспектіні қарастырайық.

Төлдеу кезіндегі гигиена: төлдеу барысында көмек көрсетпес бұрын және бақылау тексерісін жүргізер алдында қолды міндетті түрде жуу қажет. Сонымен қатар қолданылатын құралдар мен тартқыш арқандар әрдайым таза, мүмкіндігінше стерильді болуы тиіс.

Ұстау орнының гигиенасы: бұзау даладағы үйшікте немесе қорадағы ағаш бокста ұсталса да, әр бұзаудан кейін орынын мұқият тазалау қажет. Аммиактың жиналмауы үшін және шыбындардың санын азайту үшін төсенішті кемінде әр 10 күн сайын ауыстырып отырған жөн. Үнемі таза сабан төсеу, суаттарды жүйелі түрде тексеріп тұру, сондай-ақ күн сайын жаңа ірі және құрама жем беру ұстау гигиенасын толық қамтамасыз етеді.

Уыздың ластануы: иммуноглобулиндердің мөлшерін анықтауға қарағанда, уыз құрамындағы микроорганизмдердің деңгейін нақты бағалау әлдеқайда күрделі. Сондықтан уызға ерекше мұқият қарау қажет. Антисанитарлық жағдайда иммуноглобулиндер патогенді микроорганизмдермен тез байланысып, бұзау ағзасына толық көлемде жетпей қалады. Сонымен қатар, микроорганизмдер бұзаудың ішегінде иммуноглобулиндердің сіңірілуіне кедергі келтіреді.

Аталған шаралардың барлығы микробиологиялық жүктемені төмендетуге бағытталған. Гигиенаны жүйелі әрі дәйекті түрде ұйымдастыру арқылы ғана ауру деңгейін азайтып, ветеринариялық шығындарды қысқартуға болады.Бұзау қорасындағы гигиена және уызды пайдалану туралы толығырақ ақпаратты KFM жобасының «Бұзау қорасындағы гигиена» және «Уыз беру менеджменті» атты тегін жадынамалардан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Көптеген мал шаруашылықтарында алдын алу және емдеу мақсатында мал дәрігердің нұсқауына сәйкес дәрілік препараттар қолданылады.

Бұл құнды әрі қымбат өнімдерді әрдайым қажетті сақтықпен пайдаланып, тиісті жағдайда сақтау қажет:

• салқын, құрғақ, жарықтан қорғалған және таза бөлмелерде сақтау ұсынылады;
• дәрілік препараттарды тікелей мал қорасында сақтауға болмайды;
• ветеринариялық препараттар бөгде тұлғалар қол жеткізе алмайтын жерде сақталуы тиіс.

Кейбір ветеринариялық препараттар, атап айтқанда вакциналардың көпшілігі мен кейбір антибиотиктер, тоңазытқышта 2–8 °C температурада сақталуы қажет. Қажетті сақтау температурасы препараттың қаптамасында көрсетіледі.

Сондай-ақ препаратты алғаш рет ашқаннан кейін оның жарамдылық мерзімін сақтау маңызды. Ашылған флакондардың жапсырмасында әрдайым ашылған күні көрсетілуі тиіс.

Дәрілік заттардың қолданушының терісіне, шырышты қабықтарына және тыныс алу жолдарына түсуіне жол бермеу қажет. Әсіресе тері арқылы организмге сіңуі мүмкін препараттарды қолдану кезінде аса сақтық танытқан жөн. Әдетте бір реттік қолғап пайдаланған дұрыс, ал ұнтақ түріндегі дәрілік заттармен жұмыс істегенде міндетті түрде респиратор кию қажет.

ЕСКЕРТУ: Мал иелері дәрілік заттарды қолдануды қадағалауды қамтамасыз ету және емдеу кезеңі ішінде емделген жануарлардың еті мен сүтінің сатылымға түспеуін қамтамасыз ету үшін барлық емдеу рәсімдерін жазбаша немесе цифрлық форматта тіркеуі тиіс.

KFM ұйымының «Дәрі-дәрмектерді дұрыс сақтау» атты тегін жадынамасында осы мәселе бойынша пайдалы ұсыныстар берілген.

Әртүрлі вакциналарды егу мен басқа да дәрілік заттарды енгізу шаруашылық мамандарының күнделікті тәжірибесінің бір бөлігі болып табылады.

Жауапты ветеринариялық мамандар шприцтер мен канюляларды әр қолданғаннан кейін мұқият тазалауды ұсынады. Вакцинацияның сәтті болуы үшін барынша тазалық сақтау аса маңызды. Қанмен, басқа дәрілік заттардың немесе тазартқыш құралдардың қалдықтарымен ластанған, сондай-ақ жеткілікті деңгейде тазаланбаған шприцтер мен инелер жануарларға зиян келтіруі, вакцинация тиімділігін төмендетуі немесе инъекция орнында абсцесс пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Негізінен, жоғары сапалы шприцтерді тазалап, дезинфекциялап, қауіпсіз түрде қайта пайдалануға болады. Қолданылмаған шприцтерді таза пластикалық пакетте немесе шаң мен ылғалдан қорғайтын, қақпағы бар контейнерде сақтау қажет.

Шприцтерді әр қолданғаннан кейін сыртынан да, ішкі бөліктерін де жұмсақ сабынды ерітінді қосылған ыстық сумен мұқият тазалау керек. Ол үшін шприцтердің көпшілігін бөлшектеуге болады. Қажет болған жағдайда щетка қолдануға болады.

Тазалау барысында шаң мен кір, сондай-ақ цилиндрде қалған вакцина қалдықтары толықтай жойылуы тиіс. Сабын қалдықтарын таза жылы сумен мұқият шайып, содан кейін барлық бөлшектердің толық кебуін қамтамасыз ету қажет.

Келесі рет қолданар алдында шприцтерді міндетті түрде дезинфекциялау қажет. Бұл мәселеге қатысты пайдалы кеңестер KFM-нің «Шприцтер мен канюляларды дұрыс тазалау және дезинфекциялау» атты жадынамасында келтірілген.

Уве Веддиге

Фото © Shutterstock

Өндірушілердің мәліметінше, Bovaer азықтық қоспасы сиырлардың климатқа әсерін төмендетуге мүмкіндік береді. Алайда Ұлыбритания, Дания және Норвегиядағы фермерлер мен тұтынушылар арасында бұл өнімге қатысты күмән сақталып отыр.

Зерттеулерге сәйкес, Bovaer қолданылған жағдайда оның қалдықтары сүтте де, етте де анықталмайды. Сонымен қатар месқарында түзілетін метан көлемі шамамен 30 пайызға азаяды. Мұндай нәтижеге қол жеткізу үшін бір сиырдың күнделікті рационына ширек шай қасық қоспа жеткілікті деп көрсетіледі. Соған қарамастан, Норвегиядағы ең ірі сүт кооперативі Bovaer пайдаланылатын фермалардан сүт қабылдаудан бас тартатынын мәлімдеді.

Данияда да соңғы апталарда бұл қоспа сынға ұшырады. Оны қолдану сиырлардың денсаулығына кері әсер етуі мүмкін деген болжамдар айтылды. Соның салдарынан бірқатар даниялық сүт өндірушілер Bovaer-ден бас тартқан.

Еуропалық Одақта бұл жемшөп қоспасын пайдалануға үш жыл бұрын рұқсат берілгеніне қарамастан, әзірге оны сүт фермаларының аз бөлігі ғана қолданады. Бұған негізгі себептердің бірі — құны. Қоспаны пайдалану өндірілген сүттің әр литріне шамамен бір цент қосымша шығын әкеледі.

Норвегиялық сүт кооперативі парниктік газдар шығарындыларын азайту қажеттігін атап өтеді: «Bovaer — шығарындыларды қысқартудың бір құралы. Егер одан бас тартсақ, күш-жігерді басқа бағыттарға жұмылдырамыз: ірі азықтың сапасы мен қорытылуын арттыру, сұйық көңді пайдаланудың климатқа қауіпсіз тәсілдерін енгізу және сиырлардың денсаулығын жақсарту».

Зерттеушілер мен сүт саласының өкілдері Bovaer-дің қауіпсіздігі дәлелденгенін алға тартады. Дегенмен, сүт өндірісіне жаңа азықтық қоспаларды енгізу тұтынушылар тарапынан сенімсіздік тудыруы мүмкін. Өйткені сүт өнімі дәстүрлі түрде табиғилықпен, қауіпсіздікпен және сапамен байланыстырылып келеді, ал «азық-түлік қауіпсіздігі» ұғымы нақты деректермен қатар, тұтынушылардың эмоциялық қабылдауымен де астасып жатады.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Ондаған жылдар бойы қолданылып келген 305 күндік лактация және 60 күндік суалу кезеңі қағидасы бүгінгі күні де өз өзектілігін сақтай ма?

Нидерландтағы Вагенинген университеті мен ғылыми-зерттеу орталығының және Даниядағы Орхус университетінің зерттеушілері осы мәселеге балама жолдарды қарастырды. Төменде зерттеу нәтижелерінің қысқаша мазмұны ұсынылады.

Бұзаулау аралығы ұзарған жағдайда келесі артықшылықтар байқалады:

• Лактация кезеңінің ұзаруы сиыр өміріндегі өтпелі кезеңдердің, яғни денсаулық үшін ең қауіпті кезеңдердің қысқаруына ықпал етеді.
• Туылған бұзаулар санының азаюын бір жынысты шәуетті пайдалану және геномдық селекция әдістері арқылы өтеуге болады.
• Ұрықтандыру алдындағы ерікті күту кезеңін ұзарту сиырдың көбею қабілетін жақсартуы мүмкін, себебі бұл уақыт аралығында оң энергетикалық тепе-теңдік қалпына келеді.
• Лактация мерзімінің ұзаруы суалу кезеңіне, төлдеуге және ауруларды емдеуге байланысты жұмыс көлемін азайтады.

Екінші жағынан, лактацияның неғұрлым ұзақ мерзімдері жағымсыз салдарға да әкелуі мүмкін:

• Әсіресе, лактацияның соңғы кезеңінде семіру қаупі бар. Бұл бұзаулағаннан кейін денсаулық пен көбею қабілеттілігігің нашарлауына әкелуі мүмкін.
• Егер лактацияның ұзағырақ кезеңіне бірінші кезекте жоғары өнімді сиырларды таңдалса, онда дәл осы жануарлар аз ұрпақ береді. Ұзақ мерзімді перспективада бұл бүкіл табынның генетикалық прогрессіне әсер етуі мүмкін.

Екі зерттеуде де алғаш рет төлдеген сиырлардың төзімділігі ересек сиырларға қарағанда жоғары екені анықталды. Осыған байланысты лактация мерзімін ұзарту сүт өнімділігі мен экономикалық тиімділік тұрғысынан, әсіресе алғаш сүт беретін сиырлар үшін анағұрлым тиімді болып көрінеді.

Дегенмен, лактация кезеңін ұзарту белгілі бір мүмкіндіктермен қатар тәуекелдермен де байланысты. Оған көптеген факторлар әсер етеді, ал ықтимал салдары туралы деректер, әсіресе кейінгі лактациялар бойынша, әзірге жеткіліксіз. Болашақ зерттеулер нәтижесінде бұл мәселе жөнінде нақты әрі әмбебап ұсынымдар әзірленуі мүмкін.

Уве Веддиге

Фото © KFM

Бұзаулардағы диарея аурулары олардың дамуын, өнімділігін және өсімталдығын төмендетіп қана қоймайды, сонымен қатар адам үшін қауіпті, өйткені олар малдан адамға жұғатын, зооноздар деп аталатын ауру.

Атап айтқанда, ротавирустар, криптоспоридиялар және сальмонеллалар бұзауларда да, адамдарда да диарея және басқа ауруларды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар кампилобактериялар мен иерсиниялар адамға зиянсыз емес, ал бұзаулар мен ірі қара малда көбінесе ауру тудырмайды немесе симптомсыз өтеді. Ішек таяқшасының ірі қара малдан жұғатын және адамда инфекция тудыратын әртүрлі штаммдары да солай.

Зооноздар қаупін азайту үшін қорадағы және жануарлармен жұмыс істеу кезіндегі гигиена — ең маңызды талап! Қорадағы жұмыс құралдары мен жабдықтарды дезинфекциялау бұзаулардың ауруының алдын алуға қаншалықты маңызды болса, бұл талап жануарлармен тікелей немесе жанама байланыста болатын барлық қызметкерлерге де дәл сондай дәрежеде қатысты.Тазалау және дезинфекциялау шаралары арқылы мұқият гигиена сақтау, сондай-ақ бір реттік қолғап кию адамдарды да, жануарларды да қорғайды!

Толығырақ ақпаратты KFM жобасының «Зооноздардың алдын алу» тегін жадынамасынан таба аласыздар.

Уве Веддиге

Фото: © KFM