Вакциналар, антибиотиктер және емдеу стратегиялары үнемі жетілдіріліп отырса да, ірі қара малдың тұмауы бұзаулардың ауруы мен өлімінің негізгі себептерінің бірі болып қалып жүр.

Тұмау ауруында бактериялар мен вирустар үлкен рөл атқарады, алайда мал тұмауы бірнеше факторлардың жиынтығынан туындайтын мультифакторлы ауру болып табылады.

Ірі қара малдың иммундық жүйесі өкпеге шабуыл жасайтын қоздырғыштарға күшті қабыну реакциясымен жауап береді. Мұндай шамадан тыс иммундық реакция көбінесе қалпына келтіру процесіне ықпал етпейді, бірақ бастапқыда симптомдардың жоғарылауына әкеледі. Жөтел және жылдам тыныс алу сияқты белгілерді тудыратын өкпедегі қабыну негізінен пациенттің патогеннің өзіне емес, патогенге иммундық реакциясынан туындайды. Патогенді анықтағаннан кейін қабыну жасушаларының тез белсендірілуі және өкпе тініне иммиграциясы жүреді. Бұл иммундық реакция ауруды тудыратын қоздырғыштардан қорғауы керек, бірақ өкпеде кеңістіктің айтарлықтай жетіспеушілігі пайда болады, сондықтан газ алмасуы төмендейді.

Соңғы зерттеулердің нәтижелері иммундық жүйенің орын пен жемді ауыстыру, сыртқа шығару және т.б. туындаған өткір стресстің әсерінен шамадан тыс реакцияға түсетінін көрсетеді.

Егер бұзаулар созылмалы күйзеліске ұшыраса, иммундық жүйе әлсірейді. Созылмалы стресс, мысалы, мал ұстау нашар жағдайларынан, гигиенаның жеткіліксіздігінен немесе дұрыс азықтанбаудан туындайды.

Бұзаулардың денсаулығын сақтау үшін олар стресске ұшырамауы керек! Ферманы басқаруды қайта қарастырып, бұзаулар үшін стрессті азайту керек. Өйткені, ауру бұзаулардың аз болуы жануарлардың әл-ауқатының жақсаруын және, әрине, мал өсірушіге де стресс пен шығындардың азайғанын білдіреді!

Сіз ірі қара малдың тұмауын тануға сенімді болғыңыз келе ме? Калифорниялық ұпайлар жүйесі мен маңызды кеңестері бар бақылау тізімін жүктеп алу үшін осы жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Жануарлардың денсаулығын сақтауда азықтандыру, күтіп-бағу, күтім жасау, жануарлардың денсаулығы және құжаттама сияқты салаларды қамтитын табынды басқару басты рөлді атқарады.

Кез келген арнайы профилактикалық әрекет табынның денсаулығын жақсартады. Кең және күндіз күн сәулесі түсіп тұратын таза, құрғақ және жақсы желдетілетін қора жануарлардың денсаулығының міндетті шарты болып табылады. Азықтандыру және азықтандыруды басқару өнімділікке бейімделген, стандарттарға сай болуы керек. Сонымен қатар, сауу залында гигиенаны сақтауға және дұрыс саууға назар аудару керек.

Ең жиі кездесетін аурулар-бұл көбінесе жемшөп жетіспеушілігінен және тұяқ немесе желін инфекцияларынан болатын метаболикалық аурулар. Мұндай инфекциялар зиянсыз емес және сиыр үшін әрдайым ауыр тиеді. «Тезірек жазылу керек» — бұл осы күнгі ұран. Ал ол үшін барлық дерлік инфекцияларды дереу емдеу керек. Бұл жағдайда антибиотиктер жиі қолданылады.

Көптеген елдерде сүт өндірушілер үшін қатаң шектеулер бар. Сондықтан ауру сиыр дереу «ауруға байланысты жарамсыз болып саналады», оның сүтін сатуға немесе оны өңдеуге болмайды. Соматикалық жасушалар мен эмбриондар санының төменгі көрсеткіштері барлық сүтке қатысты — ішу үшін де, ірімшік өндіру үшін де. Дәрі-дәрмектің қалдықтарына ерекше назар аударылады. Антибиотиктердің қалдықтары әсіресе. Жоғары тағамдық қауіпсіздік тұрғысынан ингибиторлар деп аталатындардың сүтте мүлде болмауы керек.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Жаңа Зеландия әлемдегі ең маңызды сүт және сүт экспорттаушысы болып табылады. Дегенмен, сиырларды жыл бойы жайылымдарда ұстау да елеулі экологиялық проблемаларды тудырады. Шешімдердің бірі: сиыр дәретханасы.

Жаңа Зеландияның жұмсақ климаты табындарды жыл бойы жайылымдарда ұстауға мүмкіндік береді. Бұл қора салу мен азық-түлік шығындарын үнемдейді, бірақ сонымен бірге қоршаған ортаға үлкен ауыртпалық болып табылады. Сұйық көңдегі қоректік заттардың көп бөлігі жайылымдағы шөпке құнды тыңайтқыш ретінде сіңеді, бірақ 20 000 м3-тен астам көң күн сайын топыраққа сіңіп, жер асты суларын, сондай-ақ өзендер мен көлдерді ластайды.

Осы жағдайда бір биолог сиырларды өзі жасаған сиыр дәретханасына баруға үйрете алды. «Moo-Loo» деп аталатын бұл сиыр дәретханасы Германияда да сыналған. Зерттеушілер 16 сиырды зәр шығару үшін қорадағы арнайы орынға баруға үйретуге тырысты.

Мінез-құлық биологы Линдси Мэтьюстің айтуынша, жаттығудан кейін он бір жануардың сиыр дәретханасына бейімделгені белгілі болды. Енді Мэтьюс өз идеясын басқа елдерге экспорттағысы келеді. Егер бүкіл әлемдегі сиырларды іс жүзінде шалғындарды тазартуға мәжбүрлеу мүмкін болса, бұл мақсатты тыңайтқыш үшін жинауға және пайдалануға болатын көптеген қоректік заттарды береді, дейді биолог.

Уве Веддиге

Фото KFM

Фосфор, кальций, магний, натрий, калий және хлормен бірге күкірт мал азығындағы жеті негізгі элементтің бірі болып табылады. Бұл элемент маңызды метаболикалық процестерді қамтамасыз етеді және табынның тұрақтылығы мен денсаулығы үшін маңызды рөл атқарады.

Күкірт тапшылығы месқарындағы ақуыздың бактериялық синтезінің елеулі бұзылуына әкеледі, жем жеуін және целлюлозаның қорытылуын төмендетеді. Сонымен қатар, сүттегі соматикалық жасушалар көбейіп, ағзаның қорғанысы күтім мен азықтандыру қателіктері, сондай-ақ инфекциялар кезінде төмендейді. Сонымен қатар тұяқ күтімі бойынша мамандар тұяқтарда кератиннің пайда болуындағы өзгерістер мен соның салдарынан болатын тұяқ ламиниті туралы хабарлайды.

Бірақ артық күкірттің теріс салдары да бар: тыртықтың ашытуының бұзылуы, мыс пен селен үшін антагонистік әсер, DCAB деңгейінің төмендігі және бауырға үлкен жүктеме — бұл ең маңызды салдар. Оңтайлы диапазон өте шектеулі, тіпті ауыз сумен бірге ағзаға енетін күкіртті да есепке алу керек.

«Неліктен аралас рациондағы күкірт маңызды?» деп аталатын профессор доктор Манфред Хоффманның мақаласын біздің желтоқсандағы ақпараттық бюллетеньде оқи аласыз. Жүктеу үшін мына жерді басыңыз.

Уве Веддиге

Фотo: KFM

Ірі қара малдың месқарын ферменттері пластикті ыдыратуы мүмкін. Бұл австриялық зерттеудің нәтижесі.

Қазіргі уақытта біздің қоршаған ортада және Дүниежүзілік мұхитта пластикалық қалдықтардың көп мөлшері бар, олардың шамамен 15 пайызы полиэфирден тұрады. Қалдықтар мәселесін тек пластмассаларды қайта өңдеу және қайта пайдалану арқылы шешуге болады. Алайда, көптеген жалпы шешімдер қымбат, энергияны қажет етеді және улы немесе химиялық заттарды қолдануға байланысты экологиялық тұрғыдан таза емес.

Көптеген жолдармен пластмассалар өсімдік жасушаларының табиғи компоненттерінің құрылымына ұқсайды. Дорис Рибич және оның Австрияның Өнеркәсіптік биотехнология орталығының (acib) және Вена Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің Қоршаған орта биологиясы институтының (BOKU) командасы бұл заттардың месқарын сұйықтығының әсерінен месқарында ыдырайтынын және қорытылатынын анықтады.

Кейіннен ғалымдар тобы синтетикалық полимерді, биологиялық ыдырайтын пластикті және жаңартылатын шикізаттан жасалған био табиғи материалды зерттеді. Жақында жарияланған нәтижелер пластиктің барлық үш түрін сиырлар асқазананындағы микроорганизмдер ыдыратуы мүмкін екенін көрсетеді.

Дегенмен, зерттеушілер месқарын сұйықтығынан ауқымды өнеркәсіптік пластикті өңдеуге дейінгі жол ұзағырақ болатынын ескертеді. Микробтық қауымдастықтар әлі де пластикті ыдыратудың әлеуетті экологиялық таза ресурсы ретінде жеткілікті түрде зерттелмеген. Дегенмен, acib және Boku зерттеушілері процестің нәтижелі екенін және оның пластик қалдықтарын өңдеуде жаңа жол ашатынын дәлелдеді.

Табиғи ресурстар және өмір туралы қолданбалы ғылымдар университетінің материалдары негізінде дайндаған Уве Веддиге, Вена.

Фото: KFM

Барлық сиырлардың көпшілігі лактацияның алғашқы апталарында кетозбен ауырады. 1000-нан астам фермада жүргізілген кең испандық зерттеулерге сәйкес, жануарлардың 23 пайызы кетозбен ауырып, сау жануарларға қарағанда 350 кг аз сүт берген.

Американдық ғалымдар Мадридтегі Дүниежүзілік мал дәрігерлер конгресінде жаңа әдіспен таң қалдырды: кетозға қарсы қызыл шарап қолдану әдісі.

Глюкозин инфузиясының, кортизон инъекциясының және фосфор-В12 инъекциясының пропиленгликольді ауыз арқылы берумен үйлесуі әлі де көптеген фермаларда стандарт болып табылады,бірақ пропиленгликольді (күніне 250-300 мл, 1 x) бірнеше күн бойы беру басым көпшілігінде жеткілікті.

АҚШ — тың зерттеушілер тобы қызыл шараптың пропиленгликольді әдеттегі қабылдаудан гөрі жақсы екенін анықтады. Бірінші күні екі литр шарап және келесі екі күннің әрқайсысында 1 литр барлық басқа емдеу әдістеріне қарағанда сәтті болып шықты. Қызыл шараптың әсері алкогольдің әсерінен асып түседі. Шараптағы таниндер ішек жұмысын реттеп детоксикация мен қабынуға қарсы әсер ететін болуы керек.

Уве Веддиге

Фото: KFM

Тіпті жаңа туған бұзаулар да сусыз өсе алмайды. Әсіресе қыста бұл үлкен мәселеге айналады.

Өмірдің алғашқы күндерінде бұзаулар ылғалдануды, денсаулықты сақтау, стартерлік жемді тұтыну, месқарынның дамуы мен өсуі үшін қосымша суды қажет етеді. Тек сүтпен немесе сүт алмастырғышпен тамақтандыру жеткіліксіз. Месқарынның тез дамуы үшін әрқашан таза судың бөлек көзін қажет етеді.

Бірақ бұзауларды төмен температурада сумен қамтамасыз ету қиын. Аяз кезінде сумен қамтамасыз етуді тоқтату мәселенің дұрыс шешімі болмайды. Американдық зерттеушілер енді шелектен емес, емізік бөтелкесінен су беруді ұсынады.

5 апталық қысқы зерттеу барысында бұзаулар шелекпен су берілгенде 0,2 литр, ал бөтелкелерден күніне орта есеппен 1,4 литр су ішті. Емшектен шығарғанға дейін бастапқы жемді тұтынудағы айырмашылық шамалы болды. Бірақ бөтелкеден ішкендер емшектен шығарғаннан кейін әлдеқайда жақсы дамыды.

Осыған сүйене отырып, Рrovimi компаниясының бұзаулыр бойынша сарапшысы Тана Денис суық күндерге байланысты келесі кеңес береді:

«Емізік бөтелкесі арқылы жылы су беріңіз. Сүт бергеннен кейін 15-20 минуттан соң су беріңіздер. Егер осылайша жануарлар күніне кемінде 2 литр су ішсе, олар күн сайын қосымша 250 — 500 г күнделікті стартерлік жемді қорыта алады. Бұл жануарлардың өсуіне жақсы бастама болады».

Уве Веддиге

Фото: Dairy Herd

Сүт өсімдік негізіндегі сусындарға қарағанда пайдалырақ, ал олар сүттен гөрі экология жағынан тиімдірек пе? Бұл туралы Swissmilk подкастының жүргізушілері диетолог доктор Мальте Рубахтан сұрады. Міне, қызықты сұхбаттың үзінділері:

Swissmilk: Сүттегі ақуыз мен кальцийдің орнын сүт алмастырғыштар толтыра ала ма?

Доктор Рубах: Жоқ, ақуыз мөлшері бойынша, мысалы, соя сусыны талапқа сай бола алады, ал сұлы  — жоқ. Әрине, сусындарда май жеткіліксіз, оны қосу керек, ал сүт майының өзіндік тағамдық және физиологиялық құндылығы бар. Сүт құрамында өсімдік негізіндегі сусындарға қарағанда дәрумендер, минералдар мен микроэлементтер көп екенін айтпағанның өзінде.

Swissmilk: Ал тұрақтылық туралы не деуге болады?

Доктор Рубах: Сүт ішуді тоқтатудың қажеті жоқ. Жеке тағамдарды климатқа зиянды деп белгілеп, содан кейін олардың орнына түпнұсқадағы қоректік заттарды да бермейтін алмастырғыштарды ұсыну бұл жерде дұрыс жол емес.

Әр адам күнделікті өмірде экология жағынан таза өмір сүру үшін көп нәрсе жасай алады.

Күніне бір стақан сүт өндіруден бөлінетін CO2 мөлшері жеті минуттық онлайн трансляция барысында бөлінетін мөлшерге тең. Интернетті пайдалану бүгінде қоршаған ортаға зиянды газдар шығарындыларының шамамен 5% құрайды. Мысалы, әлемдегі сүттің жалпы өндірісі осындай зиянды газдар шығарындыларының тек 3% құрайды. Маған ұнайтын болса, бір стақан сүттен бас тартуым керек пе?

Сұхбат жүргізген Swissmilk, қысқартылған нұсқасын дайындаған Уве Веддиге

Сурет: Swissmilk

Урия Рогель Израильде табын менеджері болып жұмыс істеді. Elite журналына берген сұхбатында ол израильдік сүт өндірушілердің неміс әріптестерімен салыстырғанда айырмашылықтары туралы айтады.

Израильдегі сүт өндірушілер қолайсыз жағдайларға қарамастан 11000 кг-нан астам сүт өндіреді. Ел аумағының жартысынан көбі шөл, жемшөп өте шектеулі, ал кейбір жерлерде температура 45°C-тан жоғары көтерілуі мүмкін. Сүтті сиыр фермалары қазіргі заманғы күйлеу мерзімін анықтау және денсаулықты бақылау жүйелерімен жабдықталған, олардың көпшілігі Израильде жасалған.

Рогельдің міндеттерінің бірі күнделікті процестерді бақылау, сонымен қатар сиырлардың азықтануын қадағалау болатын. «Сиырларды бақылау үшін мен сауыншылармен бірге күніне кемінде бір рет сиырларды қадағалау үшін сауатынмын», — дейді сарапшы.

Германияның көптеген басқа елдерден ең үлкен айырмашылығы Рогель жем өндіруден көреді: «бірде-бір ферма өз жануарларына жемшөп өсірмейді. Ірі жемшөп орталықтары рационды фермаларға жеке компоненттер түрінде немесе тіпті дайын толық қоспа рацион түрінде тікелей жеткізеді. Бұл фермерлердің уақытын, ақшасын және техникасын айтарлықтай үнемдейді».

Рогель сонымен қатар Израильдегі сүт өндірудегі жоғары өнімділігінің себебін жаңа процестер туралы ақпараттың жету жылдамдығымен және оларды фермаларда енгізумен байланыстырады. Ол сондай-ақ израильдік табын менеджерлерінің ветеринарлармен және фермаларға үнемі баратын тәжірибеге бағытталған азықтандыру және өсіру бойынша кеңесшілермен таптырмас байланысын жоғары бағалайды.

Уве Веддиге

Фото: Рогель

18⁰C жылудың өзінде жоғары өнімді жануарларда жылу стрессінің алғашқы белгілері болады, мысалы, тыныс алу жиілігінің жоғарылауы, азық қабылдаудың төмендеуі және жату уақытының қысқаруы. Карниз жағындағы ашық қабырғалар көптеген күндері желдетуді айтарлықтай жақсартады, бірақ көптеген жылы күндерде ауа «бір орында» тұрып қалады және тиімді айқаспалы желдету болмайды.

Ернеулердің асылмасындағы желдеткіштер, керісінше, қораға сырттан таза ауаны жеткізеді және жануарларды белсенді түрде салқындатады. Ауа жатқан сиырлар бойымен және бокстың ұзындығы бойынша 2 м/с жылдамдықпен өтеді. Қосымша әсері-шыбындардың азайып, жануарларды мазаламайтыны.

Нақты кететін қуат мөлшері және керекті ауа жылдамдығы мен көлемі желдеткіштердің жарамды сапа сипаттары болып келеді. Ауа көлемі өте маңызды емес, бірақ әртүрлі қашықтықтағы ауа жылдамдығы маңыздырақ.

Салқындату үшін судың мақсатты булануы арқылы суық бөліндірудің екі жолы бар. Сиыр душын пайдаланған кезде саптамалар құбырдағы жем қоршауының бойына орнатылады. Саптамалар үлкен тамшылар шығарады және автоматты түрде қосу/өшіру бағдарламасымен басқарылады. Дегенмен, жоғары қысымды тұман жүйесін орнатқан дұрыс.

Маңыздысы: сиырлар жылу стрессіне болжаланғаннан жиірек ұшырайды. Сондықтан барлық жағдайларда желдету мен салқындату автоматты түрде басқарылуы керек.

Мақсат әрқашан жануарлардың жылу стрессін жеңілдету, жануарлардың жағдайын жақсарту және температураға байланысты өнімділік жоғалуын азайту болып табылады.

Уве Веддиге

Сурет: Аальберт Буссем