Испанияда болашақта фермалардағы сүтті сиыр саны 850-ден аспайтын болады.

Жақында Испания үкіметі әлеуметке аса білдірмей көп мал ұстауға тыйым салатын жарлық шығарды. Болашақта сүтті қара мал басы 850- ден аспайтын фермалар ғана жұмыс істей алады.

Бірнеше азаматтық бастамалар алып фермаларға қарсы күресуде. Олар жаңа заң «шағын және орта фермерлерді нығайтады және қоршаған ортаны қорғайды»деп санайды. Күреске елдің солтүстік-шығысында 23 520 сиырға арналған ірі кешен салу жоспары себеп болды. Бұл Еуропадағы ең үлкен және әлемдегі бесінші ферма болар еді. Оның қарсыластары табиғат, су және ауа жағдайы үшін алаңдауда.

Болашақта осыған дейін жұмыс істеп келе жатқан ірі  фермаларды кеңейту де мүмкін болмайды. Ондай ірі фермаларға өз жұмысын жалғастыруға рұқсат етіледі, бірақ болашақта олар қатаң бақылауға алынады.

Жаңа заң бойынша фермада ірі қара мал саны 850-ден аспайтын болу керек. Сүт сиыры толық бір бірлік болып саналады, бұзаулар жасына қарай есептеледі. Өте жас бұзаулар тек 0,4 бірлік, одан үлкен  жастағы жас малдар 0,7 бірлік болып саналады.

Гринпис өкілі Луис Феррейрим үшін жаңа заң «айқын сигнал» болып табылады, бірақ ол әлі де «шағын және орта шаруашылықтар шынымен тұрақты мал шаруашылығы үлгісіне жетуіне әлі ұзақ уақыт керек «деп санайды. Гринпис және Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымының  ауыл шаруашылығы комитеті (COAG) сүтті сиыр санын 180 бірлікпен шектеуді талап етті.

Уве Веддиге

Фото: Веддиге

Әрбір үшінші бұзауда кіндік қабынуы болады, бірақ солардың көбі емделмейді.

Кіндіктің қабынуы әдетте өмірдің бірінші және екінші апталарында пайда болады. Кіндік ісініп, жылы және ауыршан болады. Жас бұзаулардың ыстығы көтеріліп, олар әлсіз көрінеді, көп жатып, тәбеті болмайды.

Кіндіктің қабынуы кіндік абсцессіне айналуы мүмкін. Оның салдарынан болатын бауырдың абсцессі және менингиттің немесе буындардың қабынуы, іш қуысындағы адгезиялар мен жабысқан жерлер жиі өлімге әкеледі.

Не істеуге болады?

• Төлдеуге арналған таза бокстар: ауру сиырларға арналған бокстарды және сиырлар жататын құрғақ орынды сиырлардың төлдеуіне қолдануға тыйым салынады.
• Кетоздың алдын алу: егер сиырлар төлдеу уақытына қарай тым семірген болса, кетоздың даму қаупі айтарлықтай артады. Мұндай сиырлардың бұзаулары сүт сорғысы келмейді, сондықтан уыз сүтінен антиденелерді аз сіңіреді. Бұл оларды әсіресе кіндік инфекцияларына сезімтал етеді.
• Өмірдің бірінші сағатында уызды дұрыс беру.

Кіндікті қалай дұрыс дезинфекциялауға болады?

Дезинфекция жасайтын шыныаяқтың жартысын немесе төрттен үш бөлігін йодтың ерітіндісімен толтырып, бүкіл кіндікті соңына дейін батырыңыз. Содан кейін қалған батыру ерітіндісін төгіп, шыныаяқты жуыңыз. Кіндікті осылай дезинфекциялау жаңа тұғанда бір рет және бір күннен кейін екінші рет жасалады.

Ветеринар Ким Майер Elite Magazine журналында, өңдеген Уве Веддиге

Фото: Веерда

Сиырлар тез тоңа қоймайды, бірақ олардың емшектеріне суықтың әсері оның біздің саусақтарымызға әсер еткенімен бірдей: суықтан қан тамырлары тарылып, ұлпадағы қан ағымы азаяды және ол суықтан зақымдалуы мүмкін. Жел мен ылғалдылық бұл әсерді күшейтуі мүмкін. Емшек терісі зақымдалып, қатпал және кедір-бұдыр болып қалады.

Бұл сиырлардың оңай сауылуына ғана емес, сонымен қатар мастит қоздырғыштарына қарсы табиғи тосқауылға да әсер етеді. Олар кедір-бұдыр емшектерге тез жабысып қана қоймайды, сонымен қатар желінді олардан тазалау да қиынырақ болады.

Саууға дейін және кейін жақсы күтім жасалған емшек терісі  жұмсақ, тегіс және қызғылт болады.

Сауу аппаратын алып тастаған кезде емшек әрқашан құрғақ болуы керек. Егер олар ылғалды болып қалса, тез салқындау қаупі бар. Ылғал емшек ұштары көбінесе сүт ағынының немесе вакуумның өзгеруінің белгісі болып табылады. Бұл жағдайда сауу қондырғысы уақтылы тексеріліп, дұрыс реттелуі керек.

Арнайы емшекті батыру құралдары қыстың өте суық күндерінде ғана қажет. Ол құралдар патогеннің емшек терісіне қысымын төмендетуге және екінші жағынан емшек терісіне күтім жасауға арналған. Бұл қыста да, жазда да маңызды.

Нөлден төмен температурада емшекті сондай құралға батырған сон емшектің ылғалдылығы проблемаға айналуы мүмкін. Бұл жағдайда емшектің ұшын ақырын дәкені/майлықты сәл-сәл тигізе отырып құрғатқан жөн.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Диарея мен пневмония бұзау өсіретін әрбір фермер үшін, әсіресе қыста, ең үлкен қиындық болып табылады. Бірақ ерте анықтаса және дұрыс шаралар қолданса оның алдын алуға болады.

Мичиган мемлекеттік университетінің Ветеринария колледжінің кафедра меңгерушісі Памела Руэггтің айтуынша, антибиотиктерге қарағанда қолдау терапиясы маңызды. Шейла МакГиркпен бірге Руэгг ауру бұзауларға қатысты келесі шараларды қолдануға кеңес береді:

• Ауру бұзауларды төсеніші ауыстырылған таза жерлерде ұстаңыз және таза судың үнемі қол жетімді болғанын қамтамасыз етіңіз.
• Күнделіктей сұйылтылған және үйреншікті температурадағы сүтті немесе сүт алмастырғышты беріңіз, бірақ тәуліктік мөлшерді 4-5 ретке бөліңіз және дегидратацияны азайту үшін электролиттер беріңіз.
• Егер ол өздігінен сүт ішпесе, зонд арқылы беріңіз. Ол қондырғының мұқият тазаланғанына көз жеткізіңіз.
• Қабынуға қарсы препараттар бұзауларға өздерін жақсы сезінуге көмектеседі. Ал пробиотиктерді қолдану ішек микрофлорасын қалпына келтіруге көмектеседі, әсіресе антибиотиктермен емдеу курсынан кейін.
• Антибиотиктерді сіздің фермаңызда анықталған мәселені шешуде тиімді екендігі белгілі болған жағдайда ғана қолданыңыз.
• Тәжірибелі ветеринармен бірге ауру бұзауларды күту мен емдеудің барлық хаттамаларын жасаңыз. Антибиотиктерді тек белгіленген дозада белгіленген кесте мен енгізу әдісі бойынша қолдану керек.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Сіз жылыну үшін кейде суық, желді күнде қораға кіресіз бе? Бұл суықтан көмектеседі және бірден көңіл-күйді көтереді. Бұл жаңа туған бұзауларға да қатысты.

Жылы бокстар жаңа туған бұзаулардың суықтан аман қалуына көмектеседі. Сүтті сиыр бұзаулары дене майының 2-4% — мен ғана туады, бұл суық температурада ұзақ тұру үшін жеткіліксіз. Жылы бокстар жаңа туған бұзау үшін таза, құрғақ және жылы орын болып табылады, онда ол тұғаннан кейін кеуіп, демала алады.

Сонымен қатар, қоршаған орта таза және құрғақ болуы керек. Патогендердің көбеюіне жол бермеу үшін қабырғалар мен едендерді үнемі тазалау керек. Жеткілікті желдету де маңызды. Онсыз бұзаулар дұрыс кеппейді, сонымен қатар ауа сапасы нашар және денсаулыққа зиянды болады.

Жаңа туылған бұзаулар өздерінің негізгі дене температурасын сыртқы орта температурасында 10 °C-тан 25 °C-қа дейін сақтай алады, егер температура осы шектен төмен түссе, бұзау суықтан күйзеліске ұшырай бастайды және дене температурасын оңтайлы ұстап тұру үшін ол көп энергия жұмсайды.

Осындай кезде желдеткіші бар жылытқыштарды пайдаланған дұрыс, олар бұзауларды тез кептіреді. Ең тиімдісі, бұзаулардың денесі қызып кетуіне жол бермеу үшін жылу көзі таймер немесе термостат арқылы реттелетін болса.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Бұзауларды қарқынды азықтандыру репродуктивті жолдың дамуына және кейінгі өсімталдығына оң әсер етеді. Әсіресе бұзауларды азықтандырудың қарқындылығы болашақ қашарлардың өсімталдығына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Бұл канадалық зерттеудің нәтижесі (Альберта университеті) 36 голштейн бұзауы мен төрт азықтандыру тобын қамтыды.

— 7-ші аптаға дейін: 5 литр қаймағы алынбаған сүт және күніне 10 литр қаймағы алынбаған сүт.

— 11-ші аптадан 25-ші аптаға дейін: 70% концентрат және 30% ұсақталған сабан 85% концентрат пен 15% ұсақталған сабанмен салыстырғанда.

26-шы аптадан бастап дене салмағы мен жамбас биіктігі апта сайын өлшеніп, эндометрияның қалыңдығын, аналық без құрылымын, фолликулалардың саны мен мөлшерін анықтау үшін ректалды ультрадыбыстық зерттеу жүргізілді. Көрінетін сары дене алғашқы овуляцияға, демек, жыныстық жетілудің басталуына әкеледі. Ректалды ультрадыбыстық зерттеу екінші овуляцияға дейін жалғасты.

Нәтижелер: қарқынды азықтандырылған жануарлардың дене салмағы (8 аптада 82 кг, 25 аптада 247 кг) стандартты азықтандыру тобымен салыстырғанда (8 аптада 73 кг, 25 аптада 230 кг) айтарлықтай жоғары болды.

Ақуызы мол азық берілген бұзауларда емшектен шығарғаннан кейін эндометрия қалыңырақ болды (10,8 мм-ге қарсы 12 мм) және бірінші цикл кезінде фолликулалардың саны мен мөлшері үлкенірек болды.Келесі циклдардағы қашарлардағы фолликулалардың саны жоғары қайталанумен сипатталады. Бұл фолликулалар кейінірек жұмыртқаға айналған 2-класс (6-дан 9 мм-ге дейін) және 3-класс (>9 мм) көп фолликулаларына айналды. Орташа алғанда, жануарларда бірінші цикл 39 аптада пайда болды.

Тәжірибе үшін қорытынды: қарқынды азықтанатын бұзаулар салмақ қосады, жыныстық жетілуге тез жетеді және жақсы өсімділіктің негізін құрайды.

Дереккөз: Bruinje et al., 2019

Вакциналар, антибиотиктер және емдеу стратегиялары үнемі жетілдіріліп отырса да, ірі қара малдың тұмауы бұзаулардың ауруы мен өлімінің негізгі себептерінің бірі болып қалып жүр.

Тұмау ауруында бактериялар мен вирустар үлкен рөл атқарады, алайда мал тұмауы бірнеше факторлардың жиынтығынан туындайтын мультифакторлы ауру болып табылады.

Ірі қара малдың иммундық жүйесі өкпеге шабуыл жасайтын қоздырғыштарға күшті қабыну реакциясымен жауап береді. Мұндай шамадан тыс иммундық реакция көбінесе қалпына келтіру процесіне ықпал етпейді, бірақ бастапқыда симптомдардың жоғарылауына әкеледі. Жөтел және жылдам тыныс алу сияқты белгілерді тудыратын өкпедегі қабыну негізінен пациенттің патогеннің өзіне емес, патогенге иммундық реакциясынан туындайды. Патогенді анықтағаннан кейін қабыну жасушаларының тез белсендірілуі және өкпе тініне иммиграциясы жүреді. Бұл иммундық реакция ауруды тудыратын қоздырғыштардан қорғауы керек, бірақ өкпеде кеңістіктің айтарлықтай жетіспеушілігі пайда болады, сондықтан газ алмасуы төмендейді.

Соңғы зерттеулердің нәтижелері иммундық жүйенің орын пен жемді ауыстыру, сыртқа шығару және т.б. туындаған өткір стресстің әсерінен шамадан тыс реакцияға түсетінін көрсетеді.

Егер бұзаулар созылмалы күйзеліске ұшыраса, иммундық жүйе әлсірейді. Созылмалы стресс, мысалы, мал ұстау нашар жағдайларынан, гигиенаның жеткіліксіздігінен немесе дұрыс азықтанбаудан туындайды.

Бұзаулардың денсаулығын сақтау үшін олар стресске ұшырамауы керек! Ферманы басқаруды қайта қарастырып, бұзаулар үшін стрессті азайту керек. Өйткені, ауру бұзаулардың аз болуы жануарлардың әл-ауқатының жақсаруын және, әрине, мал өсірушіге де стресс пен шығындардың азайғанын білдіреді!

Сіз ірі қара малдың тұмауын тануға сенімді болғыңыз келе ме? Калифорниялық ұпайлар жүйесі мен маңызды кеңестері бар бақылау тізімін жүктеп алу үшін осы жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Жануарлардың денсаулығын сақтауда азықтандыру, күтіп-бағу, күтім жасау, жануарлардың денсаулығы және құжаттама сияқты салаларды қамтитын табынды басқару басты рөлді атқарады.

Кез келген арнайы профилактикалық әрекет табынның денсаулығын жақсартады. Кең және күндіз күн сәулесі түсіп тұратын таза, құрғақ және жақсы желдетілетін қора жануарлардың денсаулығының міндетті шарты болып табылады. Азықтандыру және азықтандыруды басқару өнімділікке бейімделген, стандарттарға сай болуы керек. Сонымен қатар, сауу залында гигиенаны сақтауға және дұрыс саууға назар аудару керек.

Ең жиі кездесетін аурулар-бұл көбінесе жемшөп жетіспеушілігінен және тұяқ немесе желін инфекцияларынан болатын метаболикалық аурулар. Мұндай инфекциялар зиянсыз емес және сиыр үшін әрдайым ауыр тиеді. «Тезірек жазылу керек» — бұл осы күнгі ұран. Ал ол үшін барлық дерлік инфекцияларды дереу емдеу керек. Бұл жағдайда антибиотиктер жиі қолданылады.

Көптеген елдерде сүт өндірушілер үшін қатаң шектеулер бар. Сондықтан ауру сиыр дереу «ауруға байланысты жарамсыз болып саналады», оның сүтін сатуға немесе оны өңдеуге болмайды. Соматикалық жасушалар мен эмбриондар санының төменгі көрсеткіштері барлық сүтке қатысты — ішу үшін де, ірімшік өндіру үшін де. Дәрі-дәрмектің қалдықтарына ерекше назар аударылады. Антибиотиктердің қалдықтары әсіресе. Жоғары тағамдық қауіпсіздік тұрғысынан ингибиторлар деп аталатындардың сүтте мүлде болмауы керек.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Жаңа Зеландия әлемдегі ең маңызды сүт және сүт экспорттаушысы болып табылады. Дегенмен, сиырларды жыл бойы жайылымдарда ұстау да елеулі экологиялық проблемаларды тудырады. Шешімдердің бірі: сиыр дәретханасы.

Жаңа Зеландияның жұмсақ климаты табындарды жыл бойы жайылымдарда ұстауға мүмкіндік береді. Бұл қора салу мен азық-түлік шығындарын үнемдейді, бірақ сонымен бірге қоршаған ортаға үлкен ауыртпалық болып табылады. Сұйық көңдегі қоректік заттардың көп бөлігі жайылымдағы шөпке құнды тыңайтқыш ретінде сіңеді, бірақ 20 000 м3-тен астам көң күн сайын топыраққа сіңіп, жер асты суларын, сондай-ақ өзендер мен көлдерді ластайды.

Осы жағдайда бір биолог сиырларды өзі жасаған сиыр дәретханасына баруға үйрете алды. «Moo-Loo» деп аталатын бұл сиыр дәретханасы Германияда да сыналған. Зерттеушілер 16 сиырды зәр шығару үшін қорадағы арнайы орынға баруға үйретуге тырысты.

Мінез-құлық биологы Линдси Мэтьюстің айтуынша, жаттығудан кейін он бір жануардың сиыр дәретханасына бейімделгені белгілі болды. Енді Мэтьюс өз идеясын басқа елдерге экспорттағысы келеді. Егер бүкіл әлемдегі сиырларды іс жүзінде шалғындарды тазартуға мәжбүрлеу мүмкін болса, бұл мақсатты тыңайтқыш үшін жинауға және пайдалануға болатын көптеген қоректік заттарды береді, дейді биолог.

Уве Веддиге

Фото KFM

Фосфор, кальций, магний, натрий, калий және хлормен бірге күкірт мал азығындағы жеті негізгі элементтің бірі болып табылады. Бұл элемент маңызды метаболикалық процестерді қамтамасыз етеді және табынның тұрақтылығы мен денсаулығы үшін маңызды рөл атқарады.

Күкірт тапшылығы месқарындағы ақуыздың бактериялық синтезінің елеулі бұзылуына әкеледі, жем жеуін және целлюлозаның қорытылуын төмендетеді. Сонымен қатар, сүттегі соматикалық жасушалар көбейіп, ағзаның қорғанысы күтім мен азықтандыру қателіктері, сондай-ақ инфекциялар кезінде төмендейді. Сонымен қатар тұяқ күтімі бойынша мамандар тұяқтарда кератиннің пайда болуындағы өзгерістер мен соның салдарынан болатын тұяқ ламиниті туралы хабарлайды.

Бірақ артық күкірттің теріс салдары да бар: тыртықтың ашытуының бұзылуы, мыс пен селен үшін антагонистік әсер, DCAB деңгейінің төмендігі және бауырға үлкен жүктеме — бұл ең маңызды салдар. Оңтайлы диапазон өте шектеулі, тіпті ауыз сумен бірге ағзаға енетін күкіртті да есепке алу керек.

«Неліктен аралас рациондағы күкірт маңызды?» деп аталатын профессор доктор Манфред Хоффманның мақаласын біздің желтоқсандағы ақпараттық бюллетеньде оқи аласыз. Жүктеу үшін мына жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фотo: KFM