2026 жылғы 23 қазанда «KazAgroFarm 2026″ көрмесі аясында » Қазақстанда сүт өндіру бойынша біліктілікті арттыру» Германия-Қазақстан ынтымақтастық жобасының қорытындысы бойынша қорытынды іс-шара өтті. Шараны KFM жобасының жетекшісінің орынбасары Айнагүл Аяғанова ханым жүргізді.

Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы вице-министрі Аманғали Бисенбайұлы Бердалин және Германия Федеративтік Республикасының Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік бірегейлік федералдық министрлігінің (BMLEH) жоба үйлестірушісі Ребекка Риддер ханым құттықтау сөз сөйледі.

Вице-министр Бердалин мырза Қазақстандағы сүт секторын одан әрі дамыту ісінде KFM жобасының соңғы жеті жылдағы жетістіктерін ерекше атап өтті. KFM жобасы оқыту және біліктілікті арттыру жөніндегі іс-шараларды өткізу, сондай-ақ сүт фермаларына кеңес беру арқылы елдегі сүт өндірісін дамыту және жаңғырту жөніндегі Қазақстан Үкіметінің бағдарламасын іске асыруға ықпал етті. Ол KFM жобасының командасына үздік жұмысы үшін ерекше алғысын білдіріп, Қазақстандағы тәжірибесімен көп жылдар бойы бөліскен жобаның неміс жетекшісі Уве Веддиге Қазақстанның жоғары марапатын табыс етті. Сондай-ақ, ол KFM командасының басқа мүшелеріне министрліктің алғыс хаттарын табыс етті.

Ребекка Риддер ханым өзінің құттықтау сөзінде жобаның жұмысын жоғары бағалап, KFM ұжымына, сондай-ақ Қазақстандағы жоба серіктестеріне соңғы жылдардағы жемісті ынтымақтастық үшін алғыс айтты.

Содан кейін Уве Веддиге жобаның бірінші және екінші кезеңдеріндегі негізгі іс-шараларға және маңызды нәтижелерге шолу жасады. Ол жобаның қызмет салалары бойынша түрлі оқыту тәжірибелерін атап, көпжылдық ынтымақтастыққа оң баға берді. Ол жоба ұжымына, сондай-ақ жобаның көптеген серіктестері мен қолдаушыларына алғыс айтты.

Эккехард Шрёдер мырза жоба аясында әзірленген көптеген материалдар USB-ға жүктеліп қатысушыларға таратылатынын, сондай-ақ келесі 3 жыл ішінде KFM веб-сайтында қолжетімді болатынын атап өтті.

Одан кейін «КТ Мамбетов» ауыл шаруашылығы кәсіпорнының директоры Ойрат Мамбетов пен «Полтавское» ауыл шаруашылығы кәсіпорнының директоры Ерлан Зикирин мырза пилоттық кәсіпорындар ретінде жобаға қатысу тәжірибесі туралы айтып берді. Көптеген мамандар мен олардың шаруашылық басшылары малды сауу мен күтіп-бағудың заманауи технологияларын қолданудың әртүрлі салаларында, мал генетикасында, табынды басқару мен азықтандыру саласында өз білімдерін айтарлықтай кеңейте алды. Біліктіліктіліктің артуы арқасында олардың шаруашылықтарының экономикалық тиімділігі де артты. Сондықтан шаруа қожалықтары енді сүтті мал басын көбейту арқылы одан әрі даму қадамдарын жасауды жоспарлап отыр. KFM жобасы оларға сүт өндірісін жоғары деңгейге көтеруге көп көмектесті.

Сонымен қатар, KFM жобасы аясында оқудан өткен үш мастер-тренер өз тәжірибелері туралы айтып берді. Қазақстан мен Германиядағы мақсатты оқытудың арқасында олар сүт фермаларындағы практикалық жұмыс пен күнделікті міндеттермен танысып, сүт шаруашылығы бойынша кеңесшілер мен шебер жаттықтырушылардың дағдыларын меңгерді. Бұл дағдылар оларға болашақта Қазақстандағы кәсіби қызметінде де пайдалы болады.

KFM жобасының институционалдық серіктестерінің өкілдері (ҰҒЗО, Асыл Тұлық және С. Сейфуллин атындағы ҚАТЗУ) сүт секторында мамандар мен басқарушы кадрларды табысты және тәжірибеге бағдарланған даярлау жөніндегі жобаның жұмысын, сондай-ақ Қазақстандағы сүт секторын одан әрі дамытуға бағытталған неміс-қазақстандық тәжірибе алмасуды жоғары бағалады.

Жоба серіктестері қол жеткізілген нәтижелер қазақстандық сүт саласын одан әрі жаңғырту және бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін маңызды негіз болып табылатынын атап өтті. Сонымен қатар, болашақта да табысты ынтымақтастықты жалғастыруға, сондай-ақ мал шаруашылығы, ауыл шаруашылығы және білім беру салаларында жаңа бірлескен бастамаларды әзірлеуге ниет білдірілді.

Іс-шара соңында ADT Project Consulting GmbH (Бонн, Германия) компаниясының басқарушы директоры Ив Тохермес мырза баяндамашылар мен KFM жобасының негізгі серіктестеріне сыйлықтар табыс етті.

Фото: KFM жобасы

Федералдық ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік сәйкестік министрлігімен (BMLEH) бірлесіп, біз 15-ші қазанда Халықаралық ауыл әйелдері күнін атап өтеміз.

#BMLEH/Федералдық ауыл шаруашылығы, азық-түлік және өңірлік сәйкестік министрлігі #Ауыл әйелдері күні#Ауыл әйелдері күні

2026 жылғы 15–17 қыркүйек аралығында KFM жобасы Астанадағы С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетімен бірлесіп, университеттің Жануарлар ғылымы және ветеринария институтының оқытушылары мен докторанттарының біліктілігін арттыру курсын ұйымдастырды. Курстың екі күні Астана қаласындағы аграрлық университетте, ал бір күні Қарағанды облысындағы «Рамадан» ЖШС-нің заманауи сүт фермасында өтті. Шаруашылықта 800 сауын сиыр бар.

Іс-шараның негізгі мақсаты – KFM командасының Қазақстандағы сүт фермаларына кеңес беру және талдау жүргізу саласындағы мол тәжірибесі мен әдістемелік тәсілдерін таныстыру болды. Соңғы 6 жыл ішінде көптеген сүт фермаларымен жүргізілген практикалық консультациялық жұмыстар барысында айтарлықтай тәжірибе жинақталды. Атап айтқанда, KFM жобасын көп жыл бойы басқарған жоба жетекшісі әрі бас консультанты Уве Веддиге, сондай-ақ KFM жобасы жоба жетекшісінің орынбасары және сүт шаруашылығы бойынша консультанты Айнагүл Аяғанова кеңес беру қызметі барысында жинақталған мол тәжірибеге ие. Алдымен Уве Веддиге сүт шаруашылығын бағалау және кеңес берудің ең маңызды жеті кезеңін көрнекі түрде таныстырды. Біліктілікті арттыру курсының негізгі тақырыптық аспектілеріне, атап айтқанда, мыналар кірді:

• қолданыстағы жемшөпті талдау;
• негізгі азықты өндіру және сүрлемді сақтау аспектілері;
• азық рационын талдау, концентраттарды пайдалану тиімділігі, сондай-ақ рентабельділікті бағалау үшін қажетті басқа да маңызды көрсеткіштерді жинау және талдау;
• сүт шаруашылығындағы қателерді талдау әдістемесі;
• азықтандыруды бақылаудың әртүрлі құралдарын қолдану;
• сиырларды күтіп-бағу жүйесі мен олардың жайлылығын бағалау;
• бұзауларды өсірудің маңызды аспектілері;
• сиыр қораларында ұстау технологиялары және жасанды интеллектті қолдану;
• жоғары сапалы сүт өндіру жолдары;
• фермадағы әлсіз тұстарды анықтаудағы маңызды бақылау нүктелері;

• ферманың табысты жұмыс істеуіндегі қызметкерлер мен персоналды басқарудың маңыздылығы.

Заманауи «Рамадан» сүт фермасына бару барысында аталған аспектілердің басым бөлігі тәжірибе жүзінде көрнекі түрде көрсетілді. Қатысушылар азықтандыруды талдау құралдарының қолданылуын іс жүзінде көріп қана қоймай, оларды өздері пайдаланып көруге мүмкіндік алды.

Сүт фермаларына кеңес беру және олардың жұмысын оңтайландыру бойынша біліктілікті арттыру курсы барысында жинақталған тәжірибе, қалыптасқан құзыреттер мен дағдыларды болашақта Аграрлық университеттің оқытушылары сүт шаруашылығы саласында кәсіби мансапқа қызығушылық танытатын студенттерді даярлау барысында тиімді пайдалануы тиіс. Бұл студенттердің Қазақстандағы заманауи сүт фермаларында болашақ мамандар немесе жас басшылар ретінде табысты жұмыс істеу үшін қажетті құзыреттер мен практикалық дағдыларды меңгеруіне мүмкіндік береді.

Эккехард Шрёдер

Фото: KFM

Қазіргі уақытта сүт мал шаруашылығында әртүрлі жасанды интеллект технологиялары кеңінен қолданылады. Көптеген жүйелер фермерлерге шешім қабылдауға көмектеседі, бірақ оларды алмастырмайды. Жасанды интеллектіні қолдану салалары, атап айтқанда:

1. Сиырлардың денсаулығын бақылау
2. Күйлеу уақытын анықтау және мал өсімін басқару
3. Ақылды сауу роботтары және басқа да заманауи сауу жүйелері
4. Сиыр қораларында жұмыс істеуге арналған ақылды роботтар
5. Камералардың көмегімен сауын сиырлардың жүріс-тұрысын талдау
6. Азықтандыруды басқару
7. Сиыр қорадағы микроклиматты басқару
8. Табынды басқару

Қазіргі уақытта заманауи жеке сиыр қораларында сүтті мал шаруашылығында жасанды интеллекттің ең көп таралған қолданбалары денсаулықты бақылау, күйлеу уақытын анықтау, сауу роботтары, жануарларды камералар арқылы бақылау және табынды басқарудың цифрлық жүйелері болып табылады. Негізгі пайдасы — мәселелерді ерте айқындау, еңбек шығынын азайту және жануарлардың әл-ауқатын жақсарту.

Жасанды интеллектіні (ЖИ) пайдалану сүт шаруашылығында мүлдем жаңа мүмкіндіктер ашады. Жасанды интеллект қосымшалары сүтті мал шаруашылығымен айналысатын фермерге заңдылықтарды анықтауға және солар негізінде шешім қабылдауға көмектесе алады.

Сүт мал шаруашылығында жасанды интеллектіні қолдануға байланысты негізгі проблемалар жоғары шығындар, деректердің сапасы мен біріктірілуі, техникалық сенімділік, сондай-ақ пайдаланушылардың тиісті кәсіби біліктілігінің болуы қажет. Жасанды интеллект сүтті мал иелеріне басқару шешімдерін қабылдауда тиімді көмектесе алады, бірақ адамның тәжірибесін, кәсіби білімін және жануарларды тікелей бақылауын алмастыра алмайды.

Атап айтқанда, сүтті малдарды күтіп-бағудың жекелеген салаларында айтарлықтай кемшіліктері бар сүт фермалары бұл мәселелерді шешуде жасанды интеллектке шамадан тыс сенім артудан бұрын, алдымен оларды жоюы керек. Сүт мал шаруашылығында жасанды интеллектіні қолдану — ең алдымен, мәселелерді мұқият реттеу және ерте анықтау құралы. Ол елеулі өндірістік сын-қатерлерді айтарлықтай жеңілдетуі мүмкін, бірақ сиыр қорадағы іргелі мәселелерді шешпейді.

Биыл «EuroTier 2026» халықаралық көрмесі 2026 жылдың 10-13 қарашасы аралығында Германияның Ганновер қаласында өтеді. Биылғы көрменің басты тақырыбы — «Мал шаруашылығындағы жасанды интеллект.» Көрме аясында, атап айтқанда, сүт шаруашылығында тиімділікті, өнімділікті және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ететін заманауи технологиялар ұсынылады.

EUROTIER 2026 сайтын қараңыздар.

Эккехард Шрёдер

Фото: ЖИ көмегімен жасалған

2026 жылғы 6-14 тамыз аралығында KFM жобасы аясында Ақмола, Түркістан және Қостанай облыстарында ірі қара мал тұяғын күту мамандары үшін 3 көпкүндік тәжірибелік біліктілікті арттыру курсы ұйымдастырылды. Оқу-жаттығуға ірі қара малдың тұяғын күту бойынша барлығы 23 маман қатысты.

Практикалық тренингтер Ақмола облысындағы «Еңбек», Түркістан облысындағы «Бөрте Милка», Қостанай облысындағы «Бек Плюс» сүт фермаларында өткізілді.

Практикалық сабақтар Ақмола облысындағы «Еңбек», Түркістан облысындағы «Бөрте Милка», Қостанай облысындағы «Бек Плюс» сүт фермаларында өткізілді.

Нұсқаушы ретінде Германиядан келген Хольгер Пловка мырза қатысты. Хольгер Пловка — тұяқтарға функционалдық күтім жасау және оларды емдеу саласындағы көрнекті сарапшы әрі нұсқаушы. Ол «Klauenpfleger eG Sachsen» кооперативі жанындағы Саксония федералдық жерінің тұяқ күтімі жөніндегі мамандар қауымдастығының ірі қара мал тұяғын күту жөніндегі маманы.

Тренинг KFM ұжымының мамандарының қолдауымен өткізілді.

Тұяқтардың құрылымы мен денсаулығына қатысты практикалық аспектілерді түсіндіру мен көрсетуден, сондай-ақ кәсіби құралдар мен тұяқ күтімі құралдарымен жұмыс істеуден басқа, осы біліктілік бағдарламасы аясында негізгі назар тұяқ күтімі бойынша оқыту мен практикалық сабақтарға аударылды. Әрбір қатысушы алған білімін бірден тәжірибеде қолдана алды, атап айтқанда, тұяқ күтімі бойынша өз дағдыларын жетілдіре алды.

Әр семинар соңында қатысушыларға сертификатпен бірге KFM жобасынан ірі қара малдың тұяғына кәсіби күтім жасауға арналған маңызды құралдар жиынтығы берілді.

Эккехард Шрёдер

Фото: KFM

Қазақстанда сүтті мал шаруашылығының қалдықтарынан шығатын тыңайтқыштарды пайдаланудың маңызы артып келеді. ІҚМ садырасы мен қорадан шығарылатын қи (N) фосфордың (P), калийдің (K), сондай-ақ органикалық заттардың бағалы көзі болып табылады және топырақ құнарлылығын да, өсімдік шаруашылығындағы өнімділікті де арттыруға ықпал ете алады.

Замануи сүт фермаларының маңызы артып келе жатса да, Қазақстанда сүтті мал шаруашылығы әлі де негізінен ұсақ үй шаруашылықтары мен отбасылық фермалардан тұрады. Осыған байланысты мал шаруашылығы қалдықтары көбінесе бөлек-бөлек жинақталады және көп жерде жүйелі түрде есепке алынбайды немесе пайдаланылмайды. Пайдаланудың типтік тәсілдері:

• егістік және жемшөп алқаптарына қи шашу;
• сұйық көңді органикалық тыңайтқыш ретінде  пайдалану;
• қиды компостерлеу;
• энергия өндіру үшін биогаз қондырғыларында көңді пайдалану әлі де сирек кездеседі.

Қыстың ұзақ және суық болуына байланысты Қазақстанның көптеген аймақтарында көңді екі негізгі кезеңде пайдаланады:

1. Көктемде егіс алдында
2. Күзде егін жиналғаннан кейін

Сондықтан қыс бойы жиналып қалатын шаруашылық тыңайтқыштарды пайдаланатын уақыты келгенше оны тиісті түрде уақытша сақтауға арналған қоймалардың жеткілікті болуы ерекше маңызды.

Сүт мал шаруашылығынан алынатын тыңайтқыштарды неғұрлым тиімді пайдалану үшін келесі шаралар ұсынылады:

• сұйық көн мен қи сақтауға арналған заманауи қоймаларын салу;
• пайдаланар алдында қоректік заттардың құрамын талдау;
• тыңайтқыштарды топырақтың қажеттілігіне сәйкес және уақтылы енгізу;
• қиды компостерлеу;
• ірі сүт-мал фермаларында биогаз қондырғыларын салуға ынталандыру;
• фермерлерді және сүт-мал фермаларының мамандарын, сондай-ақ осындай фермалардың кеңесшілерін қоректік заттар менеджменті мәселелері бойынша оқыту.

Қорытынды: Қазақстанда сүтті мал шаруашылығынан алынатын көңнің топырақ құнарлылығын арттыру, минералды тыңайтқыштарға кететін шығындарды азайту және жаңартылатын энергия өндіру үшін үлкен әлеуеті бар. Мұның шарты сақтау, өңдеу және енгізу технологияларының неғұрлым жетілдірілуі, сондай-ақ мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығының неғұрлым тығыз байланыстыруы болып табылады.

Осы тақырып бойынша Толығырақ ақпаратты KFM жобасының сайтынан, мысалы, нұсқаулықтар сериясынан, «Мал шаруашылығынан шығатын тыңайтқыштарды сақтау және пайдалану бойынша кеңестер» атты 9-модулінен, сондай-ақ жеке ақпараттық бюллетеньдерден табуға болады. Сонымен қатар, KFM жобасы аясында «Жабық цикл экономикасы және мал шаруашылығынан шығатын тыңайтқыштар» тақырыбында 2026 жылдың қазан айында өтетін іс-шара жоспарланған.

Эккехард Шрёдер

Фото: KFM

Жүгеріні сүрлемге жинау мерзімі азық сапасына, энергетикалық құндылығына, сүрлемделуіне және жүгері сүрлемінің сақталу ұзақтығына шешуші әсер етеді. Оңтайлы мерзім негізінен бүкіл өсімдіктің құрғақ зат (ҚЗ) мөлшері бойынша анықталады.

Жүгеріні жинаудың оңтайлы мерзімі

Барлық өсімдікте құрғақ зат мөлшері шамамен 32-35% болғанда жинау оңтайлы болып саналады. Бұл кезеңде жүгері жоғары энергетикалық тығыздыққа, жақсы қорытылуға ие және жеткілікті тығыздау мен консервілеуге бейім.

Тым ерте жинаудың салдары

Құрғақ зат мөлшері шамамен 30%-дан төмен болған кезінде жинаса:

• дәннің толуы әлі аяқталмағандықтан, крахмал мөлшері төмендейді,
• гектарына шаққандағы энергия мөлшері төмендейді,
• сүрлемге салу кезінде едәуір шырын шығыны пайда болады,
• қажетсіз ашу процестерінің пайда болу қаупі бар,
• жануарлардың азық тұтынуы төмендейді.

Нәтижесінде азықтың сапасы төмендеп, қоректік заттардың азаюы мүмкін.

Өнімді тым кеш жинаудың салдары

Жүгеріні құрғақ зат мөлшері шамамен 35%-дан жоғары болғанда жинаса:

• жапырақтар мен сабақтар көбірек қатаяды,
• өсімдіктің басқа бөліктерінің сіңімділігі төмендейді,
• сүрлемді тығыздау қиындайды,
• кейін қызудың, зеңнің және ашытқының пайда болу қаупі артады,
• крахмалды жануарлар нашар сіңіреді.

Құрғақ зат бойынша өнімділік кейбір жағдайларда әлі де жоғарылағанымен, азық сапасы көбінесе нашарлайды.

Қорытынды

Өнімді жинаудың дұрыс мерзімі жоғары сапалы жүгері сүрлемін алудың маңызды факторларының бірі болып табылады. Жүгеріні құрғақ зат мөлшері 32-ден 35%-ға дейін кезінде жинаса, жоғары энергетикалық құндылықтың, жақсы қорытылудың және оңтайлы сүрлемделудің ең жақсы үйлесімі қамтамасыз етіледі. Өте ерте және тым кеш жинау сапаның нашарлауына әкеледі және малдың өнімділігіне кері әсерін тигізуі мүмкін.

Құрғақ зат мөлшерін анықтауға арналған құралдар және қосымша ақпарат

Жинар алдында жүгерінің құрғақ зат мөлшерін анықтау үшін дәлдігі мен еңбек шығыны бойынша ерекшеленетін бірнеше практикалық әдістер бар. Осы тақырып бойынша толығырақ мамандандырылған ақпаратты KFM жобасының сайтынан, «Кеңесшілерге арналған нұсқаулық» сериясынан «Сапалы сүрлем өндіру — егістіктен астауға дейін» атты 15 модулінен, сондай-ақ KFM жобасының No 15 ақпараттық бюллетенінен таба аласыз.

Эккехард Шрёдер

Фото: KFM

Сүрлем қоймасын жақсылап дайындау жүгері сүрлемінің сапасына айтарлықтай әсер етеді. Дайындықтың мақсаты — өнімді тез қабылдап, оны оңтайлы тығыздау және ауа кірмейтіндей жабу.

Сүрлемге салынатын жүгері көбінесе бірнеше күн ішінде тез жиналады, сондықтан жем-шөп қоймасы (траншея) жоспарланған егін жинау күнінен бір апта бұрын кешіктірілмей толық дайын болуы керек. Ауа райының өзгеруі астық жинау жоспарына әсер етуі мүмкін. Алдын ала дайындалсаңыз, сапаны жоғалтпай, әдетте қысқа болатын жинау кезеңін тиімді пайдалана аласыз.

Жүгеріні сүрлемге жинауға дайындау бойынша тексеру тізімі

1. Сүрлем траншеясын толық босату және тазалау. Ескі азық қалдықтарын алып тастау. Қабырғаларды, еденді және кіреберіс жолдарды тазалау. Траншеяның, қабырғалары мен траншея еденінің зақымдалған жерлерін жөндеу. Дренаждық науаларды және сүрлем шырынын бұру жүйесін тексеру.
2. Траншеяның ауданы мен салынатын өнім көлемін сәйкестендіріп жобалау. Жиналатын жүгері өнімін есептеу. Траншеяның көлемі жеткілікті болуын қамтамасыз ету. Траншеяның биіктігі мен шығарып алу жылдамдығын азықты алу кезеңінде қайта қызу қаупін болдырмайтын етіп жобалау.
3. Полиэтилен үлбірі мен жабу материалын дайындап алу. Егін жинау басталмай тұрып: сүрлем пленкасы, қорғаныс торлары, құм салынған қаптар, шиналар немесе ауырлату шлангілері, жөндеу скотчы дайн тұруы керек. Сүрлем салынып болғаннан кейін бірден ұстін ауа кірмейтіндей етіп жабу сүрлемнің сапасы үшін өте маңызды.
4. Техниканы тексеру. Тексерілетін техника: доңғалақты тиегіштер, тракторлар, дөңбектер, жүгері ұнтақтағыштар (оның ішінде жүгері ұнтақтағышына арналған өткір пышақтар, сондай-ақ «Corn Cracker»), көлік құралдарының жеткілікті саны, түнгі жұмыс үшін жарықтандыру, радиобайланыс және байланыс құралдары. Егін жинау кезінде техникалық ақауларға байланысты ұзақ үзілістер болмауын қамтамасыз етіңіздер.
5. Дұрыстап нығыздау. Сүрлемнің жақсылап тығыздалуы оның ішіндегі оттегінің мөлшерін азайтады және ферментация сапасын жақсартады. Маңызды сәттер: дөңбектердің салмағы едәуір ауыр болғанын қамтамасыз ету. Тығыздалынатын қабат жұқа болғаны дүрыс (шамамен 15-30 см). Үздіксіз нығыздау керек. Әсіресе жиектер мен шетіндегі учаскелерді көбірек тығыздау.
6. Егін жинауды ұйымдастыру. Жинау жұмыстарын бастамас бұрын: учаскелерді өңдеу тәртібін, тасымалдау тізбегін, жауапкершілік шеңберін, жұмыс уақыты мен үзілістерін, қауіпсіздік ережелерін нақтылап алу керек.
7. Сүрлем қоспаларын дайындау (егер олар пайдаланылатын болса). Тиісті биологиялық немесе химиялық сүрлемдік қоспаларды дер кезінде сатып алу. Мөлшерлегіш құралын калибрлеу. Жұмысшыларға алдын-ала нұсқау беру.
8. Қауіпсіздік шаралары. Траншеяның биік қабырғаларынан құлап кетуден қорғайтын құралдар орнату. Жарықты тексеру. Тайғақ жерлердің болмауын қамтамасыз ету.
9. Егін жиналар алдында. Жүгерінің пісу деңгейін үнемі тексеріп отырыңыз. Жоғары сапалы сүрлемдік жүгері өнімін алу үшін, әдетте, жалпы өсімдіктің құрғақ зат мөлшерін шамамен 32-38% деңгейіне жеткізуге тырысады.

Толығырақ техникалық ақпаратты KFM жобасының сайтынан, мысалы, нұсқаулықтар сериясынан, «Сапалы сүрлем өндіру — егістіктен оттыққа дейін» атты 15-ші модулінен, сондай-ақ KFM жобасының көптеген ақпараттық бюллетеньдерінен таба аласыздар.

Эккехард Шрёдер

Фото: KFM

Техникалық жарамды және дұрыс күтілетін сауу қондырғысы тиімді, желінге ұқыпты әрі гигиеналық сауу жүргізудің маңызды шарты болып табылады. Сауу қондырғысындағы ақаулар көбінесе табында желін ауруларының пайда болуына әкеледі. Сауу қондырғысындағы ақаулар көбіне біртіндеп және байқалмай дамитындықтан, олар тым кеш анықталуы мүмкін.

Сауу қондырғысын үнемі тексеріп отыру табын мен желіннің денсаулығын қамтамасыз етудіңң маңызды бөлігі болып табылады.

Маңызды тұстары:

• Сауу қондырғысының вакуум деңгейін, пульсациясын, герметикалығын және барлық компоненттерінің жұмысқа жарамдылығын үнемі тексеріп отырыңыз,
• Сауу стакандарының резеңкелерінің тозуын тексеріңіз, себебі тозған немесе зақымдалған резеңкелер сауу тиімділігін төмендетіп, желін ауруларының қаупін арттыруы мүмкін.
• Сауу стакандарының резеңкелерін ауыстыру жөніндегі өндірушінің ұсыныстарын орындаңыз. Әдетте оларды ауыстыру белгіленген сауымдар санына немесе жұмыс сағаттарының көлеміне байланысты жүргізіледі,
• Микробиологиялық ластануды азайту үшін сауу қондырғысының тазалығы мен дезинфекциялануын күн сайын тексеріп отырыңыз,
• Тұрақты техникалық қызмет көрсетуді білікті мамандар жүргізуі тиіс.

Сауу қондырғысын мамандар жылына кемінде бір рет оның жұмысқа жарамдылығын, тазалығын және тозу дәрежесін тексеруі тиіс. Арнайы жабдықтың көмегімен жүйені дәл өлшеп, ақаулардың көзін анықтауға болады.

Толығырақ мамандандырылған ақпаратты KFM жобасының сайтынан, мысалы, «Модульдер» сериясындағы «Заманауи сауу техникасына техникалық қызмет көрсету» 12-модулінен таба аласыздар.

Эккехард Шрёдер

Суреттер: KFM

Сүт фермасында жиналған сүттегі микроорганизмдердің жалпы саны сауу және сүтті өңдеу кезінде тазалық пен гигиеналық талаптардың қаншалықты сақталатынын көрсетеді. Микроорганизмдер – бактериялар, ашытқылар және зең саңырауқұлақтары сияқты өте ұсақ тірі ағзалар. Сау сиырдың желініндегі сүт әдетте стерильді болады және микроорганизмдер оған көбінесе сауу немесе өңдеу барысында түседі. Микроорганизмдер өте жылдам көбейеді. Олардың көбею қарқыны температураға тікелей байланысты болғандықтан, сүтті дер кезінде және дұрыс салқындату микроорганизмдер санының артуына жол бермейді.

Шикі сүттегі микроорганизмдердің жоғары мөлшері бактериялардың сүтке көп мөлшерде түскенін немесе сүтте көбейгенін білдіреді. Оның себептері өндірістік тізбектің барлық кезеңінде – желіннен бастап сүт сақтайтын резервуарға дейін кездесуі мүмкін және уақыт өте келе күшеюі ықтимал.

Сүт салқындатқыштағы шикі сүтте микроорганизмдердің жалпы саны 1 мл сүтте 100 000 микроорганизмнен едәуір төмен болуы тиіс. Гигиеналық талаптары жоғары, желіні сау сиырлары бар және сауу, жабдықтарды жуу мен салқындату жүйелері дұрыс ұйымдастырылған шаруашылықтарда бұл көрсеткіш тұрақты түрде 1 мл сүтте 20 000 микроорганизмнен төмен болады.

Жиналған сүттегі микроорганизмдердің жоғары мөлшерінің кең таралған себептері:

• Сауу жабдықтары мен сауу аппараттарын жеткіліксіз жуу және дезинфекциялау. Бұл – ең жиі кездесетін себептердің бірі. Мүмкін болатын мәселелер: сауу жабдықтарын, сауу аппараттарын немесе сүт сақтайтын резервуарды дұрыс тазаламау; жуу температурасының төмен болуы; жуғыш немесе дезинфекциялаушы құралдардың дұрыс мөлшерленбеуі; резеңке саптамалардың, шлангілердің немесе тығыздағыштардың тозуы.
• Сүттің жеткіліксіз салқындатылуы. Бактериялар жоғары температурада өте жылдам көбейеді. Сондықтан сүтті мүмкіндігінше тез арада 4–6 °С температураға дейін салқындату қажет.
• Желін мен емізіктердің ластануы. Лас бөлшектерде қоршаған ортадан келген көптеген микроорганизмдер болады. Негізгі себептері: қораның гигиеналық жағдайының нашарлығы, лас немесе дымқыл төсеніштер, сауу алдында емізіктерді дұрыс тазаламау немесе жеткіліксіз тазалау.
• Сауу кезіндегі қателіктер. Мысалы, алғашқы сүт ағынын сауып тексермеу немесе бұл рәсімді дұрыс орындамау; емізіктерді сапалы тазаламау және кептірмеу; сауу аппараттарының лас еденге түсіп кетуі; табында желін ауруы бар сиырлар болған жағдайда сауу реттілігінің сақталмауы.
• Желін аурулары (мастит). Желіні қабынған сиырлар сүтпен бірге көп мөлшерде микроорганизмдер бөліп, инфекцияның басқа жануарларға таралуына себеп болуы мүмкін.
• Қорадағы гигиенаның сақталмауы және ауаның сапасының төмен болуы. Гигиеналық талаптардың бұзылуы қоршаған ортадағы бактериялық жүктемені арттырады.
• Судың сапасы. Құрамында микроорганизмдер бар ластанған су сауу жабдықтарын, соның салдарынан сүтті де ластауы мүмкін.
• Сүтті ұзақ сақтау. Шикі сүт неғұрлым ұзақ сақталса, микроорганизмдердің көбею қаупі соғұрлым жоғары болады.

Сүттегі микроорганизмдердің аз мөлшері оның жоғары сапасын көрсетеді. Сондықтан сүт өңдеу кәсіпорындары жоғары сапалы сүт үшін өндірушілерге көбіне жоғары баға төлеуге дайын. Сонымен қатар бұл қорадағы және сауу кезіндегі гигиенаның жақсы деңгейде екенін, желін аурулары қаупінің төмен екенін және сүт шаруашылығының экономикалық тиімділігінің жоғары екенін білдіреді. Микроорганизмдері аз сүттен сақтау мерзімі ұзақ әрі сапасы жоғары сүт өнімдерін өндіруге болады. Мұндай сүт ірімшік, йогурт, камамбер сияқты премиум санаттағы өнімдерді өндіру үшін маңызды шикізат болып табылады.

Эккехард Шрёдер

Сурет: ADT Project Consulting мұрағатынан