Ірі қара малдың месқарын ферменттері пластикті ыдыратуы мүмкін. Бұл австриялық зерттеудің нәтижесі.

Қазіргі уақытта біздің қоршаған ортада және Дүниежүзілік мұхитта пластикалық қалдықтардың көп мөлшері бар, олардың шамамен 15 пайызы полиэфирден тұрады. Қалдықтар мәселесін тек пластмассаларды қайта өңдеу және қайта пайдалану арқылы шешуге болады. Алайда, көптеген жалпы шешімдер қымбат, энергияны қажет етеді және улы немесе химиялық заттарды қолдануға байланысты экологиялық тұрғыдан таза емес.

Көптеген жолдармен пластмассалар өсімдік жасушаларының табиғи компоненттерінің құрылымына ұқсайды. Дорис Рибич және оның Австрияның Өнеркәсіптік биотехнология орталығының (acib) және Вена Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің Қоршаған орта биологиясы институтының (BOKU) командасы бұл заттардың месқарын сұйықтығының әсерінен месқарында ыдырайтынын және қорытылатынын анықтады.

Кейіннен ғалымдар тобы синтетикалық полимерді, биологиялық ыдырайтын пластикті және жаңартылатын шикізаттан жасалған био табиғи материалды зерттеді. Жақында жарияланған нәтижелер пластиктің барлық үш түрін сиырлар асқазананындағы микроорганизмдер ыдыратуы мүмкін екенін көрсетеді.

Дегенмен, зерттеушілер месқарын сұйықтығынан ауқымды өнеркәсіптік пластикті өңдеуге дейінгі жол ұзағырақ болатынын ескертеді. Микробтық қауымдастықтар әлі де пластикті ыдыратудың әлеуетті экологиялық таза ресурсы ретінде жеткілікті түрде зерттелмеген. Дегенмен, acib және Boku зерттеушілері процестің нәтижелі екенін және оның пластик қалдықтарын өңдеуде жаңа жол ашатынын дәлелдеді.

Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің материалдары негізінде дайндаған Уве Веддиге, Вена.

Фото: KFM

Барлық сиырлардың көпшілігі лактацияның алғашқы апталарында кетозбен ауырады. 1000-нан астам фермада жүргізілген кең испандық зерттеулерге сәйкес, жануарлардың 23 пайызы кетозбен ауырып, сау жануарларға қарағанда 350 кг аз сүт берген.

Американдық ғалымдар Мадридтегі Дүниежүзілік мал дәрігерлер конгресінде жаңа әдіспен таң қалдырды: кетозға қарсы қызыл шарап қолдану әдісі.

Глюкозин инфузиясының, кортизон инъекциясының және фосфор-В12 инъекциясының пропиленгликольді ауыз арқылы берумен үйлесуі әлі де көптеген фермаларда стандарт болып табылады,бірақ пропиленгликольді (күніне 250-300 мл, 1 x) бірнеше күн бойы беру басым көпшілігінде жеткілікті.

АҚШ — тың зерттеушілер тобы қызыл шараптың пропиленгликольді әдеттегі қабылдаудан гөрі жақсы екенін анықтады. Бірінші күні екі литр шарап және келесі екі күннің әрқайсысында 1 литр барлық басқа емдеу әдістеріне қарағанда сәтті болып шықты. Қызыл шараптың әсері алкогольдің әсерінен асып түседі. Шараптағы таниндер ішек жұмысын реттеп детоксикация мен қабынуға қарсы әсер ететін болуы керек.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Тіпті жаңа туған бұзаулар да сусыз өсе алмайды. Әсіресе қыста бұл үлкен мәселеге айналады.

Өмірдің алғашқы күндерінде бұзаулар ылғалдануды, денсаулықты сақтау, стартерлік жемді тұтыну, месқарынның дамуы мен өсуі үшін қосымша суды қажет етеді. Тек сүтпен немесе сүт алмастырғышпен тамақтандыру жеткіліксіз. Месқарынның тез дамуы үшін әрқашан таза судың бөлек көзін қажет етеді.

Бірақ бұзауларды төмен температурада сумен қамтамасыз ету қиын. Аяз кезінде сумен қамтамасыз етуді тоқтату мәселенің дұрыс шешімі болмайды. Американдық зерттеушілер енді шелектен емес, емізік бөтелкесінен су беруді ұсынады.

5 апталық қысқы зерттеу барысында бұзаулар шелекпен су берілгенде 0,2 литр, ал бөтелкелерден күніне орта есеппен 1,4 литр су ішті. Емшектен шығарғанға дейін бастапқы жемді тұтынудағы айырмашылық шамалы болды. Бірақ бөтелкеден ішкендер емшектен шығарғаннан кейін әлдеқайда жақсы дамыды.

Осыған сүйене отырып, Рrovimi компаниясының бұзаулыр бойынша сарапшысы Тана Денис суық күндерге байланысты келесі кеңес береді:

«Емізік бөтелкесі арқылы жылы су беріңіз. Сүт бергеннен кейін 15-20 минуттан соң су беріңіздер. Егер осылайша жануарлар күніне кемінде 2 литр су ішсе, олар күн сайын қосымша 250 — 500 г күнделікті стартерлік жемді қорыта алады. Бұл жануарлардың өсуіне жақсы бастама болады».

Уве Веддиге

Фото: Dairy Herd

Сүт өсімдік негізіндегі сусындарға қарағанда пайдалырақ, ал олар сүттен гөрі экология жағынан тиімдірек пе? Бұл туралы Swissmilk подкастының жүргізушілері диетолог доктор Мальте Рубахтан сұрады. Міне, қызықты сұхбаттың үзінділері:

Swissmilk: Сүттегі ақуыз мен кальцийдің орнын сүт алмастырғыштар толтыра ала ма?

Доктор Рубах: Жоқ, ақуыз мөлшері бойынша, мысалы, соя сусыны талапқа сай бола алады, ал сұлы  — жоқ. Әрине, сусындарда май жеткіліксіз, оны қосу керек, ал сүт майының өзіндік тағамдық және физиологиялық құндылығы бар. Сүт құрамында өсімдік негізіндегі сусындарға қарағанда дәрумендер, минералдар мен микроэлементтер көп екенін айтпағанның өзінде.

Swissmilk: Ал тұрақтылық туралы не деуге болады?

Доктор Рубах: Сүт ішуді тоқтатудың қажеті жоқ. Жеке тағамдарды климатқа зиянды деп белгілеп, содан кейін олардың орнына түпнұсқадағы қоректік заттарды да бермейтін алмастырғыштарды ұсыну бұл жерде дұрыс жол емес.

Әр адам күнделікті өмірде экология жағынан таза өмір сүру үшін көп нәрсе жасай алады.

Күніне бір стақан сүт өндіруден бөлінетін CO2 мөлшері жеті минуттық онлайн трансляция барысында бөлінетін мөлшерге тең. Интернетті пайдалану бүгінде қоршаған ортаға зиянды газдар шығарындыларының шамамен 5% құрайды. Мысалы, әлемдегі сүттің жалпы өндірісі осындай зиянды газдар шығарындыларының тек 3% құрайды. Маған ұнайтын болса, бір стақан сүттен бас тартуым керек пе?

Сұхбат жүргізген Swissmilk, қысқартылған нұсқасын дайындаған Уве Веддиге

Сурет: Swissmilk

Урия Рогель Израильде табын менеджері болып жұмыс істеді. Elite журналына берген сұхбатында ол израильдік сүт өндірушілердің неміс әріптестерімен салыстырғанда айырмашылықтары туралы айтады.

Израильдегі сүт өндірушілер қолайсыз жағдайларға қарамастан 11000 кг-нан астам сүт өндіреді. Ел аумағының жартысынан көбі шөл, жемшөп өте шектеулі, ал кейбір жерлерде температура 45°C-тан жоғары көтерілуі мүмкін. Сүтті сиыр фермалары қазіргі заманғы күйлеу мерзімін анықтау және денсаулықты бақылау жүйелерімен жабдықталған, олардың көпшілігі Израильде жасалған.

Рогельдің міндеттерінің бірі күнделікті процестерді бақылау, сонымен қатар сиырлардың азықтануын қадағалау болатын. «Сиырларды бақылау үшін мен сауыншылармен бірге күніне кемінде бір рет сиырларды қадағалау үшін сауатынмын», — дейді сарапшы.

Германияның көптеген басқа елдерден ең үлкен айырмашылығы Рогель жем өндіруден көреді: «бірде-бір ферма өз жануарларына жемшөп өсірмейді. Ірі жемшөп орталықтары рационды фермаларға жеке компоненттер түрінде немесе тіпті дайын толық қоспа рацион түрінде тікелей жеткізеді. Бұл фермерлердің уақытын, ақшасын және техникасын айтарлықтай үнемдейді».

Рогель сонымен қатар Израильдегі сүт өндірудегі жоғары өнімділігінің себебін жаңа процестер туралы ақпараттың жету жылдамдығымен және оларды фермаларда енгізумен байланыстырады. Ол сондай-ақ израильдік табын менеджерлерінің ветеринарлармен және фермаларға үнемі баратын тәжірибеге бағытталған азықтандыру және өсіру бойынша кеңесшілермен таптырмас байланысын жоғары бағалайды.

Уве Веддиге

Фото: Рогель

18⁰C жылудың өзінде жоғары өнімді жануарларда жылу стрессінің алғашқы белгілері болады, мысалы, тыныс алу жиілігінің жоғарылауы, азық қабылдаудың төмендеуі және жату уақытының қысқаруы. Карниз жағындағы ашық қабырғалар көптеген күндері желдетуді айтарлықтай жақсартады, бірақ көптеген жылы күндерде ауа «бір орында» тұрып қалады және тиімді айқаспалы желдету болмайды.

Ернеулердің асылмасындағы желдеткіштер, керісінше, қораға сырттан таза ауаны жеткізеді және жануарларды белсенді түрде салқындатады. Ауа жатқан сиырлар бойымен және бокстың ұзындығы бойынша 2 м/с жылдамдықпен өтеді. Қосымша әсері-шыбындардың азайып, жануарларды мазаламайтыны.

Нақты кететін қуат мөлшері және керекті ауа жылдамдығы мен көлемі желдеткіштердің жарамды сапа сипаттары болып келеді. Ауа көлемі өте маңызды емес, бірақ әртүрлі қашықтықтағы ауа жылдамдығы маңыздырақ.

Салқындату үшін судың мақсатты булануы арқылы суық бөліндірудің екі жолы бар. Сиыр душын пайдаланған кезде саптамалар құбырдағы жем қоршауының бойына орнатылады. Саптамалар үлкен тамшылар шығарады және автоматты түрде қосу/өшіру бағдарламасымен басқарылады. Дегенмен, жоғары қысымды тұман жүйесін орнатқан дұрыс.

Маңыздысы: сиырлар жылу стрессіне болжаланғаннан жиірек ұшырайды. Сондықтан барлық жағдайларда желдету мен салқындату автоматты түрде басқарылуы керек.

Мақсат әрқашан жануарлардың жылу стрессін жеңілдету, жануарлардың жағдайын жақсарту және температураға байланысты өнімділік жоғалуын азайту болып табылады.

Уве Веддиге

Сурет: Аальберт Буссем

Ірі қара мал қараңғыда біз адамдарға қарағанда әлдеқайда жақсы көреді, өйткені ірі қара малдың көзінде қараңғыда жарықты көрсететін торлы қабықта «қалдық жарық күшейткіші» бар. Нәтижесінде сиырлар 0,05 люкс жарықта жақсы көре алады. Мұндай жарықпен адамға фонарь қажет; тіпті толған айдың түнінде 0,25 люкс — бұл сиырлардың қабылдау шегінен 5 есе жарқын.

Мұның салдары қандай?

Нашар жарықтандырылған қорада мал әлдеқайда нашар көреді және нәтижесінде тез абыржиды. Қорадағы қараңғы бұрыш сиырға үлкен «қара тесік» болып көрініп, оның бұл бағытта жүруге қорқып қалуына себеп болуы мүмкін. Жайылым жолындағы жарық пен көлеңкенің өзгеруі табынның бәсеңдеп жүруіне немесе жүріп келе жатқан кезінде кенеттен тоқтауына әкелуі мүмкін.

Сиырлар судағы немесе шалшықтардағы шағылыстарды адамдарға қарағанда айқынырақ қабылдайды. Одан жануарлар қорқып, кенеттен тоқтап қалуы мүмкін. Сол сияқты, сауу залы сияқты жердегі жылтыр металл заттардағы кескіннен сиырлар абыржып стресске ұшырайды.

Шамдарды орнатқан кезде қажетсіз көлеңкелер мен шағылыстардың болмауын қадағалаңыз, қараңғы бұрыштар мен кіреберістерді/шығыстарды жақсы жарықтандырыңыз және жануарларыңызды айдағанда шыдамды болыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

«Айналысатын ісі жоқтарда орынсыз идеялар пайда болады», бұл тек кейбір адамдарға ғана емес, сонымен қатар жануарлардың көптеген түрлеріне де қатысты. Бұзаулар өмірдің бірінші күнінен бастап қоршаған ортаны зерттейді және айналасына қызығушылықпен қарайды. Бірақ егер қорада олар зерігіп, бәрі біркелкі болса, олардың бір-бірін соруы көбінесе зеріккендіктің белгісі.

Бір-бірін соратын бұзаулар жүн мен зәрді көп жұтады, бұл ас қорытудың бұзылуына апарып,  салмақ қосып өсуіне кедергі келтіреді. Нәтижесінде бір бірін соратын бұзаулар жарақат алады және жиі инфекцияларға ұшырайды.

Бұзаулар өз қажеттіліктерін позитивті түрде қанағаттандыра алады, егер қорада оларды қызықтыратын материал болатын болса.

Бұл үшін табиғи талшықтардан жасалған арқандар, ойыншықтар, ойын бұрандалары немесе бұзау қорасына оңай орнатылатын «шөп салынған ойыншықтар» өте қолайлы. Егер доптар мен ойыншықтар бекітілмеген болса, болашақ сиырлар өздері ақ кез-келген нәрсемен айналыса алады: ойыншықтарды сору, кеміру немесе допты домалатып ойнау.

Бұл туралы толығырақ KFM ақпараттық бюллетенінде. Жүктеу үшін мына жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Mechatronik Austria GmbH компаниясының KuhTracking жүйесінің автоматтандырылған бейне талдауы арқылы болашақта жануарларға қатысты деректер үздіксіз және нақты уақыт режимінде өлшенеді және көрсетіледі.

Раумберг-Гумпенштейн ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп әзірленген жүйе заманауи камера техникаларымен мен жасанды интеллект технологияларын интеллектуалды табынды басқару жүйесімен біріктіріп, кешенді биометриялық құрал жасауға негізделген. Ол цикл күйі, бұзаулау, жануарлардың күй-өзгерісі, жем тұтыну немесе жату уақыты сияқты ақпаратты береді және осылайша жануарлардың денсаулығын үнемі бағалауға мүмкіндік береді.

Барлық қажетті ақпаратты бір орталық жерде сақтау арқылы жүйе ерте ескертуді қамтамасыз ете алады. Бұл фермер мен ветеринарға ауруларды ертерек анықтауға және қажетті қарсы шараларды жедел қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл сауығу процесін қысқартады, мал өлімін ықшамдап ветеринарлық шығындарды азайтады, нәтижесінде өндірістің тиімділігі мен малдың әл-ауқатын жақсартады. Сонымен қатар, нақты жануарлар туралы деректерді автоматтандырылған түрде ұсыну арқылы айқындық пен бақылану қамтамасыз етіледі.

Жүйе ЕвроТир көрмесінде ұсынылады (11-ші зал, D37 стенді).

Уве Веддиге

Фото: Mechatronik Austria GmbH

60-тан астам қатысушы «ҚазАгро» көрмесінде «2022 жылдың үздік сауыншысы» байқауында өз шеберліктерін көрсетті. KFM сүт жобасынан Бақдәулет Тұрсынбай мен Уве Веддиге көрме залының фойесінде резеңке желіні бар сиырдың ағаш макетін орнатып қойды.

Модератор Жеңіс Абдигазиздің қолпаштауымен келушілер әрқайсысы екі минут ішінде өз дағдыларын көрсете алды. Қатысушылардың көпшілігі сиырдың желінін өмірінде бірінші рет ұстады, бірақ сауыншылар арасында нағыз кәсіпқойлар да болды. Сауылған сүт мөлшері бойынша айырмашылық айқын көрінді: 0,1-ден бір литрге дейінгі аралықтағы барлық көрсеткіштер болды.

Көрменің бірінші күні Әйкерім Хамит ерекше әсер қалдырды. Шебер қолдың жылдам және күшті қимылдарының арқасында жас қатысушы (суретте) 770 мл сауып жеңіске жетті, осы нәтижеден асып, 820 мл сүт сауған тек Аяз Жеңісов қана болды.

Байқаудың барлық күндерінің жеңімпаздарына дәмді сыйлықтар табысталды, ал келесі күні Айкерім Хамит теледидардан таңғы бағдарламада көрсетілді (https://qazaqstan.tv/index.php/videos/165217).

Уве Веддиге

Фото: KFM