Кератиндеу процесі үшін тұяқтарға аминқышқылдары, май қышқылдары, минералдар, микроэлементтер мен дәрумендер қажет. Қоректік заттардың теңгерімсіздігі мүйіздің сынғыштығына, тұяқтағы жарықтарға немесе инфекцияларға әкеледі.

Тәжірибелік  кеңестер:

1. Рациондағы ақуыз мөлшері құрғақ затта 16% — 19% — дан аспауы керек. Қандағы ыдырау өнімдерінің тым жоғары концентрациясы тұяқтың сезімтал дермисін зақымдайды және ақсақтыққа әкеледі.
2. Арық сиырларда аяқ сүйегі мен тұяқ қабырғасының арасындағы май қабаты жұқа болады, сондықтан ақсақтық қаупі жоғары. Дегенмен, май қабаты соққыларды жұмсарту үшін маңызды.
3. Ацидоз кезінде месқарынның РН көрсеткіші төмендеуі гистаминдер, эндотоксиндер және нитриттер сияқты зиянды заттарды шығаратын көптеген тыртық бактерияларының өліміне әкеледі. Олар өз кезегінде қанға бай, мүйіз құрайтын дермистің тамырларын зақымдайды. Нәтижесінде мүйіз дұрыс құралмайды: кір мен микробтар оңай енеді. Содан кейін ламинит тез дамиды. Сондықтан рационда өндірілген сүттің бір литріне шаққанда концентрат 250 г-нан аспайтын болуы тиіс.
4. Тұяқ мүйізінің өсуі үшін кальций әсіресе маңызды. Мыс пен мырыштың жеткілікті мөлшері иммундық жүйе үшін өте маңызды және тұяқтың бактериялық инфекцияларының алдын алады.

5. Тұяқтардың денсаулығы үшін ең маңызды дәрумендер-A, B7, D және E. Олар тұяқтардың сапасы мен өсуіне әсер

етеді және иммундық қорғаныс үшін маңызды рөл атқарады.

Уве Веддиге, дереккөз: Лангова және басқалар 2020; Исмаил 2022

Фото: KFM

Кіндік инфекциялары жеке жануарлардың денсаулығына зиян келтіріп қана қоймайды, шаруашылықтарға кеңес беруге барғанымызда  кіндік инфекциясымен ауыратын бұзауларда тәуліктік салмақ қосу және өсу  қарқыны төмен болатынын жиі кездестіреміз. Сондықтан инфекцияны уақытында танып, мүмкін болса, алдын алу керек.

Кіндік инфекциясының себептері көбінесе уыз сүтін жеткілікті ішпеу және гигиенаны сақтамау болып табылады. Көп жағдайда жануарлардың бір-бірін соруы да осы проблеманы күшейтеді.

Негізгі белгілер — бұл әсіресе бірінші кезеңде көзге тусе қоймайтын кіндік маңайындағы терінің қалындауы, ысыу, дене қызуы және іріңдеу. Бұл жаңа туған бұзауларды жүйелі түрде тексеруді және гигиеналық жағдайда кіндік қалдықтарын визуалды тексеруді одан да маңызды етеді. Көбінесе кіндік қалыңдайды және тез қызады, сонымен қатар жануар оны қатты ауырсынады. Кіндік ылғалды, дене температурасы 39,5 °C-тан жоғары болады. Кіндік қабынуының жоғары кезеңінде температура 39,5°C-тан жоғары болады, көбінесе кіндіктен іріңді сасық секрециялар бөлінеді. Бұзаудың бүкірейіп, тәбеті нашарлағаны және ауырсынғанының айқын белгілері көрінеді.

Бұл жануарларға шұғыл ветеринарлық көмек қажет, әйтпесе бауыр абсцессі, буын мен өкпе инфекциясы және өспей қалуы сияқты ауыр салдарлары болуы сөзсіз.

KFM жобасының «Бұзаулардың кіндік қабынуы кезіндегі шаралар туралы«, «Бір-бірін сору — 16 кеңес» және «Уыз сүт беру менеджменті» атты жаднамаларын оқыңыз.

Уве Веддиге

Фото: swiss genetics

Сүтті сиырларды олардың қажеттіліктеріне сәйкес азықтандыру оңай емес. Жемшөпті көп тұтыну сиырларды дұрыс азықтандыру үшін маңызды,әсіресе лактацияның бірінші кезеңінде. Көптеген табын менеджерлері құрғақ заттың шамамен 24 кг мәндерін көрсетеді, бірақ егжей-тегжейлі талдау кезінде олар көбінесе 20 кг-нан аз болады.

Келесі кеңестер сіздерге ұзақ мерзім бойы табыныздың жемшөп жеуін арттыруға көмектеседі.

Әрқашан күн сайын бір уақытта азықтандырыңыз және жемшөпті сағат сайын сиырлар алдына итеріп тұрыңыз. Көптеген фермаларда жемшөп араластырғышындағы қоспа бірыңғай емес екенін көруге болады. Мұның себебі көбінесе араластыру уақытының тым қысқа болуында немесе араластырғыш қондырғының лық толып кетуінде. Жемшөптің тазалығына ерекше назар аударыңыз! Көгерген және саңырауқұлақша түскен жерлерді сүрлем шұңқырында толығымен алып тастау керек.

Азықтың кем дегенде 3-5% қалатынын жоспарлау қажет. Жемшөп аз жейтін бірінші лактация кезеңіндегі сиырлар немесе төмен дәрежелі жануарлар көбінесе ең соңында ғана жей алады. Бұл дегеніміз, жемшөптің аз қалу қаупі бар, сонымен қатар теріп желінгеннен қалған азықтың энергия тығыздығы азаяды. Жануарлар саны мен жемшөп орындарының сәйкестігі маңызды. Жануарлардың алдында күн мен түннің кез келген уақытында жеткілікті жемшөп болуы керек.

Стресс, бірін-бірі ығыстыру және мазасыздық жемшөп жеуге кері әсер етеді. Сондықтан тыныштықты бұзатын барлық сыртқы факторларды мүмкіндігінше азайтыңыз және сиырларды азыққтандыру, сауу және емдеу уақытын сақтаңыз. Сондай-ақ күні бойы 100-150 люкс шамдармен бүкіл қорада біркелкі жарықтандыруды қамтамасыз етіңіз.

Осы тақырып бойынша KFM жобасының «Сүт сиырларының жемшөп жеуін арттыру бойынша 10 кеңес» және «Лактация кезіндегі сиырларды азықтандыру» жадынамаларын оқыңыз.

Уве Веддиге

Фото: Веддиге

Бұзаулар алдындағы және одан кейінгі кезең, транзиттік фаза деп аталады,ол лактацияның жақсы басталуы үшін өте маңызды. Дене температурасын үнемі өлшеу — бұл фазада жануарлардың денсаулығын бақылаудың қарапайым да және арзан әдісі.

Бұл қарапайым шара жақындап келе жатқан босану кезеңін анықтауға мүмкіндік береді: бұзаулар алдында бірнеше күн бұрын дене температурасы 39,0-39,5°C дейін көтеріледі. Температура 0,5-1,0°C төмендегесе, келесі 12-24 сағат ішінде сиыр бұзаулайды деп күтуге болады.

Егер бұзаулағаннан кейін дене температурасы 38,2°C-тан төмен түссе, бұл кальций жетіспеушілігінің алғашқы белгісі болуы мүмкін. Осылайша, сүт безгегімен күресу шаралары ерте басталуы мүмкін. Тәбеттің болмауымен қатар, 38,2°C-тан төмен температура кетоздың белгісі болуы мүмкін.

Алайда, егер бұзаулағаннан кейін дене температурасы 39,5°C-тан жоғары көтерілсе, бұл қабыну процесінің айқын белгісі. Себептер, мысалы, шудың түспегені немесе желіннің қатты қабынуы болуы мүмкін.

Жануардың денсаулығының әдеттегі мониторингімен қатар, дене температурасын өлшеу — бұл бұзаулау уақытын анықтаудың және метаболикалық бұзылуларды немесе қабынуды ерте анықтаудың қарапайым әдісі.

Осы тақырып бойынша KFM жобасының «Дене температурасы бізге нені білдіреді?” атты жаднамасын оқұға ұсынамыз.

Уве Веддиге

Графика: KFM/Gasteiner

Су болмаса, сүт болмайды

Сиырларға күніне 200 литрге дейін су қажет. Бұл қажеттілік салмаққа, күнделікті жем-шөп тұтынуға және қоршаған ортаның температурасына байланысты, бірақ сүт пен лактация күні де маңызды рөл атқарады. Су жеткіліксіз болса, өндірілген сүт мөлшері азаяды.

Мысалы, суалған сиырға 50 — ден 70 литрге дейін, ал жоғары өнімді сиырға ыстық күндері 200 литрге дейін қажет. Ауыз су сиырлардың жалпы тәуліктік су қажеттілігінің 80-90% құрайды. Қалғаны жем арқылы сіңеді. Сиыр қорасындағы сиыр су ішуге күніне 3 — тен 10 ретке дейін, ал жайылымда 2-ден 5 ретке дейін келеді, онда ол минутына орта есеппен 5-тен 8 литрге дейін су ішеді. Бұл көрсеткіш әлдеқайда жоғары болуы мүмкін, минутына 25 литрге дейін. Суға деген қажеттілік сауу мен жем қабылдағаннан кейін жоғары болады.

Көптеген консультациялық сапарлар кезінде жануар мен ішетін астаудың тым жақын болғаны, дұрыс орналаспауы және ішетін ыдыстардың функционалдық кемшіліктері байқалады. Әсіресе биопленка, жем қалдықтары және нәжіспен ластанғаны, сондай-ақ судың сапасыздығы жем жеуді қысқартады. Сонымен қатар, жануарлар зәрді аз шығарады, бұл оның концентрациясын арттырады. Бұл сиырлардың ауруларға тез шалдығып қалуын жоғарылатуы мүмкін.

Әсіресе жаз айларында судың жетіспеушілігі жылы температурамен бірге жануарлардың денесі мен метаболизміне кері әсер етуі мүмкін. Нәтижесінде сиырлар жемді аз жейді және сәйкесінше аз сүт береді.

Қазір сумен қамтамасыз етуді сыни тұрғыдан тексеретін уақыт келді. KFM жобасының «Сүтті сиырларды сумен қамтамасыз ету», «Судың сапасын тексеру» және «Сиыр ішетін суды тазарту» туралы жаднамаларын оқыңыз.

Уве Веддиге

Графика: KFM

Алғаш рет зертханалық жағдайда сиыр еті стейкі өндірілді. Бұл туралы жақында швейцариялық компания Mirai foods жариялады. Жаңа технология кәдімгі етке ұқсас етіп тіндерді өсіруге мүмкіндік береді, дейді швейцариялық компания.

Құрылымсыз фарш биореакторларда осыған дейін жасалып шығарылған. Бірақ стейк филесі — бұл «қиын міндет», — деп атап өтті Mirai Foods компаниясының атқарушы директоры және негізін қалаушы Кристоф Майр, өйткені ол күрделі ет құрылымын жасайтын жасушалардың әртүрлі түрлерінен тұрады. «Бұл құрылымдау процесі технологиялық тұрғыдан күрделі және стейктерді дайындауды едәуір қиындатады», — деп түсіндірді Майр.

Ұзын және жетілген бұлшықет талшықтары компанияның өзі жасаған биореакторында өсіріледі, содан кейін ферменттермен біріктіріліп, өсірілген май тінімен біріктіріледі. Компанияның айтуынша, мұның бәрі гендік инженерияны қолданбай жасалады.

Филе дайын болғанға дейін бес күн өтеді, содан сол одан кез-келген қалыңдықтағы стейктерді кесуге болады. Ақпан айының басында ағылшын 3D Bio-Tissues (3DBT) компаниясы әлемдегі алғашқы рет өсірілген жасушалардан шошқа филесін шығара алғанын хабарлады. Ол да паттенттелген меншікті технологияның негізінде жасалған еді.

Уве Веддиге

Сурет: LebensmittelZeitung

Көбінесе бұл сиырлардың сауу бөлмесіне барғысы келмеуінен басталады, олар жиі тайп кете береді және еденде алғашқы шалшықтар пайда болады. Ылғал, нәжіс, зәр және сүт және сиырлардың тұрақты жүруі еденнің тозуына әкеледі. Бір күні оны жаңарту қажет. Бірақ қалай?

Оларды жұмыс жүріп жатқан жағдайда жаңарту үлкен күш-жігерді қажет етеді. Жаңа еден оңай және тез тазаланатын болуы керек. Сиырлар үшін ең маңызды факторлар — жақсы орнықтылық пен тұрақтылық. Және ол еден сиырладың жүруіне жайлы болуы керек.

Эпоксидті жабындар ең тиімді болып табылады және ұзақ қызмет етеді де оңай тазаланады. Құйылған асфальт та жақсы, оны сауу арасында резеңке жабындар сияқты орнатуға болады. Бетон мен кафель ұзақ колдану жағынан ұтымды емес және қазіргі заманға сай келмейді.

Сауын залын жаңарту оңай шаруа емес және көп жұмысты қажет етеді. Керек емес жерде үнемдемеңіз! Тиісті материалдарды қолданатындар және оларды дұрыс орнататындар ғана алдағы 10 жыл ішінде адамдар мен жануарларға жақсы жағдай жасай алады.

Уве Веддиге

Фото: Веддиге

Қытай ғалымдары АҚШ-тағы қазіргі сүтті сиырларға қарағанда сүт өнімділігі 50% жоғары болатын сүтті ірі қара шығарады. Екі-үш жылдан кейін Қытайдың сүт пен ірі қара импортына тәуелділігін азайту мақсатында 1000 «супер сиырдан» тұратын табын алу жоспарланған.

Қытайдағы Солтүстік — Батыс A&F университетінің жауапты ғалымдары түсіндіргендей, алғашқы үш бұзаудың туылғаны соматикалық жасуша ядросын тасымалдау әдісі арқылы «супер сиырлардың» ұрық плазмасының ресурстарын арттырудың алғашқы сәтті эксперименті болып табылады.

Жаңадан туылған бұзаулар Қытайға бірнеше жылдар бойы әкелінген және өмір бойы 100 000 кг немесе одан да көп сүт беретін, 18 000 кг-ға дейін сүт өндіруге қабілетті Гольштейн-Фриз сиырларынан алынған.

Global Times газетінің хабарлауынша, сарапшылар Қытайда сүт өнімдеріне сұраныс артып келеді және Қытай асыл тұқымды мал мен сүт өнімдерінің импортына тәуелді деп мәлімдейді.

Уве Веддиге

Сурет: KFM

Қораларда аммиак шығарындыларын (NH3) азайту үшін жақын арада уреаза ингибиторлары деп аталатын заттарды мал жүретін жерлерде қолдану ұсынылуы мүмкін. Қазіргі уақытта Брауншвайг қаласындағы Юлий Кюн институтында (JKI) Кильдегі Кристиан Альбрехт университетімен бірлесіп эксперименттік сынақтар жүргізілуде.

Сынақ барысында Анника Емкенің командасы уреаза құрулуын төмендететін затты қолдануды ұсынады. Зат не көң тазалайтын роботтың көмегімен, не жолдардың үстіндегі рельстермен өтетін бүріккіш штанганың көмегімен себіледі. Нәтижесінде несепнәрдің /мочевинаның аммонийге айналуы әлдеқайда баяу жүреді. Нәтижесінде NH3 шығарындыларының 40% — дан 60% — ға дейін төмендеуі ғана емес, сонымен қатар қорадағы ауаның айтарлықтай жақсаруы күтілуде.

Практикалық қолдану арқылы ғалымдар жануарларға, адамдарға және қоршаған ортаға зиянсыздығын дәлелдей алды. Сиыр қорасында пайдалануға рұқсат алу 2023 жылдың соңына жоспарланған.

Дереккөз: Düsser Milchviehtage 2023

Фото: KFM

Тұяқтарды дезинфекциялауға арналған ванна ерітіндісінің артық дозалануы терінің тітіркенуі мен зақымдалуын тудырады. Ол Мортелларо және панариция сияқты жұқпалы ауруларға жол ашады. Ол жағдайды жақсартудың орнына нашарлатады. Белсенді заттың тым төмен концентрациясы табындағы микробтардың қысымын төмендетпейді. Шын мәнінде, ондай дезинфекциялық ванна «инфекциялық ваннаға»айналады.

Осы орайда үш қадам маңызды:

1. Қандай белсенді ингредиент, қандай концентрацияда және тұяқтарды дезинфекциялау қаншалықты жиі жүргізілетіні әрқашан табын тұяқтарының денсаулығына байланысты. Тәжірибелі мал дәрігерлері мен жақсы тұяқ күтімі мамандары белгілі бір шаруашылыққа ұсыныстар береді.
2. Белсенді заттың нақты дозасы үшін ваннаны толтырудың практикалық көлемін анықтау қажет. Ваннаны есептелген шелек сумен толтыру үшін аз күш жұмсаған жөн.
3. Тұяқтарды дезинфекциялауға немесе күтуге арналған өнімнің белсенді ингредиентінің белгілі бір концентрациясы болуы қажет. Белсенді затты тұяқ ваннасына ұсынылған концентрацияға сәйкес салу үшін міндетті түрде оны есептеу керек.

Ваннадағы ерітінді теріні тітіркендірмеуі үшін рН көрсеткішін бақылап отыру керек. Белсенді зат нәжіс, зәр және су қосылып кетсе, сұйылтылады, ерітінді тиімсіз болып оның рН көрсеткіші жоғарылайды. Дегенмен, ол РН 4,0-5,5 диапазонында тұрақты болуы керек.

Тұяқ ваннасы әрқашан профилактикалық әсер етуі мүмкін, бірақ ол емдік шара емес! Мысалы, Мортелларо ауруынан жазылуы үшін зақымданған тұяқтарды тиісті құралмен және таңғышпен емдеу керек.

Уве Веддиге

График: KFM